Είναι πλέον μύθος ότι η λαϊκή αγορά είναι φθηνότερη από τα σούπερ μάρκετ, διατείνεται παράγοντας του κλάδου, επισημαίνοντας με έμφαση ότι το τμήμα της μαναβικής του σούπερ μάρκετ προσφέρει πλέον και ανταγωνιστική ποιότητα. Εξυπακούεται ότι δεν τίθεται θέμα συμφωνίας των παραγωγών-πωλητών της λαϊκής και των συνοικιακών μανάβηδων με τις εκτιμήσεις του, ωστόσο αρκεί που τα στατιστικά στοιχεία πωλήσεων των αλυσίδων τις συμμερίζονται: την τελευταία τριετία, όντως, η μέση συμμετοχή των εσόδων από τις πωλήσεις νωπών οπωροκηπευτικών στα σούπερ μάρκετ έχει αυξηθεί περίπου κατά 2 έως 2,5 μονάδες στον συνολικό ετήσιο τζίρο των αλυσίδων. Ανάλογα συμπεράσματα συνάγονται και από τις επενδύσεις των σούπερ μάρκετ στη μαναβική, όπως και από την επέκταση των χώρων που διαθέτουν στο σχετικό τμήμα πωλήσεων.

Η παράκαμψη του παραδοσιακού κυκλώματος

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο αυξημένος τζίρος της κατηγορίας, σε συνδυασμό με τον πολύ μεγάλο όγκο οπωροκηπευτικών που διακινούνται πλέον από τα ράφια της οργανωμένης λιανικής, υποχρέωσαν τις αλυσίδες να παρακάμψουν το παραδοσιακό κύκλωμα διακίνησής τους. Στράφηκαν απευθείας στα συσκευαστήρια οπωροκηπευτικών, προκειμένου να πετυχαίνουν χαμηλότερες τιμές, καλύτερη ποιότητα και συγκεκριμένες προδιαγραφές συσκευασίας, όπως και να παραλαμβάνουν τις ποσότητες που εκείνες επιλέγουν ανά κατηγορία προϊόντος. Απευθείας παραλαβές συμφωνούν, επίσης, με τους αγροτικούς συνεταιρισμούς, ενώ απ’ ευθείας από τους μικρούς παραγωγούς δεν προμηθεύεται πλέον σχεδόν καμία αλυσίδα, διότι στη μεγάλη πλειονότητά τους δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές της διακίνησης, που τους θέτουν τα logistics των αλυσίδων.

Ο κανόνας είναι ότι οι παραδόσεις εμπορεύματος ανά προϊόν στις αλυσίδες δεν γίνονται μόνο από ένα συσκευαστήριο, αλλά τουλάχιστον από δύο ή τρία, ώστε οι αλυσίδες να διατηρούν το προνόμιο της διαπραγμάτευσης των τιμών, επιβάλλοντας τον ανταγωνισμό στο κύκλωμα των προμηθευτών τους.

Παράλληλα, διενεργούν και απευθείας εισαγωγές, είτε εξειδικευμένων είτε εκτός εποχής ή απλώς σε έλλειψη οπωροκηπευτικών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι πιπεριές, τα κρεμμύδια, όπως και η πατάτα, που, ανάλογα με την περίοδο, εισάγεται, μεταξύ άλλων, από την Αίγυπτο, την Ιταλία και τα Βαλκάνια, ή τα μήλα που εισάγονται από την Αυστρία, τα κρεμμύδια από τη Γερμανία και η τομάτα από την Ολλανδία. Ανάλογα με την εποχή και το προϊόν, απευθείας εισαγωγές γίνονται και από την Αργεντινή, τη Χιλή και τη Νότιο Αφρική.

Φυτοφάρμακα: Ανέτοιμοι για ελέγχους

‘Ενας από τους ισχυρούς «πονοκεφάλους» των αλυσίδων σούπερ μάρκετ στον τομέα των νωπών οπωροκηπευτικών είναι οι περιεκτικότητες φυτοφαρμάκων. Τα στελέχη των αλυσίδων παραδέχονται ότι ο κλάδος δεν είναι έτοιμος για ουσιαστικούς ελέγχους στο στάδιο της παραλαβής. Ζητούν, ωστόσο, τα αποδεικτικά στοιχεία καταλληλότητας των προϊόντων από τους προμηθευτές τους, αλλά δεν τους δίδονται πάντα, απλώς, διότι κάποιοι… δεν διαθέτουν. Αυτό, πάντως, δεν φαίνεται να πτοεί ορισμένες αλυσίδες, οι οποίες διατηρούν συνεργασίες με παραγωγούς ή συσκευαστές που δεν έχουν πιστοποιητικά ανίχνευσης φυτοφαρμάκων, προφανώς γιατί οι τιμές που προσφέρουν αντισταθμίζουν τέτοιες ευαισθησίες. Κάποιοι παραδέχονται, μάλιστα, ότι σε ουκ ολίγες παρτίδες οπωροκηπευτικών εντοπίζονται φυτοφάρμακα σε επίπεδα υψηλότερα των ορίων που ορίζει ο νόμος, όμως, «τις περισσότερες φορές οι αποκλίσεις δεν είναι και τραγικές» -διάβαζε επικίνδυνες… Εξάλλου, «δεν έτυχε να μάθουμε ποτέ κάτι κακό…»!…

Η διακίνηση και η φύρα

Οι παραδόσεις των νωπών οπωροκηπευτικών γίνονται από τα συσκευαστήρια και τους συνεταιρισμούς απευθείας στις κεντρικές αποθήκες των σούπερ μάρκετ, όπου το εμπόρευμα ελέγχεται, προκειμένου στη συνέχεια να φορτωθεί στα ειδικά μικρά οχήματα διανομής, που χρησιμοποιούν σήμερα οι περισσότερες αλυσίδες, για τις αποστολές των παραγγελιών μαναβικής στα καταστήματά τους. Κι αυτό γιατί τα οπωροκηπευτικά διακινούνται σε διαφορετικές ώρες και συχνότητα, σε σχέση με τα τυποποιημένα προϊόντα. Οι παραγγελίες στους τυποποιητές των οπωροκηπευτικών, για παράδειγμα, δίδονται από τα σούπερ μάρκετ το μεσημέρι. Οι παραλαβές τους γίνονται το βράδυ, ώστε νωρίς το πρωί να φορτωθούν στα οχήματα, και η τροφοδοσία των καταστημάτων να ολοκληρωθεί πριν από τη λειτουργία τους.

Η τιμή των οπωροκηπευτικών επιβαρύνεται από το υψηλό κόστος διαχείρισής τους, που δεν περιορίζεται μόνο στο κόστος των logistics. Επεκτείνεται στο καλό σέρβις προς όφελος του πελάτη, όπως απαιτεί η κατηγορία, και συμπεριλαμβάνει και τις απώλειες, δηλαδή τη φύρα -τα εκτός προδιαγραφών ποιότητας προϊόντα και τα… αζήτητα. Υπολογίζεται ότι οι απώλειες λόγω φύρας μπορεί να φθάσουν το 15% έως 20% των διακινούμενων ποσοτήτων. Το ποσοστό αυτό συναρτάται με την εποχή και την ευπάθεια των προϊόντων, συχνά, όμως, και με τις εκτιμήσεις του εμπορικού τμήματος της αλυσίδας, σχετικά με τη ζήτηση ανά κωδικό, που δεν μπορεί να είναι πάντα εύστοχες.

Το γαρ πολύ της αθωότητος…

Ο τομέας της μαναβικής λειτουργεί όπως το χρηματιστήριο. Οι τιμές μεταβάλλονται συνεχώς τόσο στον παραγωγό και τον συσκευαστή όσο και στο ράφι, όχι μόνο από μέρα σε μέρα, αλλά κι από ώρα σε ώρα. Οι διαπραγματεύσεις για τις ποσότητες και τις ποιότητες των προϊόντων, τον χρόνο παράδοσης και τις τιμές είναι κάτι περισσότερο από σκληρές.

‘Οσο για τα παραστατικά, άπαντες διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ότι η χρήση τους αποτελεί απαράβατο όρο για τη διακίνηση των οπωροκηπευτικών, όπως και ότι οι τιμές που αναγράφονται σε αυτά υπολογίζονται βάσει της αγορανομικής νομοθεσίας. Για τα περί αγνώστου προέλευσης και αγνώστων ποσοτήτων διακινουμένων οπωροκηπευτικών ούτε συζήτηση. «Το εν λόγω κύκλωμα είναι… αγγελικά πλασμένο…», λένε εκπρόσωποι του κλάδου. ‘Ομως, το Υπουργείο Ανάπτυξης δεν συμμερίζεται τη μονομέρεια τέτοιων απόψεων. Σχετικά πρόσφατα ήταν που επέβαλε αυστηρά πρόστιμα σε επτά αλυσίδες του κλάδου, που συνολικά ανήλθαν στα 600.000 ευρώ, καθώς οι υπηρεσίες του διέγνωσαν το… αμάρτημα της καταστρατήγησης των περιθωρίων κέρδους, όπως προσδιορίζονται από τον Αγορανομικό Κώδικα. Εκπρόσωποι των αλυσίδων, πάντως, υποστηρίζουν ότι «το υπουργείο δεν ερμήνευσε σωστά τον νόμο για τον τρόπο υπολογισμού των τελικών τιμών των προϊόντων, όταν ζήτησε οι παροχές να αναγράφονται στα τιμολόγια», επιμένοντας ότι «οι παροχές και οι εκπτώσεις πρέπει να αναγράφονται σε άλλα παραστατικά» -πχ στα πιστωτικά και στα δελτία παροχής υπηρεσιών.

Σαν τον μανάβη της γειτονιάς

Σχετικά με την ποιότητα -και κυρίως την ποικιλία- των νωπών οπωροκηπευτικών στα σούπερ μάρκετ, παρά τις προόδους, ορισμένα τουλάχιστον στελέχη του κλάδου ομολογούν ότι «ο μανάβης της γειτονιάς μπορεί μεν να πουλά ακριβότερα, όμως έχει το περιθώριο να διαλέγει με σχολαστικότητα τα λιγοστά τελάρα προϊόντων που προμηθεύεται καθημερινά, εξασφαλίζοντας το καλύτερο δυνατό για τον πελάτη του. Τέτοια πολυτέλεια τα σούπερ μάρκετ δεν την έχουν, εφόσον καθημερινά παραλαμβάνουν κεντρικά εκατοντάδες ή χιλιάδες τελάρα…

Μπορεί ο κόσμος να μετατοπίζεται αργά αλλά σταθερά προς τα σούπερ μάρκετ, ωστόσο οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι στα ράφια των μανάβικων και της λαϊκής τα νωπά φρούτα και λαχανικά τυγχάνουν άλλης μεταχείρισης και προσοχής, καθότι πάντα υπάρχει αυτός που πετάει τη φύρα, που συγυρίζει και τακτοποιεί τα προϊόντα ώστε να δείχνουν φρέσκα, αλλά και διαλαλεί την πραμάτειά του», αναφέρει γνωστός παράγοντας του κλάδου. Και καταλήγει: «Την υψηλότερη ζήτηση στα νωπά φρουτολαχανικά την έχουν όσες αλυσίδες κατάφεραν να εκπαιδεύσουν τον υπάλληλό τους να συμπεριφέρεται όπως ο συνοικιακός μανάβης και όσες, φυσικά, επενδύουν στην ποιότητα, αδιαφορώντας για το κόστος».

Η στρατηγική των «μεγάλων»

Carrefour Μαρινόπουλος: Τα τελευταία χρόνια, η Carrefour Μαρινόπουλος πραγματοποιεί σημαντικά «ανοίγματα» στον τομέα των φρέσκων οπωροκηπευτικών, εκτιμώντας ότι έτσι ενισχύει την πιστότητα των πελατών της. Ετησίως επενδύει υψηλής αξίας κεφάλαια στην αύξηση των πάγιων στοιχείων που αφορούν στο συγκεκριμένο τμήμα πωλήσεων, όπως και στον εμπλουτισμό της ποικιλίας στην κατηγορία. Μάλιστα, στα προϊόντα της «Ποιοτικής Οδού» έχει εντάξει πορτοκάλια, μήλα, σταφύλια κλπ. ‘Οπως εκτιμά η διοίκησή της, σε ένα μεσαίας έκτασης σούπερ μάρκετ τα έσοδα από τις πωλήσεις στη μαναβική αντιστοιχούν στο 4%-5% του ημερήσιου τζίρου του -η μία μονάδα από αυτές προέρχεται από την κίνηση των οπωροκηπευτικών «Ποιοτική Οδός».

Α-Β Βασιλόπουλος: Η αλυσίδα επενδύει στρατηγικά στον τομέα των οπωροκηπευτικών -όπως, άλλωστε, στο σύνολο των φρέσκων προϊόντων, των οποίων η συμμετοχή στον ετήσιο τζίρο της φτάνει το 47%, όταν σε μέσα επίπεδα στον κλάδο κυμαίνεται στο 42%. Για την καλύτερη υποστήριξη των οπωροκηπευτικών και εν γένει των νωπών προϊόντων, η Α-Β Βασιλόπουλος τον Φεβρουάριο του 2008 προέβη στην εξαγορά της PL Logistics Center, προκειμένου να εξασφαλίσει ακίνητο στα Οινόφυτα, έκτασης 115.000 τμ, όπου κατασκεύασε μεγάλο αποθηκευτικό κέντρο. ‘Οπως εκτιμάται, οι εγκαταστάσεις του, έκτασης 35.000 τμ και επενδυτικού κόστους 35 εκατ. ευρώ, θα λειτουργήσουν κατά 90% τον προσεχή Σεπτέμβριο για την εξυπηρέτηση των αναγκών του δικτύου της Α-Β σε φρέσκα προϊόντα.

Αφοί Βερόπουλοι: Σε ένα κλασικό σούπερ μάρκετ της Αφοί Βερόπουλοι το τμήμα μαναβικής μετέχει στον ετήσιο τζίρο του κατά 7%-8%, εμφανίζοντας μια ελαφρά τάση ανάπτυξης, διαπιστωμένη κυρίως στα καταστήματα, όπου οι σχετικοί χώροι αναβαθμίζονται. Τα στελέχη της εταιρείας υποστηρίζουν ότι πρόκειται για μια κατηγορία προϊόντων, η οποία δεν εξασφαλίζει σημαντική κερδοφορία. Πάντως, σε κάθε περίπτωση δηλώνουν ότι θα την ενισχύσουν, λόγω της υψηλής ζήτησης των νωπών οπωροκηπευτικών και των μεγάλων περιθωρίων ανάπτυξης που έχει η κατηγορία.

Dia: Η εταιρεία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα φρέσκα προϊόντα γενικά και στα φρέσκα οπωροκηπευτικά ειδικότερα, για την προώθηση των οποίων αναμόρφωσε πλήρως το σχετικό τμήμα πωλήσεων στον νέο τύπο καταστημάτων Dia Market. Πρόκειται για χώρους ιδιαίτερης σχεδίασης και ειδικών συνθηκών περιβάλλοντος, ώστε τα προϊόντα να παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα φρέσκα. Η Dia έχει εντάξει τα οπωροκηπευτικά στην ομάδα των στρατηγικών προϊόντων της.

Η κατηγορία των οπωροκηπευτικών στο σούπερ μάρκετ με μια ματιά

  • Συνολικά, οι εγχώριες ετήσιες πωλήσεις των οπωροκηπευτικών εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα 5 δισ. ευρώ.
  • Η συμμετοχή των πωλήσεών τους σήμερα στον ετήσιο τζίρο μιας αλυσίδας κυμαίνεται μεταξύ 10% και 12%, όταν προ τριετίας κυμαινόταν μεταξύ 8% και 9%. Τα επόμενα χρόνια εκτιμάται ότι σχετικά οι επιδόσεις τους θα αυξηθούν κατά 1-2 επιπλέον ποσοστιαίες μονάδες.
  • Ως κατηγορία κινείται με περιθώριο μικτού κέρδους 12%-15%, όταν σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές τα αντίστοιχα ποσοστά διαμορφώνονται σε 20%-30% ή και ψηλότερα.
  • Τα οπωροκηπευτικά καταλαμβάνουν περίπου το 20% των ψυγείων και των πάγκων ενός μέσου σούπερ μάρκετ.
  • Το κόστος για την προμήθεια ενός ψυγείου μαναβικής υπολογίζεται περίπου στα 2.500 ευρώ το μέτρο.
  • Οι αποθήκες των σούπερ μάρκετ διαθέτουν περίπου το 15%-20% των χώρων τους στα νωπά οπωροκηπευτικά.
  • Ο καθημερινός εφοδιασμός των καταστημάτων με είδη μαναβικής γίνεται μεταξύ 05:00 και 06:00 το πρωί, ώστε μέχρι την έναρξη της λειτουργίας τους το σχετικό τμήμα να λάμπει από φρεσκάδα και τάξη.
  • Κάθε φορτηγό που διακινεί νωπά φρούτα και λαχανικά συνήθως επισκέπτεται από 1 ως 3 καταστήματα. Οι μεγάλες αλυσίδες κινούν περίπου 15 με 20 μικρά φορτηγά οχήματα για τις ανάγκες της διανομής των οπωροκηπευτικών στα αθηναϊκά τους καταστήματα.
  • Το μανάβικο ενός μέσου σούπερ μάρκετ απασχολεί περίπου το 10% του υπαλληλικού δυναμικού του καταστήματος. ‘Ομως, τα πρωινά, λόγω φόρτου εργασίας στην προετοιμασία του τμήματος, απορροφά και υπαλλήλους άλλων τιμημάτων.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 385 (Ιούνιος 2009) του περιοδικού «σελφ σέρβις» (Εκδόσεις Comcenter).