Σήμερα η ενσωμάτωση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικών με τη διακυβέρνηση (ESG) παραγόντων έχει καταστεί αναπόσπαστο μέρος της εταιρικής συμπεριφοράς. Ήδη έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές στην Οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες (CSRD) και του Ευρωπαϊκού Προτύπου Αναφοράς Πληροφοριών Εταιρικής Βιωσιμότητας (ESRS). Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε σε μία σειρά Οδηγίες και κανονισμούς της ΕΕ που αντιμετωπίζουν στοχευμένα τις προκλήσεις από τα ταχέως εξελισσόμενα ζητήματα ESG.
H Οδηγία CSDDD σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια ως προς τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων ρυθμίζει τις υποχρεώσεις τους, με σκοπό την αποφυγή της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού. Η Οδηγία, που θα τεθεί σε ισχύ σταδιακά μεταξύ 2027 και 2029, ορίζει ότι οι εταιρείες υποχρεούνται να ενσωματώνουν τη δέουσα επιμέλεια, βάσει των κινδύνων, στην πολιτική τους, να προσδιορίζουν τις πραγματικές και τις δυνητικές επιπτώσεις, να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης και ελαχιστοποίησής τους, να θεσπίσουν διαδικασία υποβολής καταγγελιών, παρακολούθησης και επανεξέτασης της αποτελεσματικότητας των στρατηγικών τους, όπως και να υποβάλουν σχετική ετήσια έκθεση βιωσιμότητας-CSRD.
Κανονισμός EUDR: Ο Κανονισμός 2023/1115 απαγορεύει τη διάθεση, προμήθεια και εξαγωγή ορισμένων πρώτων υλών (βοοειδή, κακάο, καφές, φοινικέλαιο, καουτσούκ, σόγια, ξύλο) και ορισμένων προϊόντων που περιέχουν, τρέφονται ή παράγονται με αυτές, εάν η παραγωγή τους συμβάλει στην αποψίλωση των δασών ή δεν συνάδει με τη σχετική νομοθεσία των χωρών παραγωγής. Προκειμένου να αποφευχθεί η εν λόγω απαγόρευση, οι εταιρείες που εκμεταλλεύονται ή παρέχουν σχετικά προϊόντα πρέπει να υποβάλλουν δηλώσεις δέουσας επιμέλειας, στις οποίες θα αποδεικνύουν βάσει στοιχείων ότι αυτά δεν έχουν συμβάλει στην αποψίλωση δασών.
Κανονισμός FLPR: Βάσει του κανονισμού FLPR, απαγορεύεται στις εταιρείες –κατασκευαστικές, εμπορικές, εξαγωγικές– να διαθέτουν στην αγορά προϊόντα κατασκευασμένα με καταναγκαστική εργασία. Ο κανονισμός εκδόθηκε φέτος και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από το 2027.
Κανονισμός για την ταξινόμηση: Ο κανονισμός 2020/852, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διευκόλυνση των βιώσιμων επενδύσεων, παρουσιάζει τον τυποποιημένο ορισμό της βιωσιμότητας στην ΕΕ, βάσει νομικά ρυθμιζόμενων κριτηρίων, για την τελική πρόληψη από την προβολή ψευδοοικολογικής ταυτότητας.
Κανονισμός SFDR: Ο κανονισμός 2019/2088 για τις γνωστοποιήσεις αειφορίας στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών ενισχύει τη διαφάνεια των χρηματοπιστωτικών προϊόντων που χαρακτηρίζονται «βιώσιμα», ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε αυτά και να διοχετευθούν κεφάλαια σε βιώσιμα χρηματοπιστωτικά μέσα. Η δημοσιοποίηση της βιώσιμης χρηματοδότησης αφορά τους συμμετέχοντες στις χρηματοπιστωτικές αγορές (π.χ. ασφαλιστικές εταιρείες, επιχειρήσεις επενδύσεων, πιστωτικά ιδρύματα), χρηματοοικονομικούς συμβούλους και χρηματοπιστωτικά προϊόντα (διαχειριζόμενα χαρτοφυλάκια, αμοιβαία κεφάλαια).
