Τον Σεπτέμβριο του 2006, η εταιρεία διεξαγωγής ερευνών αγοράς μέσω του διαδικτύου Hitwise ανακοίνωσε ότι η πλειοψηφία των αγοροπωλησιών του διαδικτυακού καταστήματος πώλησης μουσικών δίσκων HMV.co.uk προήρχετο από συστάσεις του MySpace, ενός website με αντικείμενο την διαδικτυακή «κοινωνική» δικτύωση των μελών του. Οι συστάσεις του, λοιπόν, υπερκέρασαν εκείνες των δύο εκ των δημοφιλέστερων μηχανών αναζήτησης, των MSN UK και Yahoo! UK. Ενώ, κατά το σύνηθες, οι χρήστες συνδέονταν μεταξύ τους και αντάλλασσαν πληροφορίες και υλικό με την χρήση παλιότερα πολύπλοκων τεχνικών και αλγορίθμων, η επίδραση του MySpace ήταν ενδεικτική των τρομερών αλλαγών που προμηνύονταν στην ίδια τη δομή του internet.

Στις μέρες μας, το περιβάλλον των επικοινωνιών όλο και περισσότερο εξαρτάται από το περιεχόμενο που γεννιέται και διανέμεται από συνεργαζόμενους χρήστες της «διπλανής πόρτας». ‘Εχουμε εισέλθει πλέον στον κόσμο των Μέσων Επικοινωνίας των Πολιτών, των social media.
Ο όρος social media λειτουργεί ως ομπρέλα για να ορίσει τις διάφορες δραστηριότητες που ενσωματώνουν τεχνολογία, κοινωνική αλληλεπίδραση, λέξεις και κείμενα με εικόνες, μουσική και βίντεο. Αυτή η ενσωμάτωση και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται η πληροφορία εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, καθώς και από το κτίσιμο κοινών εννοιών, γλώσσας και αξιών, ακόμη και υπαρξιακού νοήματος, καθώς οι άνθρωποι έρχονται πλέον κοντά ο ένας με τον άλλο μέσω του διαδικτύου, για να μοιραστούν τις ιστορίες και πεποιθήσεις (πηγή: Wikipedia).

Η ριζοσπαστικότητα του internet

‘Οπως συνέβη με όλες τις μορφές των μέσων επικοινωνίας-ενημέρωσης, έτσι και τα μέσα των πολιτών εξελίχθησαν ανάλογα με τις ανάγκες και επιθυμίες της κοινωνίας. Η προαγωγή της τεχνολογίας δημιούργησε νέους τρόπους ενθάρρυνσης των κοινωνικών σχέσεων και συνδέσεων, καθώς και μοιράσματος της πληροφόρησης.

Πριν από διακόσια χρόνια τα μέσα επικοινωνίας ήταν ταυτισμένα με τις εφημερίδες, την «τέταρτη εξουσία». Στον 20ό αιώνα βιώσαμε την καταιγιστική ανάπτυξη των ΜΜΕ. Το ραδιόφωνο, η TV και ο κινηματογράφος έδωσαν νέα διάσταση στην επικοινωνία και στον τρόπο που αυτή άρχισε να προσεγγίζει μαζικά το κοινό. ‘Οπως ακριβώς συνέβαινε με τις εφημερίδες, τα ΜΜΕ ελέγχονταν από έναν μικρό αριθμό διανομέων της πληροφόρησης, με αποτέλεσμα τα μηνύματά τους προς το ευρύ κοινό να εμφανίζουν μια διαστρωματική ταυτότητα, ανάλογα με τον φορέα του μέσου.

Αλλά ο 20ός αιώνας μάς έφερε μια καινοτομία, που ριζοσπαστικοποίησε τον τρόπο επικοινωνίας, τον όγκο και την ταχύτητα της πληροφόρησης, την ποιότητά της, τη διαθεσιμότητα-προσβασιμότητα και την ανεξαρτησία της από οικονομικές και πολιτικές σκοπιμότητες: το internet. Το internet έκανε δυσδιάκριτα ή και εξαφάνισε τα όρια μεταξύ παραγωγής, διανομής και της κατανάλωσης πληροφορίας και πληροφόρησης.

Η ανάπτυξη ακριβώς του internet και της ελεύθερης διακίνησης ιδεών μέσω αυτού δημιούργησε τα Μέσα Επικοινωνίας των Πολιτών, που -μεταξύ άλλων- περιλαμβάνουν internet fora, weblogs, Google groups, Wikipedia, MySpace, Facebook, YouTube, Second Life, Usenet, Multi-user Domains (MUDs), listservs, media sharing sites (PayPal, YouTube) και συστήματα BBS.

Πλεονεκτήματα των social media

Τα social media είναι:

  • Πιο εστιασμένα από τα παραδοσιακά μέσα. ‘Εχουν τη δυνατότητα να προσελκύουν και να κρατούν το ενδιαφέρον μεγάλων ομάδων του πληθυσμού, που μεγάλωσαν υπό την, πολλές φορές, χαυνωτική επίδραση των παραδοσιακών μορφών διαφήμισης και μάρκετινγκ. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα (2008, Harris Interactive poll), το 54% των Αμερικανών δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται τα μέσα. Σύμφωνα με άλλη πρόσφατη έρευνα της Nielsen, το 78% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι εμπιστεύεται πλήρως ή σε σημαντικό βαθμό απόψεις που άλλοι καταναλωτές, όπως εκείνοι, συνιστούσαν ή πρότειναν. Και, σύμφωνα με τον Word of Mouth Marketing Association (WOMMA), το 92% των καταναλωτών πιστεύει ότι η πληροφόρηση «από στόμα σε στόμα» είναι η αποτελεσματικότερη πηγή πληροφόρησης, ιδιαίτερα όσον αφορά στα νέα προϊόντα. 
  • Καταιγιστικά από την φύση τους, εξαπλώνουν ραγδαία την πληροφόρηση σαν να πρόκειται για ιούς. ‘Eχουν τη δυνατότητα να αγκαλιάζουν τεράστια ακροατήρια μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Αυτό, στα χέρια των κατάλληλων επικοινωνιολόγων, μπορεί να αποδειχθεί ένα πανίσχυρο εργαλείο, όπως επίσης κι ένα επικίνδυνο όπλο. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα της Warner Brothers, που έκανε τζίρο 100 εκατ. δολαρίων από την ταινία «March of the Penguins», λόγω του θετικού buzz που δημιούργησε ο ανεξάρτητος podcast «Mommycast» (Gillin, 2006), όπως και του Dan Rather του CBS, που οδηγήθηκε σε πρόωρη συνταξιοδότηση (Rathergate), καθώς βοούσε το διαδίκτυο από φήμες περί χρήσης από αυτόν ψεύτικων ντοκουμέντων σε σχετικό ρεπορτάζ του για κάποιο σημαίνον πολιτικό πρόσωπο των ΗΠΑ.
  • Διαμεσολαβητές κτήσης άμεσης και διαδραστικής πληροφόρησης. Μέσω αυτών, οργανισμοί όπως τα κλασικά ΜΜΕ, που επενδύουν αφειδώς στην έρευνα για να διαπιστώνουν την αποτελεσματικότητα των εγχειρημάτων τους, μπορούν πλέον να επικοινωνούν και να ανατροφοδοτούνται άμεσα από το κοινό των χρηστών που τους ενδιαφέρει, να προκαλούν και να ενθαρρύνουν γραμμές ανοικτού διαλόγου και επικοινωνίας μαζί τους.

Σήμερα τα social media αναγνωρίζονται ως τα καλύτερα μέσα αναγνωσιμότητας και προβολής. Η Wikipedia είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Σύμφωνα με την iCrossing, μια πολύ μεγάλη εταιρεία ψηφιακού μάρκετινγκ στο Ηνωμένο Βασίλειο, η πλατφόρμα τής Wikipedia εμφανίζεται στο τοπ 20 των πιο δημοφιλών δικτυακών τόπων, όπως προκύπτει από τις σχετικές προσπάθειες σύνδεσης μέσω Google (τοποθετούμενη στο 88% των τοπ 100 διεθνών brands – Mayfield, 2007).

Ανάπτυξη ασύλληπτων ρυθμών

  • Ο μέσος χρόνος που ξοδεύουν οι καταναλωτές διαδικτυωμένοι «κοινωνικά» ο ένας με τον άλλο μέσα από sites, όπως το MySpace, το Facebook και το Bebo, είναι πλέον 3 φορές μεγαλύτερος απ’ όσο ξοδεύουν για να επισκεφθούν δικτυακούς χώρους κλασικών ΜΜΕ (πηγή: Hitwise, 2007).
  • Το 2006, η λεγόμενη «μπλογκόσφαιρα» (Blogosphere) αποδείχθηκε πως μέσα σε τρία μόλις χρόνια μεγάλωσε 100 φορές, περιλαμβάνοντας 50 εκατ. blogs (Technorati, 2006). Σήμερα, ο οίκος Technorati έχει ήδη καταμετρήσει 72 εκατομμύρια blogs. Η τάση εξακολουθεί να είναι αυξητική!
  • Το 64% των εφήβων που χρησιμοποιούν το internet μπορεί να χαρακτηριστεί ως κοινό που παράγει από μόνο του περιεχόμενο (πηγή: Pew Internet & American Life Project, 2007).
  • Οι περισσότεροι από τους μισούς (55%) όλων των δικτυωμένων Αμερικανών εφήβων ηλικίας 12-17 ετών χρησιμοποιούν ως πηγές πληροφόρησης δικτυακούς χώρους κοινωνικής δικτύωσης (πηγή: Lenhart & Madden, 2007). 
  • Το 48% των χρηστών του internet επισκέπτεται πλέον καθημερινά δικτυακούς χώρους όπου μοιράζονται video, πράγμα που σε σύγκριση με το 2006 παρουσιάζει αύξηση μεγαλύτερη του 33% (πηγή: Pew Internet & American Life Project, 2007).

Info: Ο κ. Βασίλης Ν. Τσάρας είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων Πρόθεση ΑΕ, η οποία είναι ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος του οίκου Richardson σε Ελλάδα και Κύπρο.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 374 του περιοδικού “σελφ σέρβις” (εκδόσεις Comcenter).