Η συμβολή της αγοράς εργασίας στην οικονομική ανάπτυξη ήταν ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχόλησαν το πρόσφατο συνέδριο της εφημερίδας «Ναυτεμπορική» για την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Στο πλαίσιό του, η υπουργός Εργασίας, κ. Νίκη Κεραμέως, συνέδεσε την ανάκτηση διεθνώς της αξιοπιστίας της χώρας –μετά την περίοδο των μνημονίων– με τον δομικό μετασχηματισμό της αγοράς εργασίας. Ωστόσο, τη θέρμη της αμφισβητεί έως και η Eurostat...
Η κ. υπουργός παρουσίασε τις βασικές κυβερνητικές πρωτοβουλίες και επιτυχίες την τελευταία εξαετία, που συνοψίζονται στη μείωση της ανεργίας από 17,8% το 2019 σε 8,1% φέτος, τη δημιουργία 500 χιλ. θέσεων εργασίας, την αύξηση του κατώτατου και μέσου μισθού και την αύξηση της πλήρους απασχόλησης από 69,2% σε 76,41%. Όπως επισήμανε, η ψηφιακή κάρτα εργασίας εξασφάλισε ακριβή καταγραφή ωραρίων και πληρωμή υπερωριών, έτσι ώστε το πρώτο επτάμηνο του 2025 οι υπερωρίες αυξήθηκαν κατά 80% συγκριτικά με το 2024, με εντυπωσιακές επιδόσεις στους κλάδους του τουρισμού, της εστίασης, του λιανεμπορίου και της βιομηχανίας, ενώ ενισχύθηκαν κατά 8% οι έλεγχοι της επιθεώρησης εργασίας και τα πρόστιμα απέφεραν περισσότερα από 50 εκατ. ευρώ το 2024.
Εξάλλου, σημαντική ήταν, όπως τόνισε, η μείωση του μη μισθολογικού κόστους, καθώς επιτεύχθηκε συνολική μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 5,4 μονάδες έναντι του 2019 και καταργήθηκαν οι προσαυξήσεις στις εισφορές για υπερεργασία, υπερωρίες, νυχτερινά και αργίες, έτσι ώστε το πρώτο πεντάμηνο εφαρμογής των σχετικών μέτρων (Μάρτιος-Ιούλιος 2025) οι αποδοχές των εργαζομένων από υπερεργασία και υπερωρία αυξήθηκαν έως 47% και, αντίστοιχα, τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων κατά 33%.
Όπως τόνισε η κ. υπουργός, προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι η κατάρτιση εργαζομένων σε νέες δεξιότητες. Στο πλαίσιο αυτό, όπως σημείωσε, περί τα 252.000 άτομα ήδη ωφελήθηκαν από τα προγράμματα της ΔΥΠΑ κυρίως σε ψηφιακές και “πράσινες” δεξιότητες, ενώ παράλληλα η εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη προβάλλει ως αναγκαία – έρευνα της Manpower δείχνει ότι οι νέοι εργαζόμενοι θεωρούν την τεχνολογία βασικό εργαλείο εξέλιξης, ενώ αρκετοί εργοδότες αναμένουν αλλαγές σε παραγωγικούς ρόλους. Στη χώρα μας, το 22% των εργοδοτών σχεδιάζει προσλήψεις λόγω τεχνολογικών αλλαγών και το 14% προβλέπει μείωση προσωπικού για τον ίδιο λόγο.
Εξάλλου, η κ. Κεραμέως, αναγνωρίζοντας ότι η Ελλάδα βρίσκεται πολύ χαμηλά συγκριτικά με το μέσο όρο της ΕΕ ως προς την κάλυψη των εργαζομένων από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (16%-19% φέτος έναντι 49% μέσου όρου των ευρωπαϊκών χωρών που μετείχαν σε σχετική έρευνα, και στόχου 80% κατά την Οδηγία 2022/2041), ανέφερε ότι το Υπουργείο Εργασίας συνυπέγραψε με τους κοινωνικούς εταίρους Σχέδιο Δράσης, αποκαλούμενο ως «Κοινωνική Συμφωνία» – σύμφωνα με την ευρωπαϊκή οδηγία αποτελεί υποχρέωση προσπάθειας όχι αποτελέσματος (το 80%) – και προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις επέκτασης της υποχρεωτικότητας των συμβάσεων, την επιστροφή στη μονομερή προσφυγή στη διαιτησία με νομικούς περιορισμούς, την παράταση της μετενέργειας και την αναθεώρηση του ορίου 50%+1.
ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Σημειώνουμε ότι η ΕΕ διαμορφώνει ενιαίο πλαίσιο εργασιακών όρων με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, συχνά παραβλέποντας εθνικές ιδιαιτερότητες. Η «Λευκή Βίβλος για την Απασχόληση» (1993) προώθησε την ευελιξία στον χρόνο και την οργάνωση της εργασίας, τη μείωση του κόστους και τη σύνδεση μισθών–παραγωγικότητας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η Οδηγία 2003/88/ΕΚ, που επιτρέπει έως 13 ώρες ημερήσιας και 78 ώρες εβδομαδιαίας εργασίας, 12 συνεχόμενες ημέρες απασχόλησης και μη προσμέτρηση διαλειμμάτων, εντατικοποιώντας την εργασία.
Σε αυτό το πνεύμα, η Κομισιόν, στην πρόσφατη έκθεσή της για την ελληνική αγορά εργασίας, ζήτησε από την Ελλάδα: α) περαιτέρω μείωση της ανεργίας (με έμφαση στη γυναικεία απασχόληση), β) επίτευξη 71,1% απασχόλησης στις ηλικίες 20–64, γ) συμμετοχή του 40% των ενηλίκων σε κατάρτιση (από 15,1% το 2022) και δ) μείωση κατά 7,3% του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή αποκλεισμού έως το 2030.
ΜΕ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ
Φυσικά η μείωση της φτώχειας προϋποθέτει την ουσιαστική αύξηση των μισθών. Σχετικά, η Κομισιόν προβλέπει μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 3,6% για φέτος, ενώ σύμφωνα με τον προϋπολογισμό του 2025, ο προσδιορισμός της ετήσιας αύξησης είναι 3,7% έναντι 5,8% το 2024. Το 2026, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ο κατώτατος μισθός θα αυξηθεί από τα 880 ευρώ στα 915 ευρώ. Βεβαίως, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ (Greece in Numbers), το 2024 οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα, σε σταθερές τιμές 2020, είναι χαμηλότεροι κατά 22,56% συγκριτικά με το 2009. Επιπλέον, έρευνα της Eurostat δείχνει ότι την περίοδο 2004-2024 όλες οι ευρωπαϊκές χώρες εμφάνισαν μέση αύξηση των κατά κεφαλήν εισοδημάτων κατά 22% (και μέγιστη έως 134%!), με μόνες δυσάρεστες εξαιρέσεις την Ελλάδα (-5%) και την Ιταλία (-4%). Σε ό,τι αφορά τη φτώχεια, ενώ το 2024 το 21% του πληθυσμού της ΕΕ βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, στην Ελλάδα το εν λόγω ποσοστό ανήλθε στο 26,9%. Η ανισότητα το 2024 παρέμεινε υψηλή, στο 5,27 έναντι 4,66 του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ τα νοικοκυριά υπέφεραν από την ακρίβεια των βασικών ειδών και από το υπερβάλλον κόστος των λοιπών τομέων κοινωνικής αναπαραγωγής, όπως η στέγαση (28,9% το 2024 έναντι 8,2% στην ΕΕ!) και η υγεία. Συνεπώς, παρά τις μισθολογικές αυξήσεις της τελευταίας εξαετίας, οι μισθοί στη χώρα μας παραμένουν κραυγαλέα αναντίστοιχοι με τις πραγματικές ανάγκες.
Η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, τόσο για τους μισθωτούς όσο και για τους εργοδότες, μπορεί να αύξησε κάπως το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων. Ωστόσο, αυτό συμβαίνει εις βάρος της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος και –το σημαντικότερο– προς όφελος της μείωσης του μη μισθολογικού κόστους των επιχειρήσεων. Η τάση αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο με την κατάργηση των προσαυξήσεων για την υπερεργασία, τις υπερωρίες, τη νυχτερινή εργασία και την εργασία κατά τις αργίες.
Η καταγραφή και η αμοιβή των πρόσθετων μορφών διεύρυνσης του εργάσιμου χρόνου είναι ασφαλώς θετική εξέλιξη, αλλά δε «διασκεδάζεται» η ωμή πραγματικότητα, αποτυπωμένη στα στοιχεία για τις δηλωμένες υπερωρίες: Οι εργαζόμενοι υπερβαίνουν σημαντικά τα ωράριά τους εξαναγκασμένοι –αν όχι από τους εργοδότες τους– από την ανεπάρκεια των μισθών τους να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες! Κι ακόμα χειρότερα, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ, κατά το 65% οι μισθωτοί δηλώνουν ότι είτε δεν πληρώνονται καθόλου για την υπερεργασία τους (49%!) είτε πληρώνεται εν μέρει (16%)…
Η αξιόπιστη καταγραφή των υπερωριών είναι βεβαίως καλοδεχούμενη, αλλά η αποτελεσματικότητα και η αμεροληψία της ψηφιακής κάρτας εργασίας αμφισβητούνται, δεδομένης αφενός της ευχέρειας απολογιστικής καταγραφής των αλλαγών του ωραρίου εργασίας, της οργάνωσης του χρόνου εργασίας και των υπερωριών στο τέλος του επόμενου ημερολογιακού μήνα, που επιτρέπει την «τακτοποίηση» των στοιχείων πριν την υποβολή τους στο σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ», και αφετέρου των εξαιρέσεων, όπως η ευέλικτη προσέλευση μέχρι και 120 λεπτά μετά την δηλωθείσα έναρξη του ωραρίου εργασίας, αλλά και η αφαίρεση από τον εργάσιμο χρόνο του χρόνου μετακίνησης και προετοιμασίας του εργαζόμενου αλλά και των διαλλειμάτων του (οδηγία 88/2003/ΕΚ).
Σε ό,τι αφορά τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, παρότι το αρμόδιο υπουργείο αναγνωρίζει τον σημαντικό τους ρόλο, ο νόμος 5163/2024 για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού εξακολουθεί να υπονομεύει το θεσμικό ρόλο των ΣΣΕ, τόσο γιατί το κράτος συνεχίζει να τον προσδιορίζει κατά τις βουλές του εκάστοτε κυβερνώντος όσο και γιατί τον συνδέει με τον πληθωρισμό και την παραγωγικότητα –δηλαδή μονοδιάστατα, βάσει των αναγκών των επιχειρήσεων και τις δεσμεύσεις της δημοσιονομικής πολιτικής, αγνοώντας τις ανάγκες του κόσμου της εργασίας.
Εν κατακλείδι, οι “δομικοί μετασχηματισμοί”, όπως χαρακτηρίζει η κ. Κεραμέως τις προαναφερθείσες αλλαγές στον χάρτη της αγοράς εργασίας, μπορεί να ιδωθούν από δύο όψεις: Είτε ως αναγκαίες προσαρμογές, προκειμένου η χώρα να συνεχίσει να αποτελεί case study στο διεθνές χρηματοοικονομικό γίγνεσθαι, είτε ως βίαιες παρεμβάσεις τήρησης των ισορροπιών σε ένα συνεχώς επιδεινούμενο τοπίο κρίσης, με τεράστιο κόστος για τον κόσμο της εργασίας. Βεβαίως, κάλλιστα μπορεί να ικανοποιούνται ταυτόχρονα και οι δύο όψεις θέασης…
Ακολουθήστε μας σε LinkedIn & Facebook και γίνετε μέλος της μεγαλύτερης ελληνικής κοινότητας του κλάδου.