Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα δεύτερο κύμα -κατά κάποιους ερευνητές τρίτο- της παγκόσμιας πανδημίας και το ελληνικό κοινό παρουσιάζει σημάδια κόπωσης. Οι συνεχείς έρευνες του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών καταγράφουν τις αλλαγές που αφορούν ειδικότερα την αγορά του λιανεμπορίου τροφίμων. Η 10η μέτρηση για το 2020 της κυλιόμενης έρευνας καταναλωτών, που πραγματοποιήθηκε από 2 έως 3 Νοεμβρίου 2020 σε δείγμα 850 ατόμων, οδηγεί σε χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με το πώς η πανδημία του κορωνοϊού επηρεάζει εκ νέου τις
ποτελέσματα από τη συγκεκριμένη έρευνα, αλλά και από ακόμα δύο σημαντικές μελέτες, θα παρουσιαστούν αναλυτικά στο 11ο Συνέδριο του ΙΕΛΚΑ που διοργανώνεται κατά το διήμερο 2 και 3 Δεκεμβρίου διαδικτυακά, με τίτλο Supermarket 2030 και επίκαιρη ατζέντα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της συγκεκριμένης έρευνας, μετά την ανακοίνωση των νέων μέτρων για τον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού οι καταναλωτές επιστρέφουν σε συνήθειες που είχαν υιοθετήσει κατά την περίοδο του πρώτου lockdown, την άνοιξη του 2020. Σίγουρα η μείωση της εστίασης επηρεάζει τις εξελίξεις, καθώς οδηγεί σε σημαντική αύξηση της τάσης για μαγειρική, όπως και για παρασκευή γλυκών και καφέ στο σπίτι. Παράλληλα, η παραμονή των πολιτών στο σπίτι αυξάνει και τις δραστηριότητες σε σχέση με τη γενικότερη φροντίδα του σπιτιού, όπως καθαρισμός, επισκευές, κηπουρική κλπ, όπως και τις αντίστοιχες δαπάνες.

Αντίθετα, σε ό,τι αφορά την αγοραστική συμπεριφορά που αφορά την επίσκεψη σε καταστήματα σούπερ μάρκετ, δεν προβλέπεται επανεμφάνιση συνηθειών που έφερε η πανδημία του κορωνοϊού με ένταση αντίστοιχη της προηγούμενης άνοιξης. Όπως φαίνεται και στο σχήμα 1, οι περισσότερες από τις συνήθειες που υιοθέτησε το καταναλωτικό κοινό κατά τους πρώτους μήνες της κρίσης παρουσιάζουν ύφεση και κινούνται σε σταθερό επίπεδο σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση, πριν από 2 μήνες. Χαρακτηριστική είναι η εντυπωσιακή μείωση του ποσοστού όσων απαντούσαν θετικά στην ερώτηση «φοβάμαι να επισκεφθώ το σούπερ μάρκετ», από 22% τον περασμένο Απρίλιο σε μόλις 7% τον Αύγουστο, με σταθεροποίηση έκτοτε. Η βιασύνη στις αγορές, η οποία σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με τη χρήση μάσκας, παραμένει σταθερή σε σχέση με τον Αύγουστο και σε χαμηλότερο επίπεδο σε σχέση με την περίοδο εμφάνισης της πανδημίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι καταναλωτές έχουν υιοθετήσει μία «νέα κανονικότητα» σε σχέση με τις συνήθειες επισκέψεων, οι οποίες πλέον δεν επηρεάζονται σημαντικά από τις υγειονομικές εξελίξεις, όπως πχ η αύξηση των κρουσμάτων, των διασωληνώσεων κλπ.

Αντίστοιχη, αλλά αντίστροφη εικόνα καταγράφεται σε σχέση με τη δαπάνη των νοικοκυριών. Η αύξηση δηλαδή της δαπάνης για αγορές ειδών σούπερ μάρκετ την άνοιξη έφτασε σε ένα πολύ υψηλό σημείο και μετά από μία μικρή αποκλιμάκωση παραμένει σταθερή και πάνω από την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω αύξηση, δεδομένης και της τάσης μείωσης των εισοδημάτων.

Ειδικότερα, όπως φαίνεται στο δεύτερο σχήμα, οι καταναλωτές εκτιμούν ότι οι αγορές τους που αφορούν τρόφιμα θα μείνουν αμετάβλητες το επόμενο 2μηνο. Συγκεκριμένα, ποσοστό 12% προβλέπει πως θα τις αυξήσει, ενώ 12% πως θα τις μειώσει. Αντίστοιχα, οι ερωτηθέντες σε ποσοστό 12% εκτιμούν πως συνολικά οι αγορές τους από το κανάλι του σούπερ μάρκετ θα αυξηθούν, ενώ κατά 16% πως θα σημειώσουν μείωση. Η διαφοροποίηση προς τα πάνω του δεύτερου ποσοστού πιθανότατα επηρεάζεται από τις αγορές μη τροφίμων.

Εξαίρεση σε αυτή την εικόνα αποτελούν οι εξ αποστάσεως αγορές. Σε αντίθεση με τις άλλες συνήθειες της κρίσης, οι οποίες δείχνουν να μην έχουν περιθώρια για νέα άνοδο, οι εξ αποστάσεως αγορές, και κυρίως οι ηλεκτρονικές, δείχνουν πως έχουν προοπτική καταγραφής νέων εντυπωσιακών επιδόσεων. Στο δεύτερο σχήμα φαίνεται ότι ακόμα και πριν την ανακοίνωση του νέου lockdown, η πρόθεση για αγορά προϊόντων σούπερ μάρκετ εξ αποστάσεως ήταν στην ίδια ένταση με τον προηγούμενο Απρίλιο, κάτι που μεταφράζεται σαν μία ουσιαστική ευκαιρία για ανάπτυξη. Άλλωστε σήμερα δεν υπάρχουν τα προβλήματα διαθεσιμότητας προϊόντων και της αδυναμίας εξυπηρέτησης σε εύλογο χρονικό διάστημα που προέκυψαν πριν από λίγους μήνες, λόγω της έκτακτης συνθήκης.

Όπως φαίνεται στο δεύτερο σχήμα, κατά τη διάρκεια του προηγούμενου lockdown δημιουργήθηκε μια μεγάλη πελατειακή βάση για τα ηλεκτρονικά σούπερ μάρκετ, που πρακτικά ήταν αντίστοιχη εκείνης που είχε δημιουργηθεί συνολικά τα προηγούμενα 5 χρόνια. Το 10% του καταναλωτικού κοινού μπήκε στη διαδικασία να αγοράσει μέσω διαδικτύου προϊόντα σούπερ μάρκετ τον Απρίλιο του 2020, όταν 11% είναι το ποσοστό όσων είχαν πραγματοποιήσει αγορές διαδικτυακά έως το 2019 και νωρίτερα.

Για το 35% του κοινού, ποσοστό αρκετά υψηλότερο από τη σημερινή πελατειακή βάση, η εξάπλωση των κρουσμάτων της πανδημίας είναι βασικός παράγοντας για να επιλέξουν να κάνουν ηλεκτρονικές αγορές. Με βάση τη σημερινή έξαρση της υγειονομικής κρίσης και τις σημερινές εκτιμήσεις σε σχέση με τους επόμενους μήνες, φαίνεται ότι η προοπτική είναι αυξητική. Μένει να δούμε και στην πράξη τις εξελίξεις στο πεδίο αυτό.