Διατηρώντας ανοικτό το κανάλι των επαφών της με τον επιχειρηματικό κόσμο, αλλά και με νομοθετικού τύπου παρεμβάσεις, όπως και με τακτικούς ελέγχους στο εμπόριο, η κυβέρνηση προσπαθεί να «τιθασεύσει» τον πληθωρισμό, που ήδη έχει φθάσει σε υψηλά εικοσιπενταετίας και όπως όλα προμηνύουν θα ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Ήδη τα περισσότερα αποθέματα των αλυσίδων σούπερ μάρκετ έχουν εξαντληθεί, γι’ αυτό, άλλωστε, εντάθηκαν οι πληθωριστικές πιέσεις το δίμηνο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου, ενώ είναι περισσότερο από βέβαιο ότι θα ενταθούν περαιτέρω τον Μάρτιο.

Πηγές του «σελφ σέρβις» αναφέρουν ότι οι επαφές του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων με τα ανώτατα στελέχη των σούπερ μάρκετ είναι σχεδόν καθημερινές και διενεργούνται μέσω τηλεδιασκέψεων, ώστε το υπουργείο να λαμβάνει συνεχώς πληροφόρηση για την εξέλιξη των τιμών και το γενικότερο κλίμα που επικρατεί στο εμπόριο, καθώς και για την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ των αλυσίδων σούπερ μάρκετ και των προμηθευτών. Το υπουργείο φέρεται να αναγνωρίζει την προσπάθεια της οργανωμένης λιανικής να απορροφήσει μέρος των ανατιμήσεων, εκμεταλλευόμενη τα διαθέσιμα αποθέματα, ωστόσο όσο διαρκεί ο πόλεμος στην Ουκρανία και κυρίως όσο εντείνεται η ενεργειακή ακρίβεια, αντιλαμβάνεται ότι οι τιμές θα «ξεφεύγουν» περισσότερο, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για το κόστος παραγωγής και διακίνησης των αγαθών, για τον πληθωρισμό και φυσικά για την τσέπη των καταναλωτών.

Όπως επισημαίνουν παράγοντες του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, ήδη τα περισσότερα αποθέματα των αλυσίδων σούπερ μάρκετ έχουν εξαντληθεί. Γι’ αυτό τον λόγο, άλλωστε, εντάθηκαν οι πληθωριστικές πιέσεις στο δίμηνο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου και είναι κάτι περισσότερο από βέβαιο ότι θα ενταθούν περαιτέρω τον Μάρτιο. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου γνωρίζει ότι, λόγω της ουκρανικής κρίσης, από την αγορά «χάνονται» τεράστιες ποσότητες καυσίμων όλων των τύπων, με αποτέλεσμα αφενός οι τιμές ενέργειας να έχουν πλέον εκτοξευθεί στα ύψη (πχ 120 δολάρια το βαρέλι το μπρεντ και 212 ευρώ/MWh το φυσικό αέριο στις 4 Μαρτίου) και αφετέρου να έχουν διαταραχθεί οι διεθνείς εμπορικές συναλλαγές, με αλυσιδωτή συνέπεια την έλλειψη πρώτων υλών σε αρκετές περιπτώσεις προϊόντων και τις εκ νέου ανατιμήσεις σε όλα τα στάδια διακίνησης των προϊόντων πρώτης ανάγκης.

Οι γραμμές άμυνας
Στο πλαίσιο αυτό, από την κυβέρνηση δρομολογούνται μια σειρά από κινήσεις στήριξης του εισοδήματος των νοικοκυριών και προστασίας του κόστους παραγωγής. Ως πρώτη γραμμή άμυνας το Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων επέλεξε να προβεί στη θέσπιση διάταξης με την οποία τίθεται πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των προϊόντων που διακινούνται από τα σούπερ μάρκετ, όπως και των ενεργειακών προϊόντων. Ειδικότερα, ως ανώτατο περιθώριο κέρδους υπολογίζεται αυτό το οποίο εμφάνιζε η αγορά την 1η Σεπτεμβρίου 2021, καθώς η πολιτική ηγεσία του υπουργείου θεωρεί πως τότε άρχισαν να γίνονται αισθητοί οι κραδασμοί της υποβόσκουσας ρωσο-ουκρανικής κρίσης. Υπενθυμίζεται ότι σε ισχύ είχε ήδη τεθεί εν μέσω πανδημίας διάταξη σχετική με την επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους της αγοράς. Ως αντίστοιχο χρονικό όριο υπολογισμού των κερδών είχε τεθεί η 1η Σεπτεμβρίου 2020. Η ρύθμιση, η οποία επιβλήθηκε εξαιτίας των ανατιμήσεων που ευνόησαν οι επιπτώσεις των μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας, επρόκειτο να εκπνεύσει τέλος Ιουνίου.

