Το φιτίλι το άναψε στα μέσα του Νοεμβρίου ο ημερήσιος οικονομικός Τύπος: «Έρχεται η Walmart!». Το σενάριο του ρεπορτάζ, ωστόσο, θεωρήθηκε μπόσικο, γι’ αυτό η είδηση πέρασε χωρίς «χτύπημα» στο πρωτοσέλιδο. Θες ο ελάσσονος επιχειρηματικού βάρους εταίρος που, κατά το ρεπορτάζ, διάλεξε ο αμερικανικός κολοσσός για το εγχείρημά του-θες το μέγεθος ης χώρας, το οικονομικό της χάλι κι η «μαύρη προβιά» της στο κοπάδι των χωρών της κρίσης χρέους, η είδηση έκανε πολλούς να μειδιάσουν απαξιωτικά, σηκώνοντας το φρύδι...

Ακαιρη πρωταπριλιάτικη τερατολογία! Έτσι διάβασαν στον κλάδο τα γραφόμενα. Ωστόσο, η ανακύκλωση της είδησης τις επόμενες ημέρες άρχισε να σκιάζει τη φιλοπαίγμονα διάθεση μερικών για τη «δημοσιογραφική φαντασιοπληξία». Και μαθαίνουμε, ορισμένοι περνώντας οι μέρες διερωτήθηκαν υποθετικά πλην εκνευρισμένοι «γιατί ο Θεσσαλονικιός κι όχι εγώ;» έως και κάποιος αποτόλμησε να στείλει διερευνητικό μήνυμα για το αληθές του πράγματος στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού… Εν προκειμένω δεν θα ασχοληθούμε με το παρασκήνιο αντιδράσεων, που συνοδεύει τέτοιας λογής ειδησεογραφικά… παράδοξα, αλλά με τη λογική βάση μιας απροσδόκητης εισόδου του αμερικάνικου πολυεθνικού γίγαντα στην Ελλάδα των μνημονίων.

Τερατολογία ή τερατογένεση;
Τι να γύρευε η αμερικανική αλεπού στο παζάρι ανατολικά της Μάγχης, όπου ως γνωστόν άλλοτε καψάλισε τη γούνα της στην πυρά του γερμανικού ανταγωνισμού; Με τους ισχύοντες, τουλάχιστον μέχρι πρότινος, όρους αποτίμησης των επιχειρηματικών ευκαιριών, η απάντηση είναι ότι γενικά η ηπειρωτική και μεσογειακή Ευρώπη δεν προσφέρει σπουδαίες ευκαιρίες, λόγω του κορεσμού της. Ο βαθμός ωρίμασης, η ένταση κι οι εμπειρίες των εταίρων του ευρωπαϊκού κλαδικού ανταγωνισμού –διηπειρωτικής δραστηριότητας οι δύο εξ αυτών– καθιστούν ένα τέτοιο εγχείρημα, που θα είχε νόημα μόνο στην προοπτική μιας γεωγραφικής κλιμάκωσής του, υψηλού κόστους και αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Εκτός αν κάποιος από αυτούς που μαρκάρουν τις «ευκαιρίες» στον παγκόσμιο χάρτη, αποφάσισε να βάλει τα εισαγωγικά μιας υπέρτερης σκοπιμότητας ειδικά στην ελληνική «ευκαιρία»…

Γιατί τάχα; Μερικά χρόνια πριν ο νους που θα φανταζόταν ότι η Ελλάδα –περίπου το 2,5% του ακαθάριστου προϊόντος της ΕΕ– θα γινόταν ο «αίτιος» αποσταθεροποίησης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος κι ενός σκληρού μπρα ντε φέρ ΔΝΤ/Αμερικανών και μερκελιστών της ΕΕ, που κόβει την ανάσα απανταχού των αγορών, θα προκαλούσε θυμηδία. Την ίδια που προκάλεσε η είδηση της έλευσης της Wal Mart στη χώρα –ενός κολοσσού με παγκόσμιο τζίρο όσο περίπου μιάμιση φορά το ελληνικό ΑΕΠ (341 δισ. ευρώ το 2011, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ομίλου)– μέσω της… διυλίσεώς του από το μάτι μιας τοπικής μικρομεσαίας εμπορικής επιχείρησης, που μπαίνει στη μύτη της κλαδικής αγοράς, κάνοντας απευθείας εισαγωγές και «σκοτώνοντας» τις τιμές στη λιανική…

Το ΔΝΤ, ο νόμος της αγοράς κι η ΕΕ του χρέους
Τα της συμμετοχής του ΔΝΤ στη «διάσωση» της χώρας από τη χρεοκοπία είναι γνωστά. Ας συγκρατήσουμε, όμως, ότι προϋπόθεση επιτυχίας του σχετικού «προγράμματος προσαρμογής» του ΔΝΤ είναι το «ξεφούσκωμα» της οικονομίας, δηλαδή των τιμών. Πώς; Μέσω της λειτουργίας του νόμου της ροσφοράς και της ζήτησης υπό όρους αναγκαστικής υποτίμησης της ζήτησης, ώστε, σε συνδυασμό με «μεταρρυθμίσεις» που αναδιανέμουν τα εισοδήματα, ενθαρρύνουν ιδιωτικές επενδύσεις και παράγουν νέο πλούτο, να δημιουργηθεί το «πουγκί» της εξόφλησης των πιστωτών.

Αυτή ήταν ανέκαθεν η συνταγή του ΔΝΤ. Έλα, όμως, που στην περίπτωση της Ελλάδας, ενόσω ήταν απαγορευτική η υποτίμηση του νομίσματος (κοινόν γαρ), που –αν γινόταν– θα θέρμαινε, έστω, εξισορροπητικά την οικονομία, φευ, δεν λειτουργεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης κατά την προσδοκία των τεχνοκρατών του ΔΝΤ, ενώ αντί επενδύσεων και παραγωγής πλούτου η οικονομία βυθίζεται βαθύτερα στην ύφεση! Γιατί, άραγε, αφού σχεδίασαν την εσωτερική υποτίμηση έτσι ώστε να αντισταθμίζεται (υποτίθεται) η αδυναμία υποτίμησης του νομίσματος; Μα διότι οι συναλλαγές σε ευρώ, εδώ και παντού στην ΕΕ των 17, συνθέτουν γενικά ένα ακλόνητο είθισται, ένα στάτους τιμών, με κάτω όρια που είναι αδύνατο να διασαλευτούν, κι αυτό λόγω της πυκνότητας και του βαθμού δεσμευτικότητας των σχέσεων μεταξύ των οικονομιών της ενιαίας αγοράς.

Η ειδοποιός «προίκα» του ευρώ είναι τα όρια των τιμών στην επικράτειά του να εκφράζουν τον ιστορικά διαμορφωμένο εσωτερικό καταμερισμό (διάρθρωσης, μεγέθους, ισχύος κλπ) των οικονομιών του, στις οποίες συμβαίνει το έλλειμμα των μεν να γίνεται πλεόνασμα των δε, κατά τρόπο, μάλιστα, που η ύφεση κι η λιτότητα εντείνει τις ανισομέρειές τους, καταδικάζοντας τις ασθενέστερες σε μάταια σκληρή δίαιτα, καθώς εν πολλοίς «ακινητοποιεί» τις τιμές, ενώ το βιοτικό επίπεδο των κοινωνιών τους πέφτει. Έτσι, η ελληνική περίπτωση, η οποία νεκρανάστησε προ τριετίας το ΔΝΤ (μετά την αποτυχία των συνταγών του στη «διάσωση» χωρών της ΝΑ Ασίας το 1997 και της Αργεντινής το 2001), απειλεί τώρα με την εξαθλίωση της χώρας, συνεπεία της εφαρμογής του προγράμματος του ΔΝΤ, να κατεδαφίσει την αξιοπιστία του.

Κι αυτό ακριβώς είναι που τσαντίζει κι ανησυχεί τους τεχνοκράτες του… Υπάρχει, άραγε, τρόπος να λειτουργήσει ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης στην καθημαγμένη από την εσωτερική υποτίμηση Ελλάδα καθ’ υπέρβαση αυτού του ακλόνητου είθισται της ευρωπαϊκής αγοράς; Δεν χρειάζεται φαντασία να καταλάβει κανείς ότι ο κατέχων επιχειρηματικά τον «τρόπο» να πετύχει κάτι τέτοιο (αφού τα πολιτικά μέσα αποδεικνύονται ανεπαρκή) όχι μόνο πρέπει εκ προοιμίου ν’ αδιαφορεί γι’ αυτό το «είθισται», αλλά και να κατισχύει αυτού.

Για έναν τέτοιο επιχειρηματικό ηγεμόνα» η Ευρώπη του υπερθετικού της λιτότητας και της κοινωνικοοικονομικής αποδιάρθρωσης, όπως εκφράζεται σήμερα στην Ελλάδα, αποτελεί αβλεπί ευκαιρία ανάπτυξης, αλλά και δυνητικά ταχείας γεωγραφικής του επέκτασης, αφού η κορυφή του παγόβουνου «Ελλάδα» είναι μόλις η προεξοχή του αβυσσαλέου μεγέθους των κρατικών και ιδιωτικών χρεών όλου του ευρωπαϊκού Νότου –κι όχι μόνο. Συνεπώς η περιοχή μας θα ενείχε γι’ αυτόν θέση, ταυτόχρονα, πειραματικού εργαστηρίου και ορμητηρίου επέκτασης.


Walmart: Σε ρόλο δασκάλου στο μάθημα του ΔΝΤ
Η Walmart μπορεί κάλλιστα να ανταποκριθεί σε αυτό τον ρόλο, σαρώνοντας με την ιδεολογία της –τον φετιχισμό του φτηνού– τα οχυρά του νομισματικού έθους των προμηθευτών και των λιανεμπόρων της Ευρώπης, εθνικών και πολυεθνικών, «κλασικών» και discounters. Άλλωστε, η προπαίδειά της στο να επενδύει στην πτώση των εισοδημάτων (πρώτα απ’ όλα στις ίδιες τις ΗΠΑ, που οι μισθοί είναι καθηλωμένοι από τη δεκαετία του ‘70), είναι άφθαστη. Να ‘ναι καλά τα χωράφια, οι θάλασσες και τα εργοστάσια των προμηθευτών της στον Τρίτο Κόσμο, που στύβονται για λογαριασμό της, αλλά και οι εκατοντάδες χιλιάδες υπάλληλοί της, που λογίζονται μέσω ιδιωτικών συμβάσεων όχι ως μισθωτοί, αλλά ως «συνεργάτες», δηλαδή εργαζόμενοι χωρίς δικαιώματα.

Οι συνθήκες, λοιπόν, στην Ελλάδα έγιναν πλέον οι ιδεώδεις για μια σβέλτη πρόοδο ενός δικτύου της Walmart. Ας τη φανταστούμε: Ενώ θα προσφέρει φτηνά προϊόντα σε οικονομικά εξαθλιωμένους καταναλωτές και θέσεις εργασίας σε άνεργους, απογυμνωμένους πλέον από εργασιακά δικαιώματα, οι ανταγωνιστές της, εφόσον ελπίζουν πως μπορεί να της κόψουν τον δρόμο, θα μετρούν περιδεείς την πτώση των ήδη περιορισμένων κερδών τους. Σε μια αγορά όπου και το discount (ασκούμενο πλέον μονοπωλιακά) στοιχίζεται στις τιμές ραφιού λιγάκι πιο πίσω από τις ισχυρές αλυσίδες που πετυχαίνουν τις καλύτερες συμφωνίες προμηθειών, και στην οποία αγορά τόσο οι προμηθευτές όσο κι οι λιανέμποροι ούτε θέλουν ούτε οι πλείονες αντέχουν να αποκλίνουν από τα τιμολογιακά ήθη της Ευρωζώνης, η Walmart δεν θα έχει τη χρεία καν της διαφήμισης. Θα της αρκεί η φήμη ότι «σκοτώνει» τις τιμές…

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, οι Έλληνες προμηθευτές και λιανέμποροι θα οδηγούνται σε ασφυξία, μη δυνάμενοι να την επιβραδύνουν με την πρόταξη πλεονεκτημάτων όπως η «ελληνικότητα», η «ποιότητα» ή οι «δοκιμασμένες αξίες» των brand κλπ, καθώς όλα αυτά κοστίζουν περισσότερο από τα προϊόντα του Τρίτου Κόσμου, ενώ ο εκλεκτικισμός του καταναλωτή υπέρ τέτοιων πλεονεκτημάτων ήδη γίνεται παρανάλωμα στον βωμό της φτώχειας. Οι δε πολυεθνικοί προμηθευτές και λιανέμποροι, προκειμένου να κρατήσουν τις θέσεις τους, θα υποχρεωθούν εκ των πραγμάτων να αποστασιοποιούνται, αφενός, από το ευρωπαϊκό τους τιμολογιακό έθος, θυσιάζοντας ένα σεβαστό μέρος των κερδών τους, και αφετέρου από την ελληνοκεντρικότητα της στρατηγικής τους.

Με άλλα λόγια, θα υποκαθιστούν όλο και περισσότερο τα εγχώριας παραγωγής προϊόντα με φτηνότερα ξένα, «εξάγοντας» θέσεις εργασίας στον Τρίτο Κόσμο, όπως ακριβώς κάνει η Walmart ως πρώτη διδάξασα εδώ και κάμποσες δεκαετίες. Παράλληλα, θα διαγκωνίζονται ποιος θα βάλει στο χέρι πρώτος τις εγκαταστάσεις, τα πόστα και τα μερίδια αγοράς των ελληνικών επιχειρήσεων που θα υποκύπτουν. Στην υπόθεσή μας είναι ήδη ευδιάκριτα (1) η χαλιναγώγηση των τιμών, (2) η παρέλκυση και προσαρμογή του ανταγωνισμού στην εσωτερική υποτίμηση, (3) η αναδιανομή των εισοδημάτων, με (4) καταλύτη τη δράση ενός νέου πολυεθνικού μεγαλοεπενδυτή, της Walmart –όλα αυτά ως στοιχεία της «συνταγής» του ΔΝΤ. Υπερβολές; Ίσως, για όσους δεν έχουν αντιληφθεί ακόμα το τι σημαίνει η δαπάνη για τα καθημερινά είδη πρώτης ανάγκης να έχει ήδη φτάσει το 1/3 του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος τουλάχιστον του ενός στα πέντε ελληνικά νοικοκυριά…


Ποτέ συνεργάτης, ποτέ φίλος
Ας στοχαστούμε, όμως, γιατί η Walmart θα προτιμούσε να μπει στην Ελλάδα μόνη της, όπως το συνηθίζει παντού στον κόσμο, κι όχι μέσω ενός πρόθυμου για συνεργασία μαζί της εθνικού δικτύου σούπερ μάρκετ. Οι ενδεχόμενες απαντήσεις: Διότι ούτε φαίνεται να έχει ανάγκη τον συνεταιρισμό με κάποιον από τους εγχώριους ιστορικούς φορείς του ευρωπαϊκού έθους στους «πολέμους τιμών», ούτε –το πιθανότερο– θα διατίθετο να συμμεριστεί τις αυτο-αξιολογήσεις τους, σχετικά με την υπεραξία των εταιρειών τους, ούτε να μοιραστεί τις λογής υποχρεώσεις τους (χρέη, προσωπικό κλπ) ή να τους «ανακατασκευάσει» εξ ολοκλήρου στα μέτρα της.

Διότι σε μια γονατισμένη αγορά ακινήτων οι «ευκαιρίες» θα την αναζητούν πριν τις αναζητήσει η ίδια και, πιθανώς, διότι θα είχε τη βεβαιότητα πως η κατάσταση ανάγκης αποτελεί τη χρυσή ευκαιρία για την επιβολή όρων σε ό,τι αφορά την απόσπαση ορισμένων «φιλέτων» της κλαδικής αγοράς. Άλλωστε, θα είχε λόγο να βιάζεται; Η πυκνότητα κι η ταχύτητα του ιστορικού χρόνου στην εποχή μας θα εντέλλετο γι’ αυτήν τον «φυσικό» φορέα της ανάπτυξής της, μέσα σε ένα περιβάλλον ανατροπής των όρων στη σχέση προσφοράς και ζήτησης.

Μαθήματα σκληρότητας εντός έδρας
Η Walmart, συνεπώς, μπορεί δυνητικά να δράσει ως μέσο «εξυγίανσης» των ηθών καθορισμού των τιμών από τους εταίρους της αγοράς –ηθών της προ της Κρίσης ευημερούσας ευρωπαϊκής τάξης που σήμερα εκπίπτει– ακριβώς στις «ασθενείς» από τα συσσωρευμένα χρέη περιοχές της ευρωζώνης. Όχι γιατί αυτό της «υπαγορεύεται» από το ΔΝΤ, αλλά γιατί η βίαιη (απο-)ρύθμιση της ζήτησης κυρίως στη Νότια Ευρώπη ανοίγει ένα πλήθος ευκαιριών δημιουργίας ερεισμάτων εκεί από τη Walmart, που ξέρει καλύτερα να επενδύει στη φτώχια απ’ ότι οι Ευρωπαίοι (πολυεθνικοί) μαθητές της. Ήρθε, τάχα, η ώρα να τους «πείσει» για την τέχνη της, ώστε να κάνουν κι αυτοί τέτοιες επενδύσεις, θέλουν δεν θέλουν, μέσα στην ίδια τους την έδρα κι όχι μόνο στις αναδυόμενες αγορές; Θα το δούμε.  

Αν αυτά συμβούν, δεν θα είναι ούτε η πρώτη ούτε τελευταία φορά που η ταυτότητα «σχολής σκέψης» θα οδηγεί σε αυτοματισμό αντανακλαστικών ενεργειών τα λογής ετερόκλητα μεγαλο-συμφέροντα (πολιτικά, χρηματοπιστωτικά, επιχειρηματικά), τα οποία, ενώ γίνονται το ένα όχημα του άλλου (ΔΝΤ-Walmart στο παράδειγμά μας), ούτε κατευθύνονται κατ’ ανάγκην βάσει κοινών συλλήψεων και σχεδίων ούτε έχουν ταυτότητα στόχων ούτε υπόκεινται στις ίδιες συνέπειες. Οι ευκαιρίες μετρούν. Και τέτοιες ευκαιρίες στον επιχειρηματικό τομέα δεν περνούν απαρατήρητες, καθώς αποδίδουν ανεξαρτήτως των εξελίξεων στο νόμισμα συναλλαγής (αλήθεια, πώς μέλλουν οι ευρωπαϊκές συναλλαγές; Σ’ ένα ευρώ-του-Νότου έναντι ενός ευρω-μάρκου, σε εθνικά νομίσματα, μήπως, ή στο σημερινό ευρωνόμισμα, οχυρωμένο πίσω από μια ΕΚΤ που θα εγγυάται τα δάνεια των χωρών-μελών της επικράτειάς του; Τις οίδε;)…   

Υπάρχει και μια άλλη, διπλά «ευαίσθητη» χορδή στα ετερόκλητα μεγάλα συμφέροντα της άλλης πλευράς του Ατλαντικού, που πιθανώς τους οδηγεί σε σύγκλιση ενδιαφερόντων για την Ελλάδα: Δεν φαίνονται διατεθειμένοι να την αφήσουν έρμαιο του καιροσκοπισμού, του πολιτικαντισμού και των οικονομικών εθνικισμών της Ευρώπης, αφού μια ενδεχόμενη έξωσή της από την ευρωζώνη, πλήττοντας το ευρώ καθαυτό, θα αποσταθεροποιήσει άμεσα το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, άρα την κατάστασή τους. Εξάλλου, η γεωστρατηγική σημασία της χώρας για τις ΗΠΑ αναβαθμίζεται στο νέο πλανητικό πεδίο, για ν’ αδιαφορήσουν, αν αποτύχει το πείραμα του ΔΝΤ σε αυτήν… 

Εν πάση περιπτώσει, το μόνο σίγουρο για την ώρα είναι ότι η εφαρμογή σκληρής λιτότητας στην Ευρώπη, με τον κανόνα είτε της αναδιάρθρωσης των οικονομιών βάσει «λελογισμένου» σχεδίου ανά χώρα (ΔΝΤ) είτε νέτα-σκέτα της δημοσιονομικής πειθαρχίας κι ας κάνει η καθεμία ό,τι δύναται (Μέρκελ), είναι προδιαγεγραμμένη σε βάθος χρόνου για τις υπερχρεωμένες οικονομίες. Κι αυτό θα επιδιωχθεί, είτε επιχειρήσει να το καρπωθεί επ’ ωφελεία της η Walmart, ορμώμενη εξ Ελλάδος, είτε όχι, ένεκα «γνώσεως» των μαθητών της να την κρατήσουν μακριά, μειώνοντας τις απαιτήσεις τους. Ό,τι κι αν συμβεί, πάντως, το… καρβέλι δεν θα είναι πια για κανέναν όσο συνήθισε. Γιατί η τραπεζοκρατία δεν μπορεί να εννοήσει αλλιώς την «εξυγίανση» της οικονομικής τάξης ει μη μόνο ζωοδοτώντας τους τοξικούς ισολογισμούς του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος με πραγματικό πλούτο.