Η Katia Merten-Lentz, νομική σύμβουλος στον τομέα τροφίμων και ζωοτροφών, αναλύει τις ρυθμιστικές προκλήσεις και τις εξελίξεις που διαμορφώνουν την ελληνική και ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων. Από την επισήμανση και τους ισχυρισμούς διατροφής έως την ασφάλεια προϊόντων, τη διαχείριση κρίσεων και τις τεχνολογίες καινοτομίας, παρέχει στρατηγικές κατευθύνσεις για πλήρη διαμόρφωση με το ρυθμιστικό πλαίσιο και τη διασφάλιση της ασφαλούς κυκλοφορίας προϊόντων.
Η Katia Merten-Lentz είναι ιδρύτρια και CEO της δικηγορικής εταιρείας Food Law Science & Partners, με εξειδίκευση στον τομέα των τροφίμων και των ζωοτροφών. Η 20ετής της συνεργασία στις Βρυξέλλες με πρώην αξιωματούχο της Κομισιόν για το FEOGA της προσέφερε πολύτιμη εμπειρία στα ρυθμιστικά θέματα του κλάδου. Σταδιακά, η εστίασή της μετατοπίστηκε από τη γενική γεωργία σε πιο εξειδικευμένα ζητήματα τροφίμων και ζωοτροφών, με έμφαση στην ασφάλεια, την καινοτομία και τη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις. Σήμερα, συνδυάζει νομική ανάλυση και επιστημονική γνώση, εξασφαλίζοντας ότι κάθε προϊόν πληροί πλήρως τις απαιτήσεις της αγοράς πριν φτάσει στον καταναλωτή.
σελφ σέρβις: Θα θέλατε να μας παρουσιάσετε συνοπτικά την επαγγελματική σας πορεία και να μας εξηγήσετε τι σας οδήγησε να ειδικευτείτε στο ευρωπαϊκό δίκαιο τροφίμων και ζωοτροφών;
Katia Merten-Lentz: Σπούδασα στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου στη Γαλλία και στο King’s College London, όπου εξειδικεύτηκα στο ευρωπαϊκό δίκαιο ανταγωνισμού και στο εταιρικό δίκαιο. Μετά από μερικά χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας στο Στρασβούργο, εργαζόμενη σε ζητήματα που αφορούσαν την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, μετακόμισα στα τέλη της δεκαετίας του 1990 στις Βρυξέλλες για να ενταχθώ στη δικηγορική εταιρεία Gide. Εκείνη την περίοδο ξεκίνησα να εστιάζω στον αγροδιατροφικό τομέα, συνεργαζόμενη επί είκοσι χρόνια με έναν πρώην αξιωματούχο της Ευρωπαικής Επιτροπής αρμόδιο για το FEOGA, τον προκάτοχο του σημερινού FEAGA (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων). Μαζί αναπτύξαμε την αγροδιατροφική πρακτική της Gide, η οποία για την εποχή υπήρξε ιδιαίτερα πρωτοποριακή. Με την πάροδο των χρόνων και καθώς ο κλάδος εξελισσόταν, η δραστηριότητά μου μετατοπίστηκε σταδιακά από το ευρύτερο πεδίο της «γεωργίας» σε έναν πιο εξειδεικευμένο τομέα, το ευρωπαϊκό δίκαιο «τροφίμων και ζωοτροφών». Την τελευταία δεκαετία, έχω επικεντρωθεί κυρίως στην καινοτομία στον συγκεκριμένο χώρο, παρακολουθώντας τον δυναμικό μετασχηματισμό του τομέα και την αυξανόμενη σημασία της βιωσιμότητας, της τεχνολογίας και της ασφάλειας των καταναλωτών.
ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΚΟΣΤΙΖΟΥΝ ΑΚΡΙΒΑ
σ.σ.: Η επισήμανση τροφίμων και οι ισχυρισμοί διατροφής υπόκεινται σε πολύ αυστηρούς κανονισμούς στην Ε.Ε. Τι πρέπει να προσέχουν οι ελληνικές επιχειρήσεις ώστε να αποφύγουν πρόστιμα ή υποχρεωτικές ανακλήσεις προϊόντων;
Κ.Μ.: Στην πράξη, οι ανακλήσεις προϊόντων λόγω μη συμμόρφωσης της επισήμανσης ή των ισχυρισμών είναι σχετικά σπάνιες. Συνήθως επιβάλλονται μόνο όταν τίθενται ζητήματα ασφάλειας, τα οποία σχετίζονται με τη σύνθεση και το νομικό καθεστώς ενός προϊόντος. Ωστόσο, τα πρόστιμα και οι επίσημες εντολές συμμόρφωσης μέσα σε πολύ στενά χρονικά περιθώρια είναι συνηθισμένα όταν εντοπίζονται παρατυπίες στην επισήμανση ή στους διατροφικούς ισχυρισμούς. Για τον λόγο αυτό, οι επιχειρήσεις τροφίμων οφείλουν να διαθέτουν άριστη γνώση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου και σαφή επίγνωση των σημείων που μπορεί να οδηγήσουν σε μη συμμόρφωση. Είναι κρίσιμο να πραγματοποιείται πάντοτε ένας πλήρης έλεγχος συμμόρφωσης της επισήμανσης πριν από τη διάθεση οποιουδήποτε προϊόντος στην αγορά. Το περιθώριο λάθους είναι ουσιαστικά μηδενικό, επομένως, η βαθιά κατανόηση των κανονισμών και της ερμηνείας τους αποτελεί την καλύτερη άμυνα απέναντι σε δαπανηρές κυρώσεις.
σ.σ.: Ποιον ρόλο διαδραματίζει ένας νομικός σύμβουλος κατά την αξιολόγηση των ισχυρισμών διατροφής και υγείας που αναγράφονται σε ένα προϊόν;
Κ.Μ.: Ένας νομικός σύμβουλος οφείλει να διαθέτει σε βάθος κατανόηση τόσο της εθνικής όσο και της ενωσιακής νομοθεσίας, αλλά και να γνωρίζει τα περιθώρια ερμηνείας που μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση. Ο ρόλος μας δεν περιορίζεται στη νομική αξιολόγηση των ισχυρισμών. Περιλαμβάνει και τη στρατηγική διαμόρφωση της επισήμανσης και των στοιχείων μάρκετινγκ των προϊόντων, ώστε να επιτυγχάνεται η βέλτιστη ισορροπία μεταξύ εμπορικής αποτελεσματικότητας και νομικής συμμόρφωσης. Η εταιρεία μας ακολουθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Δεν πραγματοποιούμε απλώς έναν τυπικό έλεγχο ισχυρισμών. Εξετάζουμε κάθε στάδιο της «ζωής» του προϊόντος, από τον σχεδιασμό έως τη διάθεσή του στην αγορά, συνδυάζοντας ρυθμιστική και επιστημονική αξιολόγηση. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζουμε ότι το προϊόν συμμορφώνεται πλήρως με το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ
σ.σ.: Η επισήμανση, οι ισχυρισμοί διατροφής και υγείας, καθώς και η συμμόρφωση με τους νέους κανονισμούς, αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τις επιχειρήσεις τροφίμων. Ποια είναι τα σημεία στα οποία συχνά εμφανίζονται λάθη;
K.M.: Δυστυχώς, πολλές εταιρείες δεν ζητούν νομική συμβουλή αρκετά νωρίς. Ιδανικά αυτό θα έπρεπε να γίνεται πριν ακόμη κυκλοφορήσει ένα προϊόν στην αγορά. Μία κοινή παγίδα είναι η υπερβολική αυτοπεποίθηση στην κατανόηση των κανονισμών. Διαβάζουν τα νομικά κείμενα χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως το εύρος ή τις συνέπειές τους. Πολύ συχνά, οι εταιρείες απευθύνονται σε νομικούς εμπειρογνώμονες μόνο σε προχωρημένο στάδιο, όταν η στρατηγική μάρκετινγκ έχει ήδη καθοριστεί, κι τότε οι σημαντικές διορθώσεις μπορεί να είναι δύσκολες ή αδύνατες. Για παράδειγμα, θυμάμαι μια εταιρεία που ζήτησε έναν απλό έλεγχο ετικέτας. Κατά την αξιολόγηση, ανακαλύψαμε ότι ένα συστατικό του προϊόντος ταξινομείτο ως Νέο Τρόφιμο (Novel Food), με αποτέλεσμα το προϊόν να μην μπορεί νόμιμα να κυκλοφορήσει στην αγορά.
σ.σ.: Πώς μπορεί η έγκαιρη νομική παρέμβαση να περιορίσει τις επιπτώσεις μιας κρίσης στη φήμη και τις πωλήσεις ενός brand;
Κ.Μ.: Μια κρίση μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για τη φήμη και τις πωλήσεις μιας μάρκας. Γι’ αυτό η νομική παρέμβαση πρέπει να πραγματοποιηθεί το ταχύτερο δυνατό, ιδανικά μόλις εντοπιστεί το ζήτημα, ώστε να περιοριστεί η ζημιά. Είναι κρίσιμο να συγκροτηθεί άμεσα μια ομάδα διαχείρισης κρίσης, η οποία θα αναλάβει ταυτόχρονα πολλαπλές ενέργειες. Θα πρέπει να εντοπίσει με ακρίβεια την πηγή του προβλήματος, να εφαρμόσει διορθωτικά μέτρα για την άμεση επίλυσή του και την αποτροπή επανάληψής του και να συντονίσει την επικοινωνία με τις εθνικές αρχές, τους πελάτες και τους τελικούς καταναλωτές.
σ.σ.: Τι συμβουλή θα δίνατε σε εταιρείες που επιδιώκουν να επεκταθούν σε ευρωπαϊκές αγορές με διαφοροποιήσεις στις εθνικές νομοθεσίες;
Κ.Μ.: Στον τομέα των τροφίμων και των ζωοτροφών, πολλοί κανονισμοί είναι εναρμονισμένοι σε επίπεδο ΕΕ, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν διαφοροποιήσεις στις εθνικές νομοθεσίες. Για τον λόγο αυτό, κάθε εταιρεία που σκοπεύει να επεκταθεί εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να συνεργάζεται με έναν έμπειρο νομικό σύμβουλο, ικανό να συνδυάζει τη γνώση του ενωσιακού πλαισίου με πρακτική εμπειρία σε επίπεδο κρατών-μελών. Αυτή η διπλή κατανόηση είναι κρίσιμη για την ομαλή είσοδο στην αγορά και τη διασφάλιση πλήρους συμμόρφωσης σε κάθε χώρα.
ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΟΥ ΕΡΧΟΝΤΑΙ
σ.σ.: Πώς βλέπετε το μέλλον του τομέα τροφίμων με βάση τις επερχόμενες ρυθμιστικές τάσεις και ποιες τάσεις πιστεύετε ότι θα διαμορφώσουν το μέλλον της βιομηχανίας;
K.M.: Το μέλλον θα είναι απαιτητικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο, με την ανάγκη για εξειδικευμένη καθοδήγηση να αυξάνεται, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στο πολύπλοκο ρυθμιστικό πλαίσιο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να καθορίζει το παγκόσμιο «χρυσό πρότυπο» για την ασφάλεια τροφίμων, ενισχύοντας τη φήμη της ως μία από τις πιο αξιόπιστες και απαιτητικές αγορές στον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται συνεχώς στις ρυθμιστικές εξελίξεις για να παραμείνουν ανταγωνιστικές και πλήρως συμμορφωμένες.
Όσον αφορά τα trends, μία από τις πιο σημαντικές τάσεις είναι η αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών πηγών πρωτεΐνης αντί για κρέας. Παράλληλα, η καινοτομία στις διαδικασίες παραγωγής, όπως η ακριβής ζύμωση (precision fermentation) και οι τεχνολογίες καλλιεργημένων (lab-grown) προϊόντων, διαμορφώνουν το μέλλον του κλάδου.
σ.σ.: Ποιο θεωρείτε ως το σημαντικότερο επίτευγμά σας στον τομέα του δικαίου τροφίμων;
K.M.: Το μεγαλύτερο επίτευγμά μου ήταν η δημιουργία μιας εξειδικευμένης δικηγορικής εταιρείας στον τομέα της καινοτομίας, της Food Law Science & Partners, που αφορά τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, η οποία συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πολύ λίγες που μπορούν να υποβάλουν πλήρη ρυθμιστικά αρχεία, όπως για νέα τρόφιμα ή ισχυρισμούς υγείας, παρέχοντας ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη υποστήριξη. Λόγω της επιστημονικής πολυπλοκότητας του τομέα, η ομάδα μας περιλαμβάνει επίσης επιστήμονες που συνεργάζονται στενά με τους νομικούς εμπειρογνώμονες, διασφαλίζοντας ότι κάθε έργο διαχειρίζεται με απόλυτη ρυθμιστική ακρίβεια και τεχνική κατανόηση.
Ακολουθήστε μας σε LinkedIn & Facebook και γίνετε μέλος της μεγαλύτερης ελληνικής κοινότητας του κλάδου.