Φθηνά ακίνητα, χαμηλά ενοίκια και μεγάλη προσφορά χώρων πώλησης προσφέρει η οικονομική κρίση στο οργανωμένο λιανεμπόριο, γεγονός που επιτρέπει σε έναν σημαντικό αριθμό αλυσίδων του κλάδου να εκμεταλλευθούν τη συγκυρία, εντείνοντας την επενδυτική τους πολιτική.

Ήδη από το 2010 –και πολύ περισσότερο φέτος– εταιρείες όπως οι ΑΒ Βασιλόπουλος, Μετρό και Πέντε επιμένουν με νέες επενδύσεις σε μια αγορά που ακολουθεί φθίνουσα πορεία, προφανώς με στόχο τον έλεγχο του τζίρου που χάνεται από το μικρό και «ανοργάνωτο» λιανεμπόριο, αλλά και γενικότερα από τον μικρομεσαίο ανταγωνισμό τους.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι ένα μέρος της αγοράς επιδεικνύει έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον, στελέχη της εκτιμούν ότι είναι πολύ πιθανό το 2013 να καταγραφούν τα πρώτα σημάδια κάμψης και οικονομίας δυνάμεων σε ό,τι αφορά τα επενδυτικά προγράμματα των δραστήριων σχετικά επιχειρήσεων. Όπως εξηγούν, η κρίση, τουλάχιστον στην Ελλάδα, θα κρατήσει περισσότερο απ’ όσο αρχικά αναμενόταν, επιδρώντας στην οικονομία μας το λιγότερο για δύο ή τρία χρόνια. Ευελπιστούν ότι, αφού κλείσει τον κύκλο της το 2014 ή 2015, θα αρχίσουν να φαίνονται τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης. Ενδεχομένως τότε το οργανωμένο λιανεμπόριο θα εμφανίσει πάλι τους συνήθεις μέχρι πρότινος έντονους ρυθμούς ανάπτυξης.

Στο μεσοδιάστημα, λοιπόν, αναμένεται επιβράδυνση των επενδυτικών σχεδίων, «διότι η αγορά δεν θα αντέξει, ταυτόχρονα, το κεφαλαιακό κόστος που προϋποθέτουν οι επενδύσεις και την ασφυκτική πίεση που ασκεί στις αλυσίδες η πτώση της ζήτησης και ο ανταγωνισμός για χαμηλότερες τιμές». Βέβαια, προς το παρόν αυτά, ενόσω το δυναμικότερο τμήμα της κλαδικής αγοράς εξακολουθεί να επεκτείνεται επιθετικά όσον αφορά τα δίκτυα των αλυσίδων, αποτελούν υπόθεση. Μένει να επαληθευτεί αν, ενώ θα εκλείπουν οι μικροί της αγοράς, λόγω της έντασης της κρίσης, οι μεγάλοι θα διεκδικήσουν τα μερίδιά τους μόνο με επιθετικές πολιτικές τιμών κι όχι με φυσική επέκταση στα χηρεμένα ή σε νέα πόστα της πιάτσας.

Παράγοντας της αγοράς, σχολιάζοντας τις τελευταίες εξελίξεις στην οικονομία και κυρίως τις θετικές αντιδράσεις των χρηματαγορών, αλλά και τα μηνύματα αξιωματούχων της ΕΕ, της Γερμανίας και της Γαλλίας, για τη στήριξη της Ελλάδας, ευελπιστεί ότι απηχούν αποφάσεις που λαμβάνονται «κεντρικά» στην Ευρώπη, όπως και κάποιους «ειδικότερους χειρισμούς για την κρίση χρέους…». Όμως, όπως τονίζει, «από το σημείο αυτό μέχρι να υπάρξουν σταθερές ενδείξεις ανάπτυξης η απόσταση είναι μεγάλη. Όσο για την κατανάλωση, ενδεχομένως θα ανακάμψει πολύ βραδύτερα, αλλά πάντως ποτέ πια στα επίπεδα που γνωρίσαμε προ κρίσης». Επισημαίνει δε ότι το λιανεμπόριο πρέπει να ανασχεδιάσει τα πλάνα του, έχοντας αποδεχθεί μια για πάντα ότι ο καταναλωτής του αύριο θα κρατά μικρότερο πορτοφόλι.

Γρήγορα αντανακλαστικά
Ανεξάρτητα, πάντως, από τις γενικές οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις, ένα είναι βέβαιο: Αν μελλοντικά επαναληφθεί το φαινόμενο της Ατλάντικ, οι ισχυροί κι οι τολμηροί της κλαδικής αγοράς, επιδεικνύοντας πολύ γρήγορα αντανακλαστικά, θα ξεχάσουν τα περί επενδυτικής αυτοσυγκράτησης και θα τρέξουν να καταλάβουν τα έτοιμα πόστα της αγοράς. Γνωρίζουν, άλλωστε, ότι ακόμη και με το 1 στα 3 εμπορικά καταστήματα κλειστά, λόγω κρίσης, δύσκολα βρίσκονται χώροι πωλήσεων με τις προδιαγραφές των σούπερ μάρκετ και δη με διαθέσιμο εξοπλισμό για άμεση λειτουργία, όλα σε τιμή ευκαιρίας!

Από αυτή την άποψη δεν μπορεί να αποκλειστεί μια απότομη αναθέρμανση των επεκτατικών σχεδίων των αλυσίδων, κυρίως εφόσον διαπιστωθεί σημαντική μείωση στις αξίες επενδύσεων (πχ αν τα περισσότερα από τα πρόσφορα προς μεταβίβαση καταστήματα είναι ενοικιασμένα, οι νέοι ιδιοκτήτες θα τα αποκτήσουν πολύ φτηνά). Τέτοιου είδους επενδύσεις επιβραδύνουν τις αξίες επένδυσης, προσθέτοντας όμως γρήγορο τζίρο και φθηνές νέες θέσεις στα δίκτυα πωλήσεων.

Πτώση αξιών στην αγορά ακινήτων
Επιβράδυνση των επενδύσεων παρατηρείται, επίσης, όσο οι τιμές των ακινήτων πέφτουν. Ήδη στη σχετική αγορά καταγράφονται μειώσεις αξιών που πλησιάζουν και το 50% –ανεξαρτήτως αν αυτό αποτελεί συνέπεια και του γεγονότος ότι οι τιμές των ακινήτων σε πολλές περιπτώσεις είχαν φθάσει σε δυσθεώρητα ύψη. Σημασία έχει ότι σε μέσα επίπεδα σήμερα οι αξίες των ακινήτων εμφανίζουν μειώσεις της τάξης του 20%-30%. Πρόκειται για μια εξέλιξη που επιδρά στις αποσβέσεις των αλυσίδων, εξασφαλίζοντάς τους ένα όφελος της τάξης του 2% επί του τζίρου ανά ακίνητο (εννοείται ότι αυτό αφορά τις αξίες αποκλειστικά των κτιρίων, καθώς τα οικόπεδα δεν αποσβένονται).

Στα ενοίκια οι καταγραφόμενες μειώσεις κυμαίνονται από 15% έως 30% (μεσοσταθμικά κοντά στο 20%). Από τις μειώσεις των ενοικίων υπάρχει μια ωφέλεια για τις αλυσίδες της τάξης 1,5%-2,5% επί του τζίρου τους ή περισσότερο. Κατά μέσο όρο, πάντως, το όφελος προσδιορίζεται γύρω στο 1% (εννοείται διότι καμίας αλυσίδας τα καταστήματα δεν είναι όλα με ενοικιοστάσιο). Ας συνοψίσουμε, όμως, την επενδυτική στρατηγική των πλέον ισχυρών του κλάδου.

Όμιλος Μαρινόπουλος
Οι επενδύσεις υψηλού κόστους στην Ελλάδα φαίνεται πως ολοκληρώθηκαν για την Μαρινόπουλος σχετικά πρόσφατα, αφού παράλληλα με τη λειτουργία νέων καταστημάτων της προχώρησε στον εκσυγχρονισμό και των εκατοντάδων Dia που «κληρονόμησε» μετά την απορρόφηση της ομώνυμης εταιρείας. Πλέον η αλυσίδα επικεντρώνεται στην ίδρυση νέων καταστημάτων, ενώ ο κύριος όγκος των επενδύσεων που διενεργεί βρίσκεται στα Βαλκάνια (Βουλγαρία, Αλβανία, FYROM και Σερβία). Μόνο στη Σερβία προγραμματίζει επενδύσεις αξίας 200 εκατ. ευρώ για την οργάνωση και λειτουργία τριών μεγάλων εμπορικών κέντρων, όπου θα στεγαστούν ισάριθμα υπέρ μάρκετ μεταξύ άλλων εμπορικών καταστημάτων κάθε είδους.

Στη Βουλγαρία το επενδυτικό πλάνο προβλέπει την ίδρυση 8 νέων σούπερ μάρκετ, στην Αλβανία τη λειτουργία ενός δεύτερου υπέρ μάρκετ που θα εδρεύει σε εμπορικό κέντρο, ενώ στη FYROM ο όμιλος θα εισέλθει στο άμεσο μέλλον με ένα υπέρ μάρκετ, επίσης σε εμπορικό κέντρο. Στο εσωτερικό ο όμιλος από τις αρχές του 2012 ίδρυσε συνολικά 3 νέα καταστήματα –τα Carrefour Αλεξανδρούπολης και Αλίμου και το σούπερ μάρκετ Carrefour Μαρινόπουλος της Ιαλυσού Ρόδου–, ενώ το Νοέμβριο θα εγκαινιάσει ακόμη ένα Carrefour στη Μακεδονία. Σήμερα, το δίκτυο της εταιρείας απαρτίζεται από 35 Carrefour, 276 Carrefour Μαρινόπουλος, 255 Carrefour Express, 99 Smile και 95 OK! Anytime.

ΑΒ Βασιλόπουλος
Οι επενδύσεις της ΑΒ Βασιλόπουλος έχουν θέσει σε στενό μαρκάρισμα την υπόλοιπη αγορά. Για φέτος η εταιρεία επενδύει συνολικά 104,438 εκατ. ευρώ. Εξ αυτών τα 66,550 εκατ. ευρώ διατίθενται για την οργάνωση νέων καταστημάτων και ανακαινίσεις παλαιότερων και 4,130 εκατ. ευρώ στις κεντρικές αποθήκες της εταιρείας. Μάλιστα, ήδη από το 2011 ο όμιλος ενίσχυσε το δίκτυό του με 19 νέα εταιρικά σημεία πώλησης και 9 franchise, αυξάνοντας έτσι το συνολικό αριθμό τους σε 251, ενώ φέτος το επενδυτικό πλάνο του προβλέπει την προσθήκη στο δίκτυο ακόμη 8 νέων σημείων (6 εταιρικά και 2 δικαιόχρησης). Το 2010 η αλυσίδα επένδυσε 27,2 εκατ. ευρώ σε νέα καταστήματα και ακόμη 46,7 εκατ. ευρώ σε εξαγορές καταστημάτων και στα κέντρα logistics, δύο στην Αθήνα και ένα στη Θεσσαλονίκη (προήλθε από την εξαγορά της Plus).

Σκλαβενίτης
Η Σκλαβενίτης φέτος έχει προγραμματίσει επενδύσεις 10 εκατ. ευρώ για νέα καταστήματα και για τα κεντρικά της γραφεία. Η αλυσίδα στο οκτάμηνο λειτούργησε συνολικά 3 νέα καταστήματα, ενώ πέρυσι ενέταξε στο δίκτυό της 10 νέα καταστήματα, εκ των οποίων τα 8 προήλθαν από το δίκτυο της Ατλάντικ. Η Σκλαβενίτης θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με το ρυθμό που έχει «συνηθίσει» την αγορά. Η εξαίρεση του δυναμικού ανοίγματός της το 2011 αποδίδεται στη συγκυρία που δημιούργησε η πτώχευση της Ατλάντικ, από την οποία επωφελήθηκαν αρκετές επιχειρήσεις του κλάδου.

Πέντε
Η Πέντε συνεχίζει την επενδυτική της δραστηριότητα, με στόχο την επέκταση του δικτύου της, κατά κύριο λόγο με ιδιόκτητα καταστήματα. Το 2011 εγκαινίασε 4 νέα καταστήματα στις περιοχές Αριδαία Ν. Πέλλης, Ακράτα Ν. Αχαϊας, Αίγιο Ν. Αχαϊας, και Δήλεσι Ν. Βοιωτίας, και φέτος μέχρι το τέλος του καλοκαιριού δύο νέα στο Μαντούδι Ευβοίας και τους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας. Η επέκταση του ομίλου το 2011 κόστισε στην εταιρεία περί τα 6 εκατ. ευρώ, ενώ διέθεσε και 2 εκατ. ευρώ για την ανακαίνιση παλαιών καταστημάτων. Το 2012 εκτιμάται ότι οι αντίστοιχες επενδύσεις της θα περιοριστούν μεταξύ των 2,5 και 3,5 εκατ. ευρώ.

Μετρό
Η εταιρεία παρουσιάζεται με κεφάλαια και διάθεση για επενδύσεις, ενώ επιδιώκει την άμεση λειτουργία κάθε ακινήτου που αγοράζει, προσθέτοντας διαρκώς νέα καταστήματα στο δίκτυό της. Στο πλαίσιο αυτό, πέρυσι επένδυσε σε νέα καταστήματα περί τα 22,5 εκατ. ευρώ και φέτος 29,1 εκατ. ευρώ. Το επενδυτικό πλάνο της το 2010 ανήλθε στα 7,7 εκατ. ευρώ, σημαντικό μέρος των οποίων διατέθηκε για ανακαινίσεις παλαιότερων μονάδων. Φέτος σε ανακαινίσεις διαθέτει 12,3 εκατ. ευρώ. Το 2011 η εταιρεία πρόσθεσε στο δίκτυό της 6 καταστήματα, τρία σούπερ μάρκετ σε Θήβα, Κιάτο και Φάρσαλα και τρία καταστήματα χονδρικής σε Αίγιο, Τρίπολη και Ελευσίνα.

Φέτος, οι ρυθμοί επέκτασης της Μετρό εντείνονται, με τη δημιουργία συνολικά 10 νέων καταστημάτων, μοιρασμένων μεταξύ λιανικής και χονδρικής. Τα νέα σούπερ μάρκετ εδρεύουν σε Ιστιαία, Λάρισα, Οινόφυτα, Φάληρο και Κρανίδι, ενώ τα cash & carry στα Γλυκά Νερά, την Κομοτηνή, το Κιλκίς, την Άρτα και τα Γιαννιτσά (από μεταφορά καταστήματος σε νέο χώρο). Σημειώνεται ότι το 2010 οι επενδύσεις της αλυσίδας ανήλθαν στο ποσό των 37,970 εκατ. ευρώ, ενώ για τις ανακαινίσεις των καταστημάτων διατέθηκαν 3,498 εκατ. ευρώ.

Αφοί Βερόπουλοι
Το 2010 ήταν η τελευταία χρονιά κατά την οποία η αλυσίδα επένδυσε σημαντικά κεφάλαια στην επέκτασή της, διαθέτοντας περίπου 10 εκατ. ευρώ κι άλλα τόσα ακόμη κυρίως για την ανακαίνιση παλαιών μονάδων της. Το 2011 οι επενδύσεις της περιορίσθηκαν στα 2,5 εκατ. ευρώ για νέα καταστήματα, ενώ φέτος η εταιρεία απέφυγε την επέκταση δικτύου. Είναι γνωστό, εξάλλου, ότι επιχειρεί –επιτυχώς κατά τη διοίκησή της– την εξυγίανση του ισολογισμού της. Μέχρι να ολοκληρωθεί η σχετική διαδικασία, όπως αποφάσισε, οι επενδυτικές της πρωτοβουλίες θα περιοριστούν στα άκρως αναγκαία.

Χαλκιαδάκης
Περιορισμένης έκτασης είναι οι επενδύσεις της Χαλκιαδάκης, δεδομένου ότι το 2011 δεν πρόσθεσε νέα καταστήματα στο δίκτυό της. Φέτος το επενδυτικό της πρόγραμμα προβλέπει τη δημιουργία ενός νέου καταστήματος στην Ιεράπετρα και την ανακαίνιση τεσσάρων παλαιών μονάδων της. Το 2010 η αλυσίδα επένδυσε 2,29 εκατ. ευρώ στην επέκταση του δικτύου της.