Δεδομένης της γενικότερης αδυναμίας ελέγχου των πιέσεων που ασκούνται στις τιμές από το διεθνές εμπόριο, το υπουργείο επιχειρεί να προλάβει τα χειρότερα, με άλλα λόγια, τα φαινόμενα αισχροκέρδειας κυρίως στον τομέα της ενέργειας. Για τον λόγο αυτό, εξάλλου, η θέσπιση του νέου πλαφόν στην αγορά συνοδεύεται από καθημερινούς αυστηρούς ελέγχους στην αγορά. Τα ελεγκτικά κλιμάκια έχουν λάβει την εντολή να επιβάλλουν βαριές κυρώσεις σε όποιον διαπιστώνουν ότι αισχροκερδεί.
Όσο για την Επιτροπή Ανταγωνισμού, παρά το γεγονός ότι έχει ήδη προβεί σε 18 αυτεπάγγελτους ελέγχους στην αγορά, ανοίγοντας ισάριθμους φακέλους έρευνας του εμπορίου, μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να παρέμβει ουσιωδώς.

Οδηγός τα δημοσιονομικά
Παράγοντες του υπουργείου σχολιάζουν ότι για την κυβέρνηση, σε ό,τι αφορά τα μέτρα που μπορεί να λάβει στο διάστημα που έπεται, σημαντική είναι η στάση της ΕΕ αναφορικά με τα δημοσιονομικά περιθώρια. Συνεπώς οι όποιες κυβερνητικές αποφάσεις θα ληφθούν με γνώμονα τα ελλείμματα ή, σωστότερα, την απόκλισή τους από τα προβλεπόμενα στον (υπό αναθεώρηση) προϋπολογισμό.

Νέες σκέψεις για τον ΦΠΑ
Πάντως, στο τραπέζι επανέρχεται εν είδει «δεύτερης γραμμής άμυνας» έναντι των μεγάλων πληθωριστικών πιέσεων το ενδεχόμενο μείωσης του ΦΠΑ. Αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορεί παρά να αφορά, όπως ακούγεται, μόνο κάποια πολύ βασικά προϊόντα του «καλαθιού της νοικοκυράς», όπως το γάλα, το ψωμί, τα ζυμαρικά, τα ρύζια κ.ά. Αυτό το οποίο φαίνεται να μην συζητείται καθόλου είναι η εφαρμογή άλλων ανάλογων οριζόντιων μέτρων, όπως μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα. Όμως δεν αποκλείεται η κυβέρνηση να αποφασίσει ορισμένως την άμεση οικονομική ενίσχυση των νοικοκυριών. Όπως εξηγείται, αυτή θα είναι στοχευμένη και θα ισχύσει μόνο για τα χαμηλά εισοδήματα, ενώ θα έχει μορφή είτε ειδικών επιδομάτων είτε «κουπονιών». Οι σχετικές ανακοινώσεις αναμένονται περί τα τέλη του Μαρτίου.

Στο μεταξύ, το υπουργείο αναγνωρίζοντας ότι οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ αντιμετωπίζουν άμεσο πρόβλημα διόγκωσης του κόστους λειτουργίας των δικτύων τους εξαιτίας της άνευ προηγουμένου εκτίναξης των τιμών ενέργειας (ήδη οι αυξήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα αγγίζουν το 200% σε ετήσια βάση), επιδοτεί την αγορά με τη χορήγηση στήριξης, μέσω των λογαριασμών ρεύματος και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με πληροφορίες μας, είναι πολύ πιθανό το υπουργείο να λάβει κι άλλα μέτρα ενίσχυσης της οργανωμένης λιανικής, τα οποία ήδη φέρεται να συζητεί με εκπροσώπους μεγάλων επιχειρήσεων του κλάδου.

Ο «χορός των ανατιμήσεων» καλά κρατεί
Πληροφορίες αναφέρουν ότι πέραν των πολλών και υψηλότατων αυξήσεων που καταγράφηκαν μέχρι τα τέλη του 2021 στα περισσότερα από τα βασικά προϊόντα που διακινούνται από τα σούπερ μάρκετ, τον Ιανουάριο νέες ανατιμήσεις πέρασαν στα τυροκομικά (6% με 8%), τα καλλυντικά (3% με 5%), στις σερβιέτες (4% με 5%), τα κρουασάν (10% με 20%), τις σοκολάτες (7% με 8%), το ελαιόλαδο (9% με 10%), τα ρύζια και τα όσπρια (4% με 6%) και τα απορρυπαντικά (4% με 6%).

Αντίστοιχα το Φεβρουάριο ανατιμήσεις καταγράφηκαν στα αλλαντικά (5% με 6%), στους καφέδες (3% με 5%), στα δημητριακά (5% με 6%) και στα ροφήματα (3% με 4%). Αλλά τα στελέχη του κλάδου προετοιμάζονται ήδη για ένα επικείμενο νέο τσουνάμι ανατιμήσεων, λόγω δύο κρίσιμων παραμέτρων: Αφενός της αύξησης του Γενικού Δείκτη Τιμών Παραγωγού στη Βιομηχανία κατά 31,6% τον Ιανουάριο φέτος έναντι του περυσινού Ιανουαρίου, οπότε ο Γενικός Δείκτης είχε καταγράψει μείωση 5,4% σε ετήσια βάση, και αφετέρου των βαρύτατων επιπτώσεων στην αγορά ενέργειας και στο διεθνές εμπόριο από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία και τον πόλεμο των οικονομικών κυρώσεων της Δύσης στη Ρωσία.

Αναφερόμενοι ειδικότερα στις τιμές παραγωγού, πρέπει να επισημάνουμε ότι ο Δείκτης Τιμών Παραγωγού Εγχώριας Αγοράς αυξήθηκε σε ετήσια βάση τον Ιανουάριο κατά 32%, κυρίως λόγω της αύξησης των δεικτών επιμέρους κλάδων, όπως η παραγωγή οπτάνθρακα και προϊόντων διύλισης πετρελαίου κατά 63,4%, η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος (62%), η εξόρυξη άνθρακα και λιγνίτη (35,4%), η βιομηχανία ξύλου και η κατασκευή προϊόντων όπως τα έπιπλα κ.ά. (16,3%) και η παραγωγή βασικών μετάλλων (11,8%).

Αντίστοιχα, ο Δείκτης Τιμών Παραγωγού Eξωτερικής Aγοράς αυξήθηκε τον Ιανουάριο κατά 30% λόγω κυρίως της αύξησης των δεικτών επιμέρους κλάδων, όπως η παραγωγή οπτάνθρακα και προϊόντων διύλισης πετρελαίου (70,2%), η παροχής ηλεκτρικού ρεύματος (65,2%), η κατασκευή προϊόντων από ελαστικό και πλαστικές ύλες (30%), η παραγωγή βασικών μετάλλων (11,8%) και η κατασκευή ηλεκτρολογικού εξοπλισμού (19,7%).

Υπενθυμίζεται ότι τον Ιανουάριο ο πληθωρισμός έκλεισε στο 6,2% με πολλά από τα βασικά τρόφιμα να είναι ανατιμημένα κατά 5% σε ετήσια βάση και την ενέργεια να έχει επιβαρυνθεί τιμολογιακά κατά 22,5%. Πλέον οι προβλέψεις σχετικά με το πού θα διαμορφωθεί σε μέσα επίπεδα ο πληθωρισμός έχουν αναθεωρηθεί. Οι τελευταίες αναφορές να κάνουν λόγο για το ένα επιπλέον 2,5% στον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή…

Σχετικά με τον εσωτερικό πληθωρισμό των σούπερ μάρκετ, ενώ στις αρχές του έτους αναλυτές και στελέχη της αγοράς έκαναν λόγο για ένα 3% σε μέση ετήσια βάση, πλέον προβλέπουν πολύ υψηλότερα ποσοστά. Ορισμένοι εξ αυτών υποστηρίζουν ότι ο σχετικός δείκτης μπορεί να φθάσει και στο διπλάσιο των αρχικών προβλέψεων, με τα δύο τρίτα των προϊόντων καθημερινής ανάγκης να «σέρνουν» εναλλάξ το «χορό των ανατιμήσεων».

Το τσουνάμι των ανατιμήσεων είναι εισαγόμενο, καθώς οι παγκόσμιες τιμές των τροφίμων έχουν ήδη εκτοξευθεί σε επίπεδα ρεκόρ στο διάστημα των τελευταίων έξι μηνών. Σύμφωνα, μάλιστα, με την τελευταία έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων ( FAO), φέτος τον Ιανουάριο οι παγκόσμιες τιμές των τροφίμων βρέθηκαν σε υψηλό έντεκα ετών. Αλλά οι τελευταίες εκτιμήσεις του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών του Μονάχου δημιουργούν μεγάλη ανησυχία, δεδομένου ότι προβάλουν ως πολύ πιθανό οι πολεμικές επιχειρήσεις στην Ουκρανία να εγκαινιάσουν ένα νέο κύμα ανατιμήσεων ύψους 7%.
Η δυναμική του θα προσαυξήσει τις επιπτώσεις του προηγούμενου ανατιμητικού κύματος, που εκδηλώθηκε από το καλοκαίρι πέρυσι ως συνέπεια της επιστροφής των αγορών σε κανονική λειτουργία, μετά το παγκόσμιο σοκ της υγειονομικής κρίσης, και υψηλής αύξησης της ζήτησης.

Η απαισιοδοξία των μηνυμάτων για την πορεία του πληθωρισμού εντός και εκτός των της χώρας σχετίζεται ασφαλώς και με το γεγονός ότι οι δύο εμπλεκόμενοι στη γεωπολιτική κρίση, Ρωσία και Ουκρανία, ελέγχουν περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής μαλακών σιτηρών και το 30% των διεθνών εξαγωγών, ενώ ειδικότερα η Ουκρανία ελέγχει άνω του 10% των διεθνών εξαγωγών καλαμποκιού. Ανάλογα υψηλά είναι και τα ποσοστά των δύο χωρών στον κλάδο του ηλιέλαιου.

Κακή η εκκίνηση του 2022
Αν κάτι φοβίζει τις εταιρείες του κλάδου είναι η μείωση της ζήτησης. Τα στελέχη τους συζητούν ανήσυχα την προοπτική η χρονική έκταση της πολεμικής κρίσης και των σχετικών διεθνών κυρώσεων κατά της Ρωσίας να επισωρεύσει επιπτώσεις στα μεσαία και κατώτερα εισοδηματικά στρώματα του πληθυσμού, καθώς το μίγμα από την ανεξέλεγκτη άνοδο του πληθωρισμού και τη δυσβάστακτη ενεργειακή ακρίβεια κάνει εκρηκτική τη φτώχεια. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν, κάθε δέκα ποσοστιαίες μονάδες αύξησης των τιμών στα ενεργειακά προϊόντα συνεπάγεται την αφαίρεση περίπου μισής ποσοστιαίας μονάδας από την κατανάλωση σε αξία.

Σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, οι αλυσίδες είναι πια αντιμέτωπες με την πραγματικότητα μιας κακής εκκίνησης των φετινών πωλήσεών τους, καθώς τον Ιανουάριο μειώθηκαν κατά 3,4% σε αξία έναντι του αντίστοιχου μήνα του 2020. Πολύ περισσότερο τον Φεβρουάριο, όπως αναμενόταν, η πτώση των εσόδων του κλάδου θα είναι της τάξης του 5%, συγκρινόμενες με τις υψηλές επιδόσεις του κλάδου πέρυσι, όταν τα περιοριστικά μέτρα στη λειτουργία του εμπορίου για την αντιμετώπιση της πανδημίας ευνοούσαν τα ταμεία του. Η κοπιώδης ανάβαση για τις εταιρείες του κλάδου ήδη έχει αρχίσει, μετά την ανέλπιστα προσοδοφόρα ανάπαυλα της προηγούμενης διετίας…