Σε ανταγωνισμό αλληλοϋπονόμευσης προς επιβίωση έχουν αποδυθεί οι όμιλοι αγορών του κλάδου τους τελευταίους μήνες. Οι διοικήσεις τους, «ταμπουρωμένες» στα οχυρά τους, επιδίδονται σε... κλεφτοπόλεμο διεκδίκησης μικρών και μεγαλύτερων πεδίων δράσης, ο ένας όμιλος μέσα στην «επικράτεια» του άλλου, ο ένας αποσπώντας μέλη από τον άλλο, σε μια περίοδο έντονης ρευστότητας για όλους τους μικρούς και μικρομεσαίους τοπικούς επιχειρηματίες του κλάδου. Το μήνυμα της διοίκησης του ΕΛΟΜΑΣ περί στρατηγικής πρόθεσής της για την ενδυνάμωση των μεγεθών του ομίλου εντείνει τις τριβές μεταξύ όλων.

Γεγονός είναι ότι ο τζίρος των μεσαίων επιχειρήσεων του κλάδου εδώ και μεγάλο διάστημα βρίσκεται υπό πίεση. Ενώ η εποχή των τελευταίων ζωογόνων γι’ αυτές ευκαιριών, που έφερε η κατάρρευση της Αφοί Βερόπουλοι και της Μαρινόπουλος απελευθερώνοντας τζίρο πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, είχε ανεπιστρεπτί τελειώσει προ της πανδημίας, στο δεκαπεντάμηνο της υγειονομικής κρίσης οι μικρομεσαίοι του κλάδου, ιδιαίτερα όσοι δρουν σε τουριστικές περιοχές της χώρας, έχασαν σημαντικό μέρος των εσόδων τους. Σε κάποιες περιπτώσεις τοπικών αλυσίδων, μάλιστα, λέγεται ότι οι ισολογισμοί που θα δημοσιεύσουν για τη χρήση του 2020, εμφανίζουν πτώση τζίρου 40% ή και 50% συγκριτικά με το 2019. Πρόκειται για μια οδυνηρή συνθήκη, που έχει υποχρεώσει αρκετές από τις εταιρείες αυτές να αναζητήσουν εσπευσμένα τη λύση στα προβλήματά τους στη μετακίνησή τους από όμιλο σε όμιλο αγορών, αναζητώντας την κάλυψη των καλύτερων κατά το δυνατόν συμφωνιών με τους προμηθευτές τους.

Ανάλογα πλήγματα στους ισολογισμούς τους δέχονται και φέτος οι μικρομεσαίοι ιδίως στις τουριστικές περιοχές, καθώς η περίοδος της αυξημένης συρροής αλλοδαπών τουριστών, όπως όλα δείχνουν, θα είναι μικρότερης διάρκειας –θα συμπιεστεί μεταξύ των μέσων του Ιουλίου και των αρχών του Σεπτεμβρίου. Στο πλαίσιο αυτό, οι αναμενόμενες απώλειες εσόδων υπολογίζονται έως και 25% επί του ετήσιου τζίρου των εν λόγω εταιρειών το 2019. Αθροιστικά η χασούρα των δύο ετών, συρρικνώνοντας περαιτέρω τα ταμειακά διαθέσιμα των τοπικών λιανεμπόρων, ίσως αποβεί μοιραία για την επιβίωση αρκετών.

Όταν μιλά ο leader…
Στην ουσία η καταστροφική κρίση στην τουριστική αγορά προκάλεσε την έντονη κινητικότητα εταιρειών μεταξύ των ομίλων αγορών. Σε κάθε περίπτωση, βέβαια, την αφορμή για την εκδήλωσή της την έδωσαν οι τρανταχτές αποχωρήσεις από τον ΕΛΟΜΑΣ των αλυσίδων ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός και Bazaar προ της πανδημίας. Αυτές υποχρέωσαν τον όμιλο να αντιδράσει, εξωθώντας τον σε ένα κυνηγητό προσέλκυσης μελών από άλλους ομίλους αγορών, προκειμένου να αναπληρώσει, εν μέρει τουλάχιστον, τις απώλειες των περίπου 500 εκατ. ευρώ τζίρου από το δυναμικό του, ώστε να μην αποστερηθεί του διαπραγματευτικού του πλεονεκτήματος. Το αποτέλεσμα δεν άργησε να φανεί. Πέντε μήνες μετά την 1η Ιανουαρίου φέτος, οπότε οι δύο αλυσίδες αποχώρησαν επισήμως από τον ΕΛΟΜΑΣ, η διοίκησή του ανακοίνωσε δέκα μεταγραφές τοπικών αλυσίδων από άλλους ομίλους, συνολικού τζίρου περίπου 150 εκατ. ευρώ.

Οι μεταγραφές έλαβαν στις 28 Μαΐου την τυπική έγκριση της γενικής συνέλευσής του, ενώ πληροφορίες φέρουν τη διοίκησή του να διαπραγματεύεται την ένταξη στο δυναμικό του ακόμα τεσσάρων-πέντε τοπικών αλυσίδων. Αν και δεν είναι ξεκάθαρο το κατά πόσο μπορεί αυτές να ενσωματωθούν άμεσα στον όμιλο, καθώς ήδη έχει παρέλθει μεγάλο διάστημα από την έναρξη της τρέχουσας χρήσης, ήδη άρχισαν να ακούγονται κάποια από τα ονόματα των φερόμενων υποψηφίων…
Εφόσον οι σχετικές διαπραγματεύσεις εξελιχθούν επ’ ωφελεία του ΕΛΟΜΑΣ, η ελκτική του δύναμη θα ενισχυθεί περαιτέρω, ενόσω το μήνυμα της διοίκησής του στην κλαδική αγορά είναι η στρατηγική πρόθεση της ενδυνάμωσης των μεγεθών του ομίλου.

Σημειώνουμε ότι το 2012 ο ΕΛΟΜΑΣ συγκέντρωνε έναν ετήσιο τζίρο της τάξης του 1,8 δισ. ευρώ, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου και των διαδικασιών αναδιάρθρωσης του κλάδου προοδευτικά άρχισε να περιορίζεται. Έτσι, το 2017 τα συνολικά ετήσια έσοδα των εταιρειών-μελών του μειώθηκαν στα 1,3 δισ. ευρώ, για να φθάσουν το 2020 στο χαμηλό των 1,2 δισ. ευρώ και φέτος αρχικά να κατακρημνιστούν στα 700 εκατ. ευρώ. Εν συνεχεία, όμως, δηλαδή κατόπιν μεταγραφών των «δέκα» στους κόλπους του, ανέβηκαν στα 829 εκατ. ευρώ, ένα άθροισμα μοιρασμένο σε 29 τοπικές εταιρείες-μέλη συνολικού δυναμικού 391 καταστημάτων.

Σε κάθε περίπτωση ο ΕΜΟΛΑΣ διατηρεί τα σκήπτρα στο χώρο των ομίλων αγορών του κλάδου, ενώ κρατά την πρωτοβουλία των ανατροπών στο περιβάλλον της μικρομεσαίας επιχειρηματικής δραστηριότητάς του. Στο πλαίσιο των πρόσφατων σχετικών ανακατατάξεων, στο στόχαστρο των πρωτοβουλιών αναπλήρωσης των δυνάμεών του ΕΛΟΜΑΣ βρέθηκαν οι όμιλοι αγορών Αστέρας-Spar Hellas και Σύμμετρον.

Η αντίδραση του Αστέρα
Η διοίκηση του Αστέρα είδε τα μεγέθη του ομίλου να περιορίζονται περίπου κατά 100 εκατ. ευρώ, πιεζόμενα τόσο από τις επιπτώσεις της πανδημίας και της κατάρρευσης της τουριστικής αγοράς όσο και εξαιτίας της διαρροής εταιρειών-μελών του προς τον ΕΛΟΜΑΣ. Έτσι, στο δυναμικό του σήμερα περιλαμβάνονται 83 από τις προηγουμένως 90 εταιρείες, που έχουν συνολικά περίπου 220 σούπερ μάρκετ.

Η πρώτη ανακλαστική κίνηση του Αστέρα ήταν να προσελκύσει από τη «μικρή αγορά» του κλάδου νέες εταιρείες, συνολικού ετήσιου τζίρου περίπου 15 εκατ. ευρώ, ενώ έχει ήδη «κλειδώσει» προς μεταγραφή δύο μεσαίου τύπου αλυσίδες. Στελέχη του σημειώνουν ότι πλέον στρατηγικά ο Αστέρας στρέφει το ενδιαφέρον του στη χαμηλότερη κλίμακα του κλάδου, σε τοπικές εταιρείες, δηλαδή, με ένα-δυο σούπερ μάρκετ και ετήσιο τζίρο που δεν υπερβαίνει τα 3-4 εκατ. ευρώ, θεωρώντας ότι μέχρι σήμερα ένα μέρος αυτής της αγοράς είτε δρα ακόμα αυτόνομα, δηλαδή έξω από τους ομίλους αγορών, είτε είναι πρόθυμο να δοκιμάσει τις παροχές άλλου ομίλου απ’ αυτόν που ανήκει. Στην εμπορική του καθημερινότητα ο Αστέρας θέτει ως πλεονέκτημά του το ζήτημα της επάρκειας υποδομών, εκτιμώντας πως η μικρή επιχείρηση έχει μεγάλη ανάγκη σωστής διαχείρισης των προϊόντων της.

Σε επανεκκίνηση η Spar Hellas
Στη Spar Hellas, το ολλανδικό επιχειρηματικό σχήμα, που με τον Αστέρα αποτελούν «συγκοινωνούντα δοχεία», καταβάλλονται νέες προσπάθειες ανάπτυξης του ομώνυμου δικτύου καταστημάτων, μετά τη διαρροή μελών της στον ΕΛΟΜΑΣ. Έχοντας πρόσφατα ανανεώσει τη συνεργασία της με τη μητρική Spar, η εταιρεία προγραμματίζει έως το Σεπτέμβριο τη μερική μετατροπή σε Spar Hellas 14 ανεξάρτητων καταστημάτων της αγοράς και ακόμη 15 έως τα τέλη του έτους. Σήμερα υποστηρίζει ένα δίκτυο 21 καταστημάτων, τα οποία έχουν προσαρμοστεί πλήρως κατά το πρότυπο λειτουργίας των Spar. Ως τον Σεπτέμβριο στο δυναμικό της θα ενταχθούν ακόμη τρία πλήρως ανακαινισμένα καταστήματα, ενόσω αναμένεται η είσοδος στη Spar μιας νέας αλυσίδας με τρία σούπερ μάρκετ.

Παράγοντες της εταιρείας δηλώνουν στο «σελφ σέρβις» ότι η Spar Hellas απευθύνει πρόσκληση ένταξης στους κόλπους της προς τα μέλη όλων των ομίλων αγορών, πράγμα που δείχνει ότι η εταιρεία προσπαθεί να διευρύνει τον αυτόνομο ορίζοντα της επιρροής της, δηλαδή εντός και εκτός του Αστέρα, σε μια περίοδο που όλοι επιχειρούν να απλώσουν τις «επικράτειές» τους, ο ένας μέσα στην «επικράτεια» του άλλου.

Ο όμιλος αγορών Σύμμετρον κινείται στο ίδιο μήκος κύματος με τους ανταγωνιστικούς προς αυτόν ομίλους, επιδιώκοντας να διασφαλίσει τα κεκτημένα του, έχοντας υποστεί πλήγμα κι αυτός από τον ΕΛΟΜΑΣ. Σήμερα στους κόλπους του παραμένουν 25 εταιρείες-μέλη αθροιστικού ετήσιου τζίρου περίπου 250-300 εκατ. ευρώ.

Ανθεκτικός ο όμιλος Ασπίδα
Τα μέλη του ομίλου Ασπίδα δέχθηκαν το τελευταίο δεκαπεντάμηνο έντονες πιέσεις, λόγω κατάρρευσης της τουριστικής αγοράς. Ωστόσο, αθροιστικά ο τζίρος τους πέρυσι συγκρατήθηκε από τη θεαματική αύξηση των κλαδικών πωλήσεων ιδίως στο πρώτο lockdown, αλλά φέτος είναι ήδη αισθητά μειωμένος. Οι ελπίδες τους βασίζονται τώρα στην εξέλιξη της τουριστικής αγοράς φέτος, καθώς τα περισσότερα καταστήματα του δικτύου των εταιρειών, που καλύπτονται από τον Ασπίδα, εδρεύουν σε περιοχές έντονης ή ήπιας τουριστικής κίνησης στην περιφέρεια.

Στελέχη του ομίλου αναφέρουν ότι το τελευταίο διάστημα κάποια από τα μέλη του δέχονται πιέσεις ιδιαίτερα από τους τους ομίλους Αστέρας και Σύμμετρον, προκειμένου να μετεγγραφούν σε αυτούς. Ωστόσο, σημειώνουν εκ μέρους τους την άρνηση της λογικής των «μεταγραφών και μετακομίσεων», πράγμα που το επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ως τώρα δεν υπήρξε ανταπόκριση στις σχετικές προτάσεις. Κατά πληροφορίες, τέτοιες προτάσεις δέχτηκαν τουλάχιστον οκτώ μέλη του ομίλου αγορών Ασπίδα.

Σημειώσουμε ότι το 2015 ο ΕΛΟΜΑΣ διαπραγματεύτηκε με τον όμιλο αγορών Ασπίδα ένα σενάριο ενοποίησης των δύο σχημάτων, αλλά το επιδιωκόμενο εγχείρημα δεν τελεσφόρησε. «Είμαστε ανοικτοί σε συζητήσεις με τον ανταγωνισμό, όχι όμως στη λογική «το μεγάλο ψάρι να φάει το μικρό»…», αναφέρουν στο «σελφ σέρβις» παράγοντες του ομίλου, σχολιάζοντας ότι «ναι μεν η αγορά έχει ανάγκη από έναν υπερόμιλο, αλλά στο πλαίσιο του δεν είναι αποδεκτό τα μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα να λειτουργούν ως χονδρέμποροι των μικρότερων…».

Σημειώνεται πως στα τέλη του 2020 ο όμιλος αγορών Ασπίδα αριθμούσε 100 επιχειρήσεις με 125 σούπερ μάρκετ έκτασης μεταξύ 200τμ και 600τμ, αθροιστικού ετήσιου τζίρου 300 εκατ. ευρώ, με παρουσία κατά τα δύο τρίτα του δυναμικού τους σε Πελοπόννησο και Δυτική Ελλάδα.

Επιστροφή στην κανονικότητα για τον ΕΛΕΤΑ
Η διοικητική ομάδα του ομίλου αγορών ΕΛΕΤΑ είναι σε κανονική λειτουργία πλέον μετά από μια τετραετή διοικητική και διαχειριστική περιπέτεια. Όπως αναφέρουν συντελεστές της, τα μέλη του ομίλου διατηρούν την αριθμητική τους ισχύ, αν και στο μεσοδιάστημα αρκετά τον εγκατέλειψαν, αλλά κάποια από αυτά επανέκαμψαν ή επανεντάχθηκαν στο δυναμικό του ως νέα μέλη. Ο όμιλος, που αριθμεί σήμερα περί τις 430 εταιρείες-μέλη, είναι στρατηγικά συνδεδεμένος με την ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός, προκειμένου να εξασφαλίζει παροχές από τις προμηθεύτριες εταιρείες, που δεν θα μπορούσε να διεκδικήσει μόνος του. Η συνέργεια με την ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός έχει συναφθεί εδώ και πολλούς μήνες, αλλά σε πρώτη φάση δεν απέδωσε, λόγω των εσωτερικών προβλημάτων της ΕΛΕΤΑ.

Σήμερα η διοίκησή της, πάντως, δηλώνει έτοιμη να εκμεταλλευθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό τα πλεονεκτήματα αυτής της συνεργασίας. Όσο για την αύξουσα κινητικότητα των μικρομεσαίων του κλάδου μεταξύ των ομίλων αγορών, δεν φαίνεται να ανησυχεί ιδιαίτερα, δεδομένου ότι το προφίλ της πλειονότητας των εταιρειών-μελών του ομίλου είναι τέτοιο, που μάλλον δεν προσελκύει το ενδιαφέρον του ανταγωνισμού. Πρόκειται κατά κύριο λόγο για πολύ μικρές εταιρείες και μαγαζιά, που «περνούν κάτω από το ραντάρ του ΕΛΟΜΑΣ, γιατί δεν τα πιάνει…». Ισχύει, άραγε, κάτι ανάλογο και για τον όμιλο αγορών Αστέρας;