Με αργούς αλλά σταθερούς ρυθμούς αναστρέφεται η μέχρι πρότινος ανοδική τάση στις τιμές λιανικής, με τα σούπερ μάρκετ να προβαίνουν τελικά σε μειώσεις τιμών, λόγω της οικονομικής κρίσης ή, αλλιώς, λόγω της αδυναμίας μιας πολύ μεγάλης μερίδας καταναλωτών να προμηθεύονται προϊόντα ακόμη και για τις καθημερινές τους ανάγκες.

Τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών του Υπουργείου Ανάπτυξης είναι άκρως αποκαλυπτικά για το πώς εξελίσσεται το κόστος του καλαθιού της νοικοκυράς μήνα με το μήνα. Από τις τελευταίες αναλύσεις προκύπτει ότι, ενώ στο 12μηνο που έκλεισε στις 15 Ιουνίου φέτος οι τιμές σε μέσα επίπεδα για 56 βασικές κατηγορίες προϊόντων εμφάνιζαν μια οριακή αύξηση 0,32% έναντι του αμέσως προηγούμενου 12μήνου, στο πρώτο εξάμηνο του 2012 (1 Ιαν. 2012 – 15 Ιουν. 2012) η μέση μεταβολή ήταν πτωτική κατά 1,60%, σε σχέση με το αντίστοιχο περυσινό διάστημα.

Είναι πλέον φανερό ότι οι αλυσίδες λιανικής αρχίζουν να προσαρμόζονται σιγά-σιγά στα δεδομένα της ύφεσης, κυρίως στις δυσμενέστατες επιπτώσεις της στην αγορά εργασίας, όπου οι μισθοί έχουν μειωθεί κατά περίπου 23%, οι συντάξεις ακόμη περισσότερο, ενώ η ανεργία έχει ξεπεράσει το 22%. Αν, μάλιστα, συνυπολογιστούν οι επιβαρύνσεις από την υπερφορολόγηση των εισοδημάτων, είναι φανερό ότι στο αμέσως προσεχές διάστημα οι αλυσίδες θα υποχρεωθούν και σε νέες, ενδεχομένως «γενναίες» μειώσεις τιμών.

Τι δείχνουν τα στοιχεία
Από τα έως τώρα δεδομένα προκύπτει ότι:
* Η μόνη προϊοντική κατηγορία που παραμένει στο «κόκκινο», εμφανίζοντας ανατιμήσεις, είναι αυτή των φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Ειδικότερα, στο πρώτο εξάμηνο του 2012 οι τιμές της ήταν αυξημένες κατά 6,32%, όταν μάλιστα το τελευταίο 12μηνο είχαν καταγράψει μειώσεις της τάξης του 11%. Κανείς δεν λησμονεί, ωστόσο, ότι η τιμολόγηση των νωπών οπωροκηπευτικών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες και τον όγκο της παραγωγής.

Επίσης ότι σχετικά πρόσφατα οι τιμές τους απελευθερώθηκαν και ενδεχομένως οι αλυσίδες να επιχειρούν την τόνωση της κερδοφορίας τους όταν σε άλλα προϊόντα περιορίζουν τις τιμές τους.

* Οι κωδικοί που ανήκουν στην κατηγορία των προϊόντων διατροφής εμφάνισαν στο εξεταζόμενο διάστημα (α΄ εξάμηνο 2012) πτώση 2,27%, όταν το τελευταίο 12μηνο είχε κλείσει για τη γενική κατηγορία με ανατιμήσεις της τάξης του 1,64%.

* Τα είδη ατομικής φροντίδας κατέγραψαν το πρώτο εξάμηνο φέτος μειώσεις τιμών 1,37%, από μειώσεις 1,87% το τελευταίο 12μηνο, τα αλκοολούχα ποτά κινήθηκαν πτωτικά οριακά κατά 0,07% από 0,39%, που ήταν η πτώση στο 12μηνο, όπως και τα είδη άμεσης κατανάλωσης νοικοκυριού που επίσης εμφάνισαν πτώση 0,07% από 0,52%.

* Εντυπωσιακή ήταν η μεταστροφή των τιμών στα μη αλκοολούχα ποτά, από ανοδικές που ήταν στο 12μηνο σε πτωτικές στο εξάμηνο. Ειδικότερα, η κατηγορία στο σύνολό της κατέγραψε στο πρώτο εξάμηνο του 2012 πτώση 1,77% από άνοδο 5,79% στο 12μηνο, με τα νερά, τους χυμούς και τα αναψυκτικά να τιμολογούνται χαμηλότερα κατά 1,13%, έναντι αυξήσεων 7,88%, και σε καφέ, κακάο και τσάι να καταγράφεται, επίσης, μια μείωση τιμών της τάξης του 2,56%, έναντι αυξήσεων 3,24%.

* Ειδικότερα στα γαλακτοκομικά το πρώτο εξάμηνο του 2012 έκλεισε με μειώσεις τιμών 0,58%, ενώ στο 12μηνο Ιούνιος 2011-Ιούνιος 2012 είχαν διαπιστωθεί ανατιμητικές τάσεις ύψους 1,64%, στα δημητριακά τον Ιούνιο φέτος καταγράφηκε μεγαλύτερη πτώση τιμών, 2,64% από 0,57% που ήταν στο 12μηνο, στα έλαια και τα λίπη οι τιμές «γύρισαν» από αυξητικές στο 12μηνο κατά 0,76% σε πτωτικές στο εξάμηνο κατά 3,89% και στην κατηγορία ζάχαρη, γλυκά, σοκολάτες, παγωτά οι τιμές επίσης αναστράφηκαν από αυξητικές κατά 1,67% σε πτωτικές κατά 1,32%.

* Η κατηγορία των κρεάτων διατήρησε περίπου σταθερές τις τιμές της. Η μεταβολή στο 12μηνο ήταν πτωτική κατά 0,66%, όπως επίσης και στο εξάμηνο κατά 0,58%. Μεγάλη πτώση καταγράφηκε στα λαχανικά κατά 8,68% στο εξάμηνο από οριακή πτώση 0,12% στο 12μηνο.

Τα λοιπά τρόφιμα «γύρισαν» σε πτώση κατά 1,20% στο εξάμηνο από οριακή άνοδο 0,06% που είχαν στο 12μηνο, ενώ ανάλογη ήταν εικόνα στα νωπά και κατεψυγμένα ψάρια, που κατέγραψαν πτώση τιμών 3,52% στο εξάμηνο, έναντι 2,27% στο 12μηνο.


Υπενθυμίζεται ότι ο Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, σημείωσε τον Μάιο φέτος αύξηση 1,4% σε σύγκριση με τον Μάιο του 2011, ενώ σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη διατροφή και τα μη αλκοολούχα ποτά, τον Μάιο φέτος καταγράφηκε αύξηση 1,75%, έναντι του αντίστοιχου περυσινού διαστήματος, οπότε οι τιμές στα σούπερ μάρκετ ακολούθησαν πτωτική πορεία. Επίσης, στα αλκοολούχα ποτά, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τον Μάιο οι τιμές αυξήθηκαν κατά 0,42%.

Σχετικά με τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή για τον Μάιο, με βάση τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Ανάπτυξης, η χώρα
μας κατατάσσεται στην 29η θέση (η 1η έχει την υψηλότερη μεταβολή), μεταξύ 32 χωρών στην Ευρώπη, με το δείκτη να περιορίζεται στο 0,9%. Η υψηλότερη μεταβολή καταγράφηκε στην Τουρκία με 8,4%.

Παράγοντες του υπουργείου τονίζουν σχετικά ότι «η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά το τελευταίο διάστημα χαμηλότερα από τον μέσο όρο, τόσο της ΕΕ όσο και της Ευρωζώνης, που είναι 2,6% και 2,4% αντίστοιχα. Μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης, μάλιστα, η χώρα μας κατείχε τον Μάιο την χαμηλότερη θέση»…

Οι ίδιοι παράγοντες επισημαίνουν επίσης ότι «η χώρα μας βρίσκεται σε πολύ χαμηλές θέσεις σχεδόν σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών, με μοναδικές εξαιρέσεις τις κατηγορίες «μη αλκοολούχα ποτά», λόγω όμως της αύξησης του συντελεστή ΦΠΑ από 13% σε 23%, και «στέγαση» εξαιτίας της αύξησης του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης και των διεθνών τιμών προϊόντων πετρελαίου».

Προσθέτουν δε πως «το γεγονός ότι η σχετική μας θέση, σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, φαίνεται να βελτιώνεται, αποδεικνύοντας ότι οι θεσμικές αλλαγές και η αφύπνιση των καταναλωτών, σε συνδυασμό με τη μειωμένη κατανάλωση, ασκούν πίεση στις τιμές…».

Εάν δεν υπήρχαν οι φόροι…
Ενδιαφέρον έχουν τα σχόλια που διατυπώνουν οι ίδιοι παράγοντες για το πώς διαμορφώνεται ο δείκτης τιμών καταναλωτή με σταθερούς φόρους. Σύμφωνα λοιπόν με όσα αναφέρουν, από τα στοιχεία της Eurostat προκύπτει ότι ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή θα είχε διαμορφωθεί στο 0,43% για τον φετινό Απρίλιο (τελευταία επίσημα στοιχεία), έναντι 1,52% που τελικά καταγράφηκε.

«Η διαφορά αυτή καταδεικνύει την επίδραση από τις αλλαγές των φορολογικών συντελεστών (αύξηση ΦΠΑ, ΕΦΚ) στην μεταβολή των τιμών» τονίζουν, προσθέτοντας: «Η ποσοστιαία συμβολή των φόρων τη δεδομένη χρονική περίοδο ήταν της τάξεως του 71,6%. Εντούτοις η μεταβολή τoυ Εναρμονισμένου Δείκτη με σταθερούς φόρους στη χώρα μας, που είναι της τάξης του 0,43%, χαρακτηρίζεται ως η χαμηλότερη μεταξύ του δείγματος των 23 χωρών που διαθέτει η Eurostat.

Εάν δεν υπήρχε η επίπτωση των φόρων στη διαμόρφωση του Δείκτη, η ραγδαία αποκλιμάκωση του ρυθμού μεταβολής του, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο δείκτη της ΕΕ, θα εμφανιζόταν ήδη από τον Ιούλιο του 2010 κι όχι με καθυστέρηση 12μήνου, όπως τελικά συνέβη…».