Η οργανωμένη λιανική αγορά στην Ελλάδα φαίνεται να προετοιμάζεται για την «έλευση» ενός καθεστώτος Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ), εν όψει της δημιουργίας νέου νομοθετικού πλαισίου. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά την πρόσφατη Κοινωνική Συμφωνία, που επιτεύχθηκε μεταξύ εκπροσώπων της εργοδοσίας, των εργαζομένων και της κυβέρνησης, σηματοδοτώντας μία νέα εποχή για τις εργασιακές σχέσεις στον κλάδο.

Η πρώτη εικόνα που διαμορφώνεται στους κόλπους της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος (ΕΣΕ) είναι ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί και να ψηφιστεί στη Βουλή, θα διευκολύνει τη σύναψη ΣΣΕ ευρύτερα στην αγορά. Ταυτόχρονα, ωστόσο, αφήνει περιθώρια ευελιξίας για τους εργοδότες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα, εφόσον το κρίνουν σκόπιμο, να αποφύγουν τη σύναψη συμφωνίας που θα ρυθμίζει πλαίσιο για μισθούς και δικαιώματα εργαζομένων.

Στον κλάδο της οργανωμένης λιανικής, σήμερα, η συντριπτική πλειονότητα των εταιρειών δεν έχει υπογράψει ΣΣΕ με το προσωπικό της. Η ρύθμιση των εργασιακών σχέσεων γίνεται είτε μέσω επιχειρησιακών συμβάσεων, όπως παραδείγματα αποτελούν οι Σκλαβενίτης και Lidl, είτε μέσω ατομικών συμβάσεων, οι οποίες εξακολουθούν να κυριαρχούν στην αγορά. Παρ’ όλα αυτά, οι εταιρείες φροντίζουν ώστε οι ατομικές συμβάσεις να εξασφαλίζουν ομοιόμορφη αντιμετώπιση των εργαζομένων ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

ΥΨΗΛΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ
Σύμφωνα με στελέχη των αλυσίδων, οι περισσότερες εταιρείες που βρίσκονται στο top ten του κλάδου αμείβουν τους εργαζομένους με παροχές ανώτερες του κατώτατου μισθού. Έτσι, η εφαρμογή στο μέλλον μιας ΣΣΕ θα είχε περιορισμένο αντίκτυπο στις βασικές αποδοχές, αλλά θα ενίσχυε σημαντικά τα εργασιακά δικαιώματα, ιδίως όσον αφορά την αναγνώριση επιδομάτων και άλλων μισθολογικών αναπροσαρμογών, τα οποία είχαν χαθεί σε περιόδους μνημονίων και κατάργησης των ΣΣΕ.

ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΊ
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την οργανωμένη λιανική παραμένει η δυνατότητα ολόκληρης της αγοράς να αντεπεξέλθει οικονομικά σε ένα μοντέλο που θα επανέφερε τις ΣΣΕ στον κλάδο. Εκτός των πολύ μεγάλων αλυσίδων, οι μικρές και μεσαίες εταιρείες ενδέχεται να δυσκολευτούν να καλύψουν αυξημένες παροχές.

Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε ΣΣΕ θα πρέπει να λάβει υπόψη της την οικονομική θέση όλων των επιχειρήσεων, ώστε να αποφευχθούν περιπτώσεις όπου εταιρείες δεν θα μπορούν να αντεπεξέλθουν στις νέες υποχρεώσεις, με κίνδυνο οικονομικού αδιεξόδου.

Η επαναφορά των ΣΣΕ στον κλάδο ενδέχεται, μάλιστα, να οδηγήσει σε μερική αναδιάρθρωση της αγοράς. Παράλληλα, ωστόσο, διασφαλίζεται ότι η τήρηση των εργασιακών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από όλους τους παίκτες της αγοράς επί ίσοις όροις θα συμβάλει στη διαφάνεια και την ορθότερη λειτουργία του ανταγωνισμού.

ΜΑΚΡΙΝΟ ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΣΥΝΑΨΗΣ ΣΣΕ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ
Παρά τις διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη γύρω από τη διαμόρφωση νέου νομοθετικού πλαισίου για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, τα στελέχη της οργανωμένης λιανικής αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο σύναψης ΣΣΕ ως ένα μάλλον μακρινό σενάριο. Ο κύριος λόγος είναι ότι η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη καταθέσει το τελικό νομοσχέδιο, γεγονός που αφήνει ασαφείς τις πραγματικές προθέσεις της.

Παράλληλα, όπως προέκυψε και από την παρουσίαση της Κοινωνικής Συμφωνίας, η διαδικασία διαλόγου μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών αναμένεται να αποδειχθεί απαιτητική και σύνθετη.

Στελέχη της αγοράς, με τα οποία συνομίλησε το σελφ σέρβις, υπογραμμίζουν ότι βασική προϋπόθεση για να ξεκινήσει ουσιαστικός διάλογος με τους εργαζόμενους είναι το περιεχόμενο των αιτημάτων τους. Όπως σημειώνουν με έμφαση, εάν αποφευχθούν «υπερβολές» και λαϊκιστικές προσεγγίσεις, τότε οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ είναι πιθανό να ανταποκριθούν θετικά σε μια πρόσκληση για διαπραγματεύσεις.

Στον αντίποδα, ένα υπερφιλόδοξο ή δυσανάλογο πλαίσιο διεκδικήσεων θα μπορούσε να ακυρώσει εξαρχής την προοπτική συνεννόησης.

Την ίδια στιγμή, κύκλοι της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος (ΕΣΕ) σημειώνουν στο σελφ σέρβις ότι το θέμα των ΣΣΕ δεν έχει απασχολήσει μέχρι σήμερα το Διοικητικό Συμβούλιο του φορέα. «Δεν έχει καν συζητηθεί», τονίζουν χαρακτηριστικά.

Όπως εξηγούν, η ΕΣΕ θα τοποθετηθεί μόνο όταν ψηφιστεί ο νόμος και υπάρχουν σαφείς διατάξεις προς αξιολόγηση, ώστε να αποφασιστεί εάν και πώς θα κινηθούν οι απαραίτητες διαδικασίες. «Δεν αποφεύγουμε να συζητήσουμε το ζήτημα των ΣΣΕ, απλώς, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να διατυπώσουμε θέση», σημειώνει ανώτατο στέλεχος της Ένωσης, αποτυπώνοντας το κλίμα επιφυλακτικότητας που επικρατεί στον κλάδο.

ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΕΜΠΟΔΙΑ
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που αναδεικνύεται ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων για τη σύναψη Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας είναι ο βαθμός εκπροσώπησης τόσο των εργαζομένων όσο και των εργοδοτών. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει μείωση του απαιτούμενου ποσοστού αντιπροσώπευσης από το 50% στο 40%.

Ωστόσο, παρά την υποχώρηση αυτού του «φράγματος», δεν αποκλείεται ακόμη και το 40% να αποδειχθεί υψηλό για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή και η νομιμοποίηση των εμπλεκομένων.

Στο πλαίσιο αυτό, εφόσον κληθεί η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος (ΕΣΕ) να αναλάβει τον ρόλο του διαπραγματευτή εκ μέρους των εργοδοτών, θα πρέπει προηγουμένως να τροποποιήσει το καταστατικό της ώστε να έχει τη θεσμική δυνατότητα να εκπροσωπήσει τον κλάδο σε μια τέτοια διαδικασία.

Μόνο και μόνο η στάση των μελών της ΕΣΕ απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αποτελέσει, όπως επισημαίνεται, μια καθαρή «πρόγευση» των πραγματικών διαθέσεων της αγοράς.

Αντίστοιχα, και οι εργαζόμενοι θα πρέπει να συγκροτήσουν επίσημο φορέα εκπροσώπησης με τη δική του θεσμική νομιμοποίηση.

Σε περίπτωση που η ΕΣΕ τελικά δεν αλλάξει το καταστατικό της, ενώ οι εργαζόμενοι θέσουν θέμα σύναψης ΣΣΕ για τον κλάδο, τότε αυτοί διατηρούν το δικαίωμα να προσφύγουν στη ΓΣΕΕ, ακόμη και χωρίς κανένα ποσοστό εκπροσώπησης από πλευράς εργαζομένων της οργανωμένης λιανικής. Η ΓΣΕΕ, ως τριτοβάθμιο όργανο, θα μεταφέρει εκ μέρους τους το αίτημα στο αντίστοιχο τριτοβάθμιο όργανο των εργοδοτών.

Ωστόσο, σύμφωνα με όσα προβλέπει το υπό ψήφιση πλαίσιο, οι εργοδότες θα έχουν το δικαίωμα να μην αποδεχθούν την πρόσκληση για διαπραγμάτευση. Εάν συμβεί αυτό, η ΓΣΕΕ θα μπορεί να εντείνει τις πιέσεις, πέρα από την επίμονη επικοινωνία με τους εργοδότες, αξιοποιώντας και τη δημοσιότητα μέσω του Τύπου, προκειμένου να ενισχύσει την κοινωνική πίεση υπέρ της έναρξης του διαλόγου.

Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ
Παρά τις αβεβαιότητες και τα ανοιχτά ζητήματα, τα στελέχη της οργανωμένης λιανικής αναγνωρίζουν ως εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι οι κοινωνικοί εταίροι λειτούργησαν προληπτικά, συμφωνώντας σε ένα κοινό πλαίσιο πριν ακόμη παρέμβει η κυβέρνηση. Η πρωτοβουλία αυτή θεωρείται ένδειξη ωριμότητας και συμβολίζει την πρόθεση των δύο πλευρών να διαμορφώσουν μια νέα ισορροπία στις εργασιακές σχέσεις.

Όλα πλέον εξαρτώνται από το πώς θα μεταφράσει η αρμόδια υπουργός αυτή την Κοινωνική Συμφωνία σε νομοθετική πράξη, η οποία θα καθορίσει το μέλλον των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας.

Όπως τονίζουν στελέχη της αγοράς, οποιαδήποτε συζήτηση για υπογραφή ΣΣΕ στην οργανωμένη λιανική είναι ακόμη πρώιμη και δύσκολα μπορεί να γίνει επί συγκεκριμένων δεδομένων πριν δημοσιοποιηθούν οι τελικές ρυθμίσεις. Η ψήφιση και εφαρμογή του νόμου τοποθετείται χρονικά στους πρώτους μήνες του 2026, ενώ ο στρατηγικός στόχος του νέου πλαισίου είναι φιλόδοξος: η επέκταση των ΣΣΕ ώστε να καλύπτουν τουλάχιστον το 80% των εργαζομένων μέχρι το 2030, από περίπου 25% σήμερα. Αξίζει πάντως να επισημανθεί πως στο σημερινό ποσοστό περιλαμβάνονται και οι επιχειρησιακές συμβάσεις, οι οποίες, αν και σημαντικές, δεν υποκαθιστούν πλήρως τη λειτουργία των κλαδικών ΣΣΕ.