Κανονισμός αξιολόγησης ESG: Η πρόταση κανονισμού σχετικά με τη διαφάνεια και την ακεραιότητα των δραστηριοτήτων αξιολόγησης για το περιβάλλον, την κοινωνία και τη διακυβέρνηση (ESG) στοχεύει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους παρόχους των αξιολογήσεων ESG, καθώς συχνά αυτές χρησιμοποιούνται ως βάση επενδυτικών ή κεφαλαιακών αποφάσεων.
Κανονισμός για τους δείκτες αναφοράς: Ο κανονισμός 2019/2089 αφορά τους ενωσιακούς δείκτες αναφοράς για την κλιματική μετάβαση, τους ευθυγραμμισμένους με τη συμφωνία του Παρισιού, και τις γνωστοποιήσεις σχετικά με τη βιωσιμότητα, βάσει των δεικτών αναφοράς.
Κανονισμός Batt-VO: Ο κανονισμός για τις μπαταρίες δημιουργεί ένα τυποποιημένο νομικό πλαίσιο για ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους, ενώ αντικαθιστά την παλαιά Οδηγία 2006/66/ΕΚ του 2006. Προωθεί επίσης την κυκλική οικονομία –μεταξύ άλλων, για τη διασφάλιση της στρατηγικής ανεξαρτησίας της ΕΕ– και ελαχιστοποιεί τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της βιομηχανίας συσσωρευτών.
Οδηγία για το δικαίωμα επισκευής: Η Οδηγία 2024/1799 σχετικά με κοινούς κανόνες για την προώθηση της επισκευής αγαθών, τέθηκε σε ισχύ τον περασμένο Ιούλιο και αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Η Οδηγία πρέπει να ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο των κρατών-μελών το αργότερο έως το 2026. Στόχος της είναι ο κατασκευαστής να είναι ο κυρίως υπεύθυνος για το προϊόν που αγοράζουν οι καταναλωτές. Εάν ο κατασκευαστής δεν είναι εγκατεστημένος στην ΕΕ, ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος, ο εισαγωγέας ή ο διανομέας υποχρεούται να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του κατασκευαστή. Η Οδηγία αναφέρεται σε προϊόντα όπως οι οικιακές συσκευές, τα προϊόντα αποθήκευσης δεδομένων και τα τηλέφωνα. Με την πάροδο του χρόνου ο σχετικός κατάλογος θα διευρυνθεί.
Κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό: Ο κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό 2024/1781 προβλέπει την εφαρμογή κριτηρίων για τη βελτίωση της ανακυκλωσιμότητας και της ενεργειακής απόδοσης των προϊόντων και αποσκοπεί στη μόνιμη μείωση του CO2 και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της ΕΕ, ενώ αντικαθιστά την Οδηγία 2009/125/ΕΚ. Επίσης, για τον οικολογικό σχεδιασμό προβλέπονται διευρυμένες υποχρεώσεις πληροφόρησης και καθιέρωση ψηφιακού διαβατηρίου προϊόντων, καθώς και ένα πλαίσιο για την πρόληψη της καταστροφής των απούλητων καταναλωτικών προϊόντων.
Οδηγία για τις συσκευασίες: Στόχος της εν λόγω Οδηγίας είναι η προστασία του περιβάλλοντος μέσω της πρόληψης ή της αποφυγής των απορριμμάτων συσκευασίας. Για τον σκοπό αυτό τα κράτη-μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να συμβάλουν στην αύξηση του ποσοστού των επαναχρησιμοποιήσιμων συσκευασιών, διασφαλίζοντας ότι οι συσκευασίες μπορεί να ανακυκλώνονται, χωρίς να διακυβεύεται η ασφάλεια των τροφίμων και η υγεία των καταναλωτών τους.
Σύστημα εμπορίας εκπομπών: Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) αφορά την Οδηγία 2003/87/ΕΚ, η οποία στοχεύει σε ένα σταθερό ανώτατο όριο της μέγιστης συνολικής ποσότητας CO2 που μπορεί να εκπέμπονται από τις εταιρείες. Το ανώτατο όριο θα μειώνεται σταδιακά, ώστε οι συνολικές επιτρεπόμενες εκπομπές να φτάσουν στο μηδέν έως το 2050. Εκτός του ΣΕΔΕ πρόκειται να δημιουργηθεί ένα νέο ΣΕΔΕ 2 για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και άλλους τομείς.
Μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ): Ο μηχανισμός αποτελεί εργαλείο για τη δημιουργία ενός συστήματος συνοριακής προσαρμογής CO2. Στο μέλλον οι εισαγωγείς θα καταβάλλουν τιμή για τις εκπομπές CO2 κατά την παραγωγή των προϊόντων που εμπορεύονται, εφόσον πρόκειται για προϊόντα που παράγονται και διακινούνται εντός ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό τα πιστοποιητικά ΜΣΠΑ πρέπει να αγοράζονται και να εξαργυρώνονται από το 2026. Από τον Ιανουάριο του 2024 οι εισαγωγείς υπόκεινται σε εκτεταμένες υποχρεώσεις παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων, σχετικά με τις εκπομπές CO2 κατά την παραγωγή των προϊόντων που εισάγουν από άλλες χώρες της ΕΕ.
Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση ή ΟΕΑ: Το βασικό σημείο της ΟΕΑ είναι ο καθορισμός δεσμευτικών ευρωπαϊκών στόχων ενεργειακής απόδοσης. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι η μείωση της τελικής κατανάλωσης ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ κατά 11,7% έως το 2030. Έως το 2030 τα κράτη-μέλη πρέπει να εξοικονομούν κατά μέσο όρο 1,5% τελική ενέργεια ετησίως, ξεκινώντας από 1,3% το 2025 και αυξάνοντας το ποσοστό σε 1,9 % ως το τέλος του 2030. Όλα τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να καθορίσουν τις εθνικές συνεισφορές τους για την επίτευξη του εν λόγω στόχου στα ενοποιημένα εθνικά τους σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα.
Οδηγία EmpCo: Η Οδηγία στοχεύει στην προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ στον τομέα της διαφήμισης της βιωσιμότητας. Στο μέλλον οι εταιρείες θα υπόκεινται σε αυστηρές απαιτήσεις σε ό,τι αφορά τη χρήση περιβαλλοντικών ισχυρισμών, ενώ η χρήση «αυτοαναπτυγμένων σημάτων βιωσιμότητας» θα περιοριστεί. Οι κανονισμοί της Οδηγίας EmpCo αποτελούν μία μόνο συνιστώσα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και πλαισιώνονται από την Οδηγία για τους «πράσινους» ισχυρισμούς.
Πρόταση Οδηγίας του Ευρωκοινοβουλίου για τους οικολογικούς ισχυρισμούς: Υπό διαβούλευση βρίσκεται η πρόταση Οδηγίας του Ευρωκοινοβουλίου σχετικά με την τεκμηρίωση και την κοινοποίηση περιβαλλοντικών ισχυρισμών. Η Οδηγία για τους οικολογικούς ισχυρισμούς θα ρυθμίζει την τεκμηρίωση και την κοινοποίηση της περιβαλλοντικής διαφήμισης κατά της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας. Περιέχει ορισμούς όπως «περιβαλλοντικό σήμα», «περιβαλλοντικές επιδόσεις», «περιβαλλοντική πτυχή» και «περιβαλλοντικές επιπτώσεις» και θα περιέχει ειδικούς κανονισμούς επιπλέον της Οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Η εν λόγω Οδηγία συμπληρώνει την Οδηγία EmpCo.
Οδηγία ARUG II: Η Οδηγία ARUG II περιλαμβάνει την περαιτέρω βελτίωση της συμμετοχής των μετόχων σε εισηγμένες εταιρείες, καθώς και την διευκόλυνση της διασυνοριακής πληροφόρησης και άσκησης των δικαιωμάτων των μετόχων.