Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, όπως καταρτίστηκε από την Κομισιόν και δημοσιοποιήθηκε προ διμήνου, είναι ολοφάνερα ένας προϋπολογισμός πολεμικής προετοιμασίας, καθώς οι στρατιωτικές δαπάνες εκτοξεύονται σε πρωτόγνωρο ύψος, οι δαπάνες για την κοινωνική αναπαραγωγή συρρικνώνονται, ενώ προτείνεται η χρηματοδότησή του να προέλθει από νέους φόρους εις βάρος των ευρωπαϊκών νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Τον Μάιο φέτος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε στη δημοσιότητα πέντε κείμενα στρατηγικής σημασίας για το πολιτικοοικονομικό και στρατιωτικό μέλλον της ΕΕ. Βάσει αυτών, τον Ιούλιο παρουσίασε την πρότασή της για ένα «φιλόδοξο και δυναμικό ΠΔΠ για την περίοδο 2028-2034». Σύμφωνα με την πρόεδρο της επιτροπής, κ. φον ντερ Λάιεν, «ο νέος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός μας θα συμβάλει στην προστασία των Ευρωπαίων πολιτών, στην ενίσχυση του κοινωνικού μοντέλου της Ευρώπης και στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σε μια εποχή γεωπολιτικής αστάθειας, ο προϋπολογισμός θα επιτρέψει στην Ευρώπη να διαμορφώσει το πεπρωμένο της, σύμφωνα με το όραμα και τα ιδανικά της. Ένας προϋπολογισμός που στηρίζει την ειρήνη και την ευημερία και προωθεί τις αξίες μας είναι το καλύτερο εργαλείο που μπορούμε να έχουμε σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς». Η δήλωση αυτή αποτελεί το δίχως άλλο επιτομή παραδοξολογίας, καθώς στο όνομα της ειρήνης και των ευρωπαϊκών αξιών προτείνεται ένας επταετής προϋπολογισμός γενναιόδωρος στις πολεμικές δαπάνες και φειδωλός στις κοινωνικές.
ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΔΠ
Το νέο ΠΔΠ επιχειρεί να απαντήσει σε έναν αυξανόμενο αριθμό συστημικών γεωπολιτικών και οικονομικών προκλήσεων στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της μετανάστευσης, της ανταγωνιστικότητας, της ενέργειας και της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. Τα βασικά του στοιχεία αφορούν: Πρώτον, στην έκτασή του, αφού η αξία του ανέρχεται σχεδόν σε δύο τρισεκατομμύρια ευρώ ή στο 1,26% του προϋπολογιζόμενου μέσου ΑΕΠ της ΕΕ την επταετία 2028-2034. Δεύτερον, στη νέα του αρχιτεκτονική, που προβλέπει τη συγχώνευση περισσότερων από πενήντα υφιστάμενων προγραμμάτων σε τρεις πυλώνες: των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Συνεργασίας που θα απορροφήσουν το 70% του προϋπολογισμού, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και των Ενισχυμένων Εξωτερικών Δράσεων. Και τρίτον, στην “ευελιξία” και στην “απλούστευση”, προκειμένου η Ευρώπη να μπορεί να ενεργεί και να αντιδρά γρήγορα όταν οι περιστάσεις αλλάζουν απροσδόκητα ή απαιτείται αναπροσαρμογή των πολιτικών προτεραιοτήτων.
Οι βασικές προτεραιότητες του νέου ΠΔΠ αφορούν την ενίσχυση της κοινοτικής άμυνας, την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών, τη χρηματοδότηση της “Εξωτερικής Δράσης”, την προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της έρευνας, την ενίσχυση της Παιδείας και την προώθηση του Πολιτισμού, την προστασία της γεωργίας και την ενεργοποίηση ενός αξιόπιστου Μηχανισμού Κρίσεων. Για την άμυνα και την ασφάλεια προτείνεται ο πενταπλασιασμός(!) των επενδυτικών δαπανών συγκριτικά με το προηγούμενο ΠΔΠ, καθώς μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας θα διατεθούν 131 δισ. ευρώ έναντι των 25-30 δισ. ευρώ του τρέχοντος, ενώ οι πόροι για το σκέλος της στρατιωτικής κινητικότητας (μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη») θα δεκαπλασιαστούν, προκειμένου να στηριχθούν επενδύσεις σε υποδομές “διπλής χρήσης” (δηλ. παράλληλα με τις μη στρατιωτικές) προς ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, των υποδομών και της ανάπτυξης του τομέα της άμυνας συνολικά. Επιπλέον, πρόκειται να διατεθούν πρόσθετοι πόροι έως 800 δις. ευρώ μέσω του πλάνου “Readiness 2030” (πρώην Rearm Europe). Η άντληση των χρημάτων θα γίνει, όχι μόνο μέσω του κοινού EU προϋπολογισμού, αλλά και της ενεργοποίησης της «έκτακτης ρήτρας» του Συμφώνου Σταθερότητας, της χορήγησης κοινών δανείων άμυνας έως 150 δισ. ευρώ και της εναρμόνισης των επιχορηγήσεων από συνεκτικά ταμεία και επενδυτικές τράπεζες. Επίσης, το νέο ΠΔΠ συγκριτικά με το τρέχον προβλέπει τον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για τη διαχείριση της μετανάστευσης, την ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και την υπεράσπιση της εσωτερικής ασφάλειας –συνεπώς η μετανάστευση των απανταχού κυνηγημένων από τον πόλεμο, την πείνα και την κλιματική κρίση χρήζει πλουσιοπάροχες επενδύσεις όχι για την αντιμετώπιση των αιτίων της, αλλά για την ανάσχεσή της…!
Στο νέο ΠΔΠ προβλέπεται η χρηματοδότηση ενισχυμένων πολιτικών “εξωτερικής δράσης”, προκειμένου αυτή να ανταποκρίνεται σε μια περισσότερο στρατηγική και αποτελεσματική προσέγγιση στα πεδία της διεύρυνσης, των εταιρικών σχέσεων και της διπλωματίας, σύμφωνα με τα στρατηγικά συμφέροντα της ΕΕ. Μεταξύ άλλων, μέσω του μηχανισμού Global Europe, για τις ανάγκες του οποίου προβλέπεται χρηματοδότηση ύψους 200 δισ. ευρώ, θα κινητοποιηθούν 100 δισ. ευρώ προς ενίσχυση της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με τις συστάσεις των εκθέσεων Letta και Draghi, η προώθηση της ευημερίας της ΕΕ μέσω της ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας, της έρευνας και της καινοτομίας θα υλοποιηθεί μέσω ενός νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, ύψους 409 δις ευρώ. Το νέο ΠΔΠ εστιάζεται στην υποστήριξη της “καθαρής μετάβασης και απανθρακοποίησης” (67 δισ. ευρώ), της ψηφιακής μετάβασης (55 δισ. ευρώ), της Υγείας, της βιοτεχνολογίας, της γεωργίας και της βιοοικονομίας (23 δισ. ευρώ). Ωστόσο, ενδεικτικό του τρόπου που αντιλαμβάνεται η Κομισιόν τη στήριξη της Υγείας είναι ότι, ενώ το τρέχον ΠΔΠ είχε διαθεσιμότητα (μέσω του EU4Health) περίπου 5,1 δισ. ευρώ, στο νέο πρόγραμμα δεν υπάρχει ανεξάρτητο κονδύλι(!), ενώ υπάρχουν ανησυχίες ότι η υγεία ενδέχεται να “κοπεί” ή να μην έχει την ίδια βαρύτητα όπως πριν. Αναφορικά με την έρευνα, οι επενδύσεις στο αναγνωρισμένο ερευνητικό πλαίσιο Horizon Europe προβλέπεται ότι θα διπλασιαστούν, ανερχόμενες στα 175 δισ. ευρώ. Στον τομέα της εκπαίδευσης ο προϋπολογισμός θα επενδύσει στους τομείς των δεξιοτήτων (ενισχυμένο πρόγραμμα Erasmus+ περίπου 40,8 δις ευρώ), του πολιτισμού, των μέσων ενημέρωσης και των αξιών της δημοκρατίας, της ισότητας και του κράτους δικαίου (πρόγραμμα AgoraEU περί τα 8,6 δισ. ευρώ). Ωστόσο, το τρέχον πρόγραμμα κοινωνικής επένδυσης και προστασίας για απασχόληση, κοινωνική ένταξη, εκπαίδευση, νέες δεξιότητες, καινοτομία και στήριξη των πιο ευάλωτων ομάδων (ESF+ 99 δις ευρώ), καταργείται!
Οι δαπάνες για τη γεωργία και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) στο νέο προγραμματισμό προβλέπονται δραστικά μειωμένες, από 32% στο 16,5% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ. Ειδικότερα, σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ 2021-2027, στο πλαίσιο του οποίου η ΚΑΠ χορηγείται με 386,6 δισ. ευρώ, η νέα πρόταση μειώνει τη χρηματοδότηση σε πραγματικούς όρους κατά 20%-30%. Επιπλέον η ΚΑΠ δε θα λειτουργεί ως ανεξάρτητο πρόγραμμα δύο πυλώνων (Pillar I & II), καθώς αυτοί θα ενσωματωθούν σε έναν ενιαίο χρηματοδοτικό κορμό εντός των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων (NRPP), συνολικού ύψους 865 δισ. ευρώ. Στο ίδιο πλαίσιο, το πρόγραμμα LEADER, οι επενδύσεις στην αγρο-καινοτομία και η υποστήριξη της υπαίθρου μεταφέρονται πλέον στον προαναφερόμενο ενιαίο μηχανισμό. Πολλοί αγροτικοί φορείς, όπως οι Copa Cogeca, Coldiretti κ.ά., ήδη αντιδρούν έντονα επικρίνοντας τη συγχώνευση των πόρων και την υποβάθμιση της ΚΑΠ, χαρακτηρίζοντας την εν λόγω στρατηγική “στρατηγική αφανισμού” ή “εθνικοποίησης” της αγροτικής πολιτικής. Είναι χαρακτηριστικό ότι το νέο σχέδιο προβλέπει μόλις 300 δισ. ευρώ για την άμεση στήριξη των γεωργών σε περιπτώσεις κρίσεων, με μέγιστο ετήσιο όριο πληρωμών τα 100.000 ευρώ ανά αγρότη.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, όλες οι προαναφερόμενες δράσεις δε θα χρηματοδοτηθούν από την αύξηση των εθνικών εισφορών αλλά από νέες πηγές εσόδων, όπως οι φόροι για τις εκπομπές αερίων και οι φόροι στα προϊόντα καπνού, στα ηλεκτρονικά απόβλητα και στις επιχειρήσεις ετήσιου κύκλου εργασιών άνω των 100 εκατ. ευρώ.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΥΓΜΗΣ
Η πρόταση της Κομισιόν για το νέο ΠΔΠ 2028-2034 συγκεντρώνει πολλές κριτικές έως και οργισμένες αντιδράσεις, που εστιάζονται στη μη διασφάλιση των εσόδων και της δημοκρατικής λογοδοσίας, στη μακρά διάρκεια του προγράμματος, αλλά και στην αμφισβήτηση της σύνδεσης των κονδυλίων με το κράτος δικαίου. Εν κατακλείδι το νέο ΠΔΠ είναι ένας προϋπολογισμός πολεμικής προετοιμασίας, αφού οι στρατιωτικές δαπάνες εκτοξεύονται, ενώ οι δαπάνες κοινωνικής αναπαραγωγής όχι μόνο μειώνονται, αλλά η χρηματοδότηση του προγράμματος προκύπτει από νέους φόρους. Δεν είναι διόλου τολμηρό να ειπωθεί ότι η ΕΕ μεροληπτεί απροσχημάτιστα εις βάρος των ευρωπαϊκών κοινωνιών, αφού απαντά στην όξυνση του διεθνούς ανταγωνισμού και των επιμέρους αντιθέσεων και κρίσεων της ολοκλήρωσής της με στρατηγική πυγμής εναντίον τους.
Ακολουθήστε μας σε LinkedIn & Facebook και γίνετε μέλος της μεγαλύτερης ελληνικής κοινότητας του κλάδου.