Προς όφελος της πτηνοτροφίας λειτουργούν η επάνοδος της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, αλλά και η αρνητική συγκυρία στον κλάδο της χοιροτροφίας, όπου λόγω της έκρηξης στις τιμές (κατά 90%-100%) των ζωοτροφών (πχ σόγια) έχει αυξηθεί και το κόστος παραγωγής του χοιρινού κρέατος.

Ενδεικτικό είναι ότι η κατανάλωση κρέατος από κοτόπουλο στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 40% την περίοδο μεταξύ του τέλους της κρίσης της «γρίπης των πουλερικών» και των ημερών μας. Συνολικά, το 2007 διατέθηκαν στην ελληνική αγορά 120 εκατ. κοτόπουλα, και οι ‘Ελληνες κατανάλωσαν 216 εκατ. κιλά πουλερικών ή 18 κιλά κατά μέσο όρο έκαστος.

Η εικόνα αυτή της ελληνικής πτηνοτροφίας φαντάζει σχεδόν ειδυλλιακή, σε σχέση με την περίοδο 2005-2006, οπότε η κατανάλωση πουλερικών στην εγχώρια αγορά υπό τα πλήγματα της γρίπης κατέγραψε μείωση 80%. Την ίδια περίοδο, στα άλλα κράτη της ΕΕ η αντίστοιχη μείωση των πωλήσεων κυμάνθηκε μεταξύ 3% και 5%, κάτι που επιβεβαιώνει το ούτως ή αλλιώς επίκαιρο συμπέρασμα πως οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της αγοράς στην Ελλάδα δεν εμπνέουν αισθήματα ασφάλειας και εμπιστοσύνης στον καταναλωτή.

Οι διαπιστώσεις αυτές παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών του 1ου Συνεδρίου Μεσογειακών Χωρών της Παγκόσμιας Επιστημονικής Εταιρείας Πτηνοτροφίας, οι εργασίες του οποίου πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στη Χαλκιδική με τη συμμετοχή 350 συνέδρων από 27 συνολικά χώρες.

Καινοτόμα προϊόντα

Στο συνέδριο, εκτός από το ζήτημα των επιπτώσεων της «γρίπης των πτηνών», αναδείχθηκαν οι σύγχρονες τάσεις της πτηνοτροφίας αναφορικά με την παραγωγή και τη διάθεση λειτουργικών και καινοτόμων προϊόντων. Εγχώριοι πρωταγωνιστές στην επιστημονική έρευνα και στην κατοχύρωση πατέντας (από τον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας) για την παραγωγή λειτουργικών κτηνοτροφικών προϊόντων είναι η Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ και οι καθηγητές, Δρ. Αγγελική Τσερβένη-Γούση και Αθανάσιος Γιαννακόπουλος. Οι δυο τους είναι πρωτεργάτες της ομάδας επιστημόνων, που ήδη από το 1997 έχει θέσει τις βάσεις για την παραγωγή λειτουργικών πτηνοτροφικών προϊόντων, όπως τα αβγά Ω3, τα κοτόπουλα που τρέφονται με αρωματικά φυτά, με ελαιόλαδο κά. ‘Οπως επισημαίνουν οι δύο επιστήμονες, γενικώς τα καινοφανή κτηνοτροφικά προϊόντα διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:

  • Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα τρόφιμα που καθίστανται λειτουργικά κατά τη διάρκεια της πρωτογενούς παραγωγής τους. Συγκεκριμένα, τα εν λόγω προϊόντα, μέσω της ειδικής διατροφής των παραγωγικών ζώων, εμφανίζουν διαφοροποιημένες διατροφικές ιδιότητες. Τέτοια είναι, πχ, τα αβγά Ω3, τα τοπικά προϊόντα ορεινής κτηνοτροφίας, το γάλα αγελάδας Ω3 κά.
  • Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα τρόφιμα που μετατρέπονται σε λειτουργικά κατά τη βιομηχανική μεταποίησή τους, αλλάζουν δηλαδή διατροφικές ιδιότητες με τη μεσολάβηση της τεχνολογίας τροφίμων. Σε αυτά περιλαμβάνονται το εμπλουτισμένο γάλα με Ω3, το γάλα με βιταμίνες, το γάλα με περισσότερες βιταμίνες και ασβέστιο και λιγότερη λακτόζη, το γάλα χωρίς χοληστερίνη, το σαλάμι Ω3, το σαλάμι με λάδι ελιάς, τα τρόφιμα με στερόλες, αλλά και πορτοκαλάδες, βούτυρα, επιδόρπια, φρυγανιές κλπ, που είναι εμπλουτισμένα με Ω3 λιπαρά οξέα.

Η «επανάσταση» των αβγών Ω3

Η Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ από το 1997 έχει κατοχυρώσει την πατέντα για την παραγωγή αβγών Ω3, τα οποία αρχικά παρήχθησαν από την Αμερικανική Γεωργική Σχολή της Θεσσαλονίκης, που διαθέτει ετησίως στην αγορά περισσότερα από ένα εκατ. ανάλογα τέτοια αβγά. Τα πολυακόρεστα λιπαρά oξέα Ω3 που εμπεριέχουν τα συγκεκριμένα αβγά λειτουργούν σαν ασπίδα σε καρδιοπάθειες, αρθρίτιδες και ορισμένες μορφές καρκίνου, ενώ ενισχύουν την όραση. Τα αβγά Ω3, προερχόμενα από κότες που διατρέφονται -μεταξύ άλλων- με λιναρόσπορο και φύλλα ελιάς, εμπεριέχουν ό,τι και τα ψάρια: ωφέλιμα λιπαρά οξέα, φυσικά αντιοξειδωτικά και σημαντική ποσότητα βιταμίνης Ε.

Κατά τη διάρκεια κατανάλωσης των συγκεκριμένων αβγών από ασθενείς με χοληστερίνη, σε πειραματικό στάδιο, προέκυψε πως όχι μόνο δεν αυξήθηκε η κακή χοληστερόλη, αλλά σε άτομα άνω των 65 ετών μειώθηκε. Ευεργετικές επιδράσεις από την κατανάλωση εμπλουτισμένων αβγών διαπιστώνεται και σε νέες μητέρες, καθώς αυξάνει σημαντικά το επίπεδο των ωφέλιμων λιπαρών Ω3 στο μητρικό γάλα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα διεθνούς έρευνας που παρουσιάστηκε στο συνέδριο, η κατανάλωση αυτών των αβγών είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των λιπαρών Ω3 στο μητρικό γάλα σε ποσοστό 3,6%, έναντι 1,9% πριν από το τεστ.

Το μερίδιο της κατανάλωσης των αβγών Ω3 στη συνολική εγχώρια αγορά τού προϊόντος φτάνει το 5%-7%, εμφανίζοντας διαχρονικά αύξηση.

Σημειώνουμε ότι, στο πλαίσιο νεότερης ευρεσιτεχνίας της, η Κτηνιατρική Σχολή συνεργάστηκε με την εταιρεία ΜέγαFarm για την παραγωγή των αβγών ΒιοΩμέγα 3, τα οποία είναι περισσότερο εμπλουτισμένα σε σχέση με τα απλά Ω3, περιέχοντας σελίνιο, ιώδιο, Β-καροτίνη κά. Η ΜέγαFarm παράγει περισσότερα από 5 εκατ. τέτοια αβγά ετησίως, τα οποία διαθέτει στις μεγαλύτερες λιανεμπορικές αλυσίδες.

«Λειτουργικά» κοτόπουλα

Οι επιστήμονες του ΑΠΘ κατάφεραν να κατοχυρώσουν και πατέντες που αφορούν στην παραγωγή κοτόπουλων, τα οποία τρέφονται με μείγμα τροφών αποκλειστικά φυτικής προέλευσης (πχ με αρωματικά φυτά και ελαιόλαδο).

Το κοτόπουλο «Φυτοάρωμα» καταναλώνει τροφές φυτικής προέλευσης με πρόσμειξη αρωματικών φυτών για την αναβάθμιση της ποιότητας και της γεύσης του. ‘Ετσι, έχοντας όλα τα θρεπτικά συστατικά του συνηθισμένου κοτόπουλου (πρωτεΐνες, βιταμίνες κλπ), προσφέρει περισσότερα Ω3 λιπαρά οξέα και διακριτική αρωματική γεύση. Η παραγωγή του πραγματοποιείται από την πτηνοτροφική επιχείρηση Γαλανός ΑΕ (εδρεύει στο Μεσημέρι ‘Εδεσσας), σε συνεργασία με την ερευνητική ομάδα της Κτηνιατρικής Σχολής (τους δύο προαναφερόμενους καθηγητές και τον καθηγητή Π. Φορτομάρη) και την Επιτροπή Ερευνών του ΑΠΘ. Το σχετικό προϊόν της Γαλανός διατίθεται σε καταστήματα της αλυσίδας Α-Β Βασιλόπουλος και σε μεμονωμένα σημεία πώλησης.

Τελευταία προσθήκη στον κατάλογο των ευρεσιτεχνιών της Κτηνιατρικής Σχολής είναι το κοτόπουλο «Ελλαδικό», ένα πουλερικό ταϊσμένο με λάδι ελιάς. Το προϊόν αυτό παρουσιάζει μεγάλη συγκέντρωση Ω3 λιπαρών οξών και είναι πλούσιο σε φυσικά αντιοξειδωτικά και βιταμίνη Ε. Η παραγωγή και η διάθεσή του ξεκίνησε πολύ πρόσφατα στην Αττική από την επιχείρηση Αφοί Λειβαδίτη ΑΒΕΕ. Διατίθεται από τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ Μετρό, Ατλάντικ και από μεμονωμένα καταστήματα, ενώ η τιμή του είναι περίπου κατά 20% ακριβότερη από το συμβατικό κοτόπουλο.

‘Οπως επισημαίνουν οι επιστήμονες της Κτηνιατρικής Σχολής, τα καινοφανή αυτά τρόφιμα είναι λειτουργικά και νέα ως προς τα διατροφικά τους χαρακτηριστικά και ως τέτοια πρέπει να επισημαίνονται με τις σχετικές πληροφορίες, σύμφωνα με την κοινοτική και την εθνική νομοθεσία.

«‘Ο,τι δηλώσει ο παραγωγός»

Ωστόσο, στην ελληνική αγορά επικρατεί αναρχία. Στην περίπτωση των αβγών το κάθε αβγό ή ο τύπος του είναι «ό,τι δηλώσει ο παραγωγός» του, που σύμφωνα με τον Κανονισμό ενέχει αρμοδιότητα ωοσκοπικού κέντρου. ‘Ενα τέτοιο κέντρο μπορεί να ανήκει στον ίδιο τον πτηνοτρόφο ή μπορεί να αναλαμβάνει τη συγκέντρωση και ωοσκόπηση των αβγών περισσότερων παραγωγών, στο πλαίσιο μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Το ερώτημα, όμως, που τίθεται είναι αν υφίστανται όντως οι υποδομές που απαιτεί ο σχετικός Κανονισμός για τη λειτουργία τέτοιων ωοσκοπικών κέντρων. Μήπως κατά το πρότυπο της «ελληνοποίησης» άλλων τροφίμων, συμβαίνει να αποκτούν ταυτότητα-«μαϊμού» και τα αβγά; Πώς να εξηγηθεί το φαινόμενο ένας πτηνοτρόφος με λίγες ωοτόκες όρνιθες να διαθέτει στην αγορά πολλαπλάσιο αριθμό αβγών; ‘Εχουν πάντα τα αβγά του ημερομηνία γέννησης και ημερομηνία παραγωγής (ωοσκόπηση), όπως ο νόμος επιβάλλει;

‘Οπως τονίζουν σε σχετική έρευνά τους οι καθηγητές, κα Τσερβένη-Γούση και κ. Γιαννακόπουλος, υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτηματικά στην ελληνική αγορά του αβγού. Το Εργαστήριο Ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής Σχολής του ΑΠΘ πραγματοποίησε έρευνα στις 10 και 12 Δεκεμβρίου 2006 σε τρία μεγάλα καταστήματα τροφίμων της Θεσσαλονίκης, όπου διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα:

  • Μόνο σε μία περίπτωση αναγραφόταν πάνω στη συσκευασία ότι τα αβγά προέρχονταν από κότες που εκτρέφονταν σε κλωβοστοιχίες. Η μη αναγραφή στα αβγά του τρόπου εκτροφής συμβαίνει κατά παράβαση του Κανονισμού 1515/2004, που αφορά στις προδιαγραφές εμπορίας των αβγών.
  • Σε άλλη περίπτωση προϊόντος αναγραφόταν ότι τα αβγά ήταν από κότες «ελεύθερης βοσκής», χωρίς όμως να αναγράφεται ποιος ήταν ο παραγωγός τους. Επίσης, σε αυτά τα αβγά δεν υπήρχε η επισήμανση «ανάλωση πριν…», ενώ απουσίαζε και η πιστοποίησή τους από την αρμόδια υπηρεσία, δηλαδή τον ΟΠΕΓΕΠ (Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων).
  • Αλλού εντοπίστηκε ο ισχυρισμός στη συσκευασία των αβγών, με τη συνοδεία μάλιστα σχετικού λογότυπου, της ικανοποίησης όρων που σχετίζονται με τη διατροφή και την υγεία των παιδιών, χωρίς ωστόσο να δίνονται τα απαιτούμενα από τον νόμο στοιχεία. Αβγά με τέτοιου είδους επισημάνσεις, που παραπλανούν τον καταναλωτή και δη εις βάρος της ευαισθησίας του για τα παιδιά, κυκλοφορούν μόνο στην Ελλάδα!
  • Επίσης, εντοπίσθηκε ο ισχυρισμός ότι τα προς πώληση αβγά «είναι πλούσια σε βιταμίνες», χωρίς να αναγράφονται τα απαραίτητα σχετικά στοιχεία -κατά παράβαση, βεβαίως, της κοινοτικής νομοθεσίας.
  • Καταγράφτηκε ακόμα ο ισχυρισμός ότι οι ωοτόκες όρνιθες «διατρέφονται με καλαμπόκι», χωρίς ανάλογη πιστοποίηση από τον ΟΠΕΓΕΠ.
  • Διαπιστώθηκε ότι κυκλοφορούν αβγά Ω3 με διάφορες ονομασίες και ισχυρισμούς, χωρίς να έχει ελεγχθεί ο βαθμός αξιοπιστίας του παραγωγού τους σε σχέση με την πραγματική περιεκτικότητα των λιπαρών οξέων στα αβγά.
  • Τέλος, διαπίστωσαν οι ερευνητές ότι σε κάποια καταστήματα τα αβγά διατηρούνται σε ράφια ψυγείων και σε άλλα εκτός συντήρησης, άρα το έλλειμμα ενημέρωσης του καταναλωτή σχετικά με το σωστό και το λάθος στη φύλαξη των αβγών είναι προφανές.

Σημειώνεται ότι στην οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου, που πραγματοποιήθηκε στη Χαλκιδική, εκτός από την κα Τσερβένη-Γούση (πρόεδρο της επιτροπής) και τον κ. Γιαννακόπουλο (πρόεδρο του Ελληνικού Τμήματος του World Poultry Science Association), συμμετείχαν και οι καθηγητές Π. Φορτομάρης, Γ. Αρσένