Έχουν-δεν έχουν διαθέσιμο εισόδημα, τα νοικοκυριά πληρώνουν φέτος ακριβά τις ανατιμήσεις για να ψωνίσουν από τα σούπερ μάρκετ τα χρειώδη για την καθημερινή τους επιβίωση. Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της IRI Hellas, που αφορούν την περίοδο από την έναρξη του έτους ως τα τέλη του Σεπτεμβρίου, οι κλαδικές πωλήσεις σε όγκο εμφάνισαν μικρή υποχώρηση, αν λάβει κανείς υπόψιν του τις ακρότητες της ακρίβειας. Αλλά η υποχώρηση αυτή προκύπτει μάλλον ως διόρθωση των υψηλών επιδόσεων του κλάδου, λόγω πανδημίας, το 2021, που αποτελεί τη βάση σύγκρισης των επιδόσεων της φετινής χρονιάς.

Λαμβάνοντας υπόψιν και την πλήρη αποκατάσταση φέτος των τουριστικών ροών, φαίνεται ότι η σχετικά συγκρατημένη μείωση των διακινούμενων όγκων δεν υποκρύπτει σοβαρές περικοπές στις καθημερινές αγορές των καταναλωτών. Αν κάτι άλλαξε, αυτό σχετίζεται με τη στροφή των νοικοκυριών στα φθηνότερα επώνυμα προϊόντα και τα PL, προκειμένου να μετριάζεται κάπως το κόστος των αγορών τους.

Ακόμα και έτσι, όμως, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ συνεχίζουν και φέτος να αυξάνουν τις πωλήσεις τους, ανεβάζοντας ψηλότερα τον πήχη των επιδόσεών τους ακόμη και από το 2021, χρονιά κατά την οποία τα έσοδά τους κυμάνθηκαν σε επίπεδο ρεκόρ, λόγω της συνεχιζόμενης πανδημίας. Όσο για τη βιομηχανία, το μόνο βέβαιο είναι ότι τα αυξημένα κόστη της τα μετακύλησε απευθείας στις τιμές. Αυτό φάνηκε, εξάλλου, από το γεγονός ότι η τιμοκατάλογοι των παραγωγών άλλαξαν το τελευταίο δωδεκάμηνο δύο, τρεις ή και τέσσερις φορές. Σημαντική, ίσως, έκπληξη ήταν το «παιχνίδι» τους με τις μικρότερες συσκευασίες και τη μείωση των ποσοτήτων ή μερίδων ανά συσκευασία, μια πολιτική την οποία υιοθέτησαν πολλές βιομηχανίες, στην προσπάθειά τους να αμβλύνουν τις εντυπώσεις από τις ανατιμήσεις ή «να βοηθήσουν τον καταναλωτή να ψωνίσει». Παράλληλα, επέμειναν ιδιαίτερα σε κωδικούς χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας, άρα οικονομικότερης τιμής, ενώ αποστασιοποιήθηκαν μερικώς από την παρουσίαση νέων καινοτόμων προϊόντων, που θα κόστιζαν ακριβά στο ράφι και μάλλον δύσκολα θα επιλέγονταν από μεγάλη μερίδα καταναλωτών.

Χωρίς στοκ στο σπίτι
Αν έδειξαν κάπου αδυναμία τα νοικοκυριά, ήταν στα περιθώριά τους να στοκάρουν προϊόντα στο ψυγείο ή στα ντουλάπια τους. Οι αγορές τους πλέον περιορίζονται στην κάλυψη των καθημερινών τους αναγκών, καθότι το καλάθι του νοικοκυριού έχει ακριβύνει υπερβολικά, ενώ γνωρίζουν ότι τους μήνες που ακολουθούν οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα και τα λοιπά αγαθά καθημερινής ανάγκης θα συνεχιστούν.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο σε ό,τι αφορά το ενιάμηνο φέτος είναι ότι οι πωλήσεις σε σχεδόν όλες οι κατηγορίες των τροφίμων κινήθηκαν ανοδικά σε αξία. Κάτι αντίστοιχο δεν διαπιστώνεται όμως σε ό,τι αφορά τους όγκους πωλήσεων, όπου υπήρξαν μεταβολές με αρνητικό πρόσημο για δύο βασικούς λόγους: Ο πρώτος σχετίζεται με την επάνοδο της κοινωνικής και οικονομικής ζωής σε κανονικούς ρυθμούς, μετά από δύο χρόνια αυστηρών περιοριστικών μέτρων λειτουργίας της αγοράς λόγω της πανδημίας, που άλλαξαν αισθητά τις ανάγκες και τις επιλογές των καταναλωτών, πράγμα που φάνηκε στις καθημερινές αγορές τους από τα σούπερ μάρκετ. Ο δεύτερος σχετίζεται με τις διορθωτικές κινήσεις που επεδίωξαν τα νοικοκυριά, ώστε το καθημερινό τους «καλάθι» να έχει μεν τα απαραίτητα, όχι όμως κατ’ ανάγκη τα ίδια ακριβώς από την άποψη της σύνθεσης μαρκών και προϊόντων.

Τι δείχνουν τα στατιστικά ενιάμηνου
Ας δούμε, όμως, πώς όλα τα προαναφερόμενα αποτυπώθηκαν σε νούμερα, βάσει των στατιστικών συμπερασμάτων του Market View Σεπτεμβρίου 2022 της IRI:

Ειδικότερα, τα ταχυκίνητα προϊόντα κινήθηκαν στο εννεάμηνο ανοδικά κατά 4,5% σε αξία, με αύξηση του τζίρου των χύμα προϊόντων κατά 5,9% και των τυποποιημένων κατά 4%, τα οποία μετέχοντας κατά 76,3% στο συνολικό τζίρο της κλαδικής αγοράς, έδωσαν το στίγμα του συνολικού ρυθμού ανάπτυξης στο εξεταζόμενο διάστημα.

Σε ό,τι αφορά τις τρεις βασικές κατηγορίες των ταχυκίνητων προϊόντων τα στατιστικά του εννεάμηνου έδειξαν ότι τη μεγαλύτερη ανάπτυξη πωλήσεων σε αξία εμφάνισε η κατηγορία των τροφίμων με άνοδο 5,2%. Ακολούθησαν τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας και ομορφιάς με άνοδο 2,4% και τα προϊόντα καθαριότητας σπιτιού με 0,5%.

Οι πωλήσεις της φετινής χρονιάς έδειξαν, επίσης, ότι μετά το Μάιο η τάση ανόδου τους ήταν έντονη, λόγω των συνεχών ανατιμήσεων και του τουρισμού. Τα ποσοστά της κυμάνθηκαν μεταξύ 9% και 11,1%, «γυρίζοντας» έτσι σε θετικό πρόσημο το σύνολο των εσόδων από την έναρξη του χρόνου.

Μιλώντας ειδικότερα για τα τυποποιημένα FMCG, επισημαίνουμε ότι τη μεγαλύτερη άνοδο πωλήσεων εμφάνισαν τα μικρά καταστήματα του κλάδου έκτασης έως 400τμ και ήταν 9,8% και τα υπέρ μάρκετ με 5,6%. Τα μεσαία σούπερ μάρκετ 400-1.000τμ είχαν τάση ανάπτυξης πωλήσεων 3,5% και τα μεγάλα σούπερ μάρκετ 1.000-2.500τμ, αντίστοιχα, 2%.

Μιλώντας πάντα για το ενιάμηνο, οι πωλήσεις σε αξία των τυποποιημένων FMCG ενισχύθηκαν κατά 4%, ενώ σε όγκους μειώθηκαν κατά 1,4%. Όσο για την τιμή ανά συσκευασία, αυξήθηκε κατά 5,5%.

Στην εξεταζόμενη περίοδο τα ράφια των τροφίμων παρουσίασαν τη μεγαλύτερη τάση ανόδου των πωλήσεων σε αξία και ήταν 4,9%. Ακολούθησαν των προϊόντων υγείας και ομορφιάς με άνοδο 2,4% και των καθαριστικών του σπιτιού με 0,5%.

Στο ίδιο διάστημα τα προϊόντα με τη μεγαλύτερη μείωση όγκου πωλήσεων ήταν τα καθαριστικά σπιτιού, που ζητήθηκαν κατά 5,9% λιγότερο, έχοντας χάσει ακόμη ένα 3,7% το 2021. Ακολούθησαν τα προϊόντα υγείας και ομορφιάς με υποχώρηση όγκου πωλήσεων κατά 4,7%, επίσης με αντίστοιχη υποχώρηση κατά 6,8% το 2021, ενώ τα τρόφιμα εμφάνισαν αντίσταση, με μείωση της ζήτησής τους σε ποσότητα μόλις κατά 0,6% –αντίστοιχα το 2021 είχαν πτώση μόλις 0,3% το 2021. Η μεγάλη καθίζηση της ζήτησης των προϊόντων των δύο πρώτων κατηγοριών αποδίδεται αφενός στις ανατιμήσεις τους και αφετέρου στο ότι το 2020 είχαν εμφανίσει σημαντική αύξηση, λόγω της πανδημίας.
Σχεδόν στο σύνολό τους τα τρόφιμα εμφάνισαν στο ενιάμηνο αύξηση πωλήσεων σε αξία. Οι υψηλότερες επιδόσεις καταγράφηκαν στα βοηθήματα μαγειρικής και τα καρυκεύματα (10%), τα τυποποιημένα τρόφιμα (6,9%), τα σνακ (5,2%), τα γαλακτοκομικά (4,2%), τα μη αλκοολούχα ποτά (4,3%) και τα κατεψυγμένα τρόφιμα (1,5%). Πτώση πωλήσεων εμφάνισαν μόνο τα αλκοολούχα ποτά (-2,9%).

Αντίστοιχα, σε όγκο στην πλειονότητά τους οι κατηγορίες των τροφίμων υποχώρησαν. Τα γαλακτοκομικά ζητήθηκαν λιγότερο κατά 4,6%, τα κατεψυγμένα τρόφιμα κατά 4,9%, τα αλκοολούχα ποτά κατά 5,6%, τα βοηθήματα μαγειρικής και τα καρυκεύματα κατά 0,7%, ενώ αντίθετα τα τυποποιημένα τρόφιμα εμφάνισαν αύξηση του όγκου των πωλήσεών τους κατά 1,7%, τα σνακ κατά 1,4% και τα μη αλκοολούχα ποτά κατά 0,5%.

Πάνω τα PL κι οι τιμές, κάτω οι προσφορές
Όπως ήταν αναμενόμενο, τα private label προϊόντα «είχαν την τιμητική τους», αφού η συμμετοχή τους στο σύνολο των πωλήσεων του κλάδου σε αξία αυξήθηκε κατά 12,8% και το μερίδιό τους έφτασε στο 15,9% στο ενιάμηνο έναντι 14,8% πέρυσι, οπότε είχε καταγραφεί υποχώρηση της διείσδυσής τους κατά 2,8%.

Ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία, που δείχνουν σημαντική μείωση των προσφορών και στις τρεις βασικές κατηγορίες των ταχυκίνητων προϊόντων. Ειδικότερα, στα τρόφιμα οι προσφορές επηρέασαν κατά 23,4% τη ζήτηση στο ενιάμηνο έναντι 24,3% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι και 24,7% στο σύνολο του 2021. Επίσης, στα προϊόντα καθαρισμού σπιτιού οι αντίστοιχες μεταβολές ήταν 22,9% φέτος έναντι 26,2% στο ενιάμηνο του 2021 και 26% στο σύνολο του έτους, στα προϊόντα προσωπικής περιποίησης και ομορφιάς ήταν 31,6% φέτος έναντι 33,9% στο ενιάμηνο του 2021 και 33,7% στο σύνολο του έτους, ενώ στο σύνολο των FMCG οι μεταβολές ήταν 24,1% στο ενιάμηνο φέτος έναντι 25,5% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι και 25,7% στο σύνολο του 2021.

Και στις τρεις βασικές κατηγορίες προϊόντων που παρακολουθεί η IRI Hellas καταγράφηκε αύξηση τιμών. Οι «καθαρές» ανατιμήσεις, δηλαδή μετά την επίδραση των εκπτώσεων και των προσφορών, στα τρόφιμα ήταν 5,5%, στα προϊόντα προσωπικής περιποίησης 7,4% και στα προϊόντα καθαρισμού του σπιτιού 6,8%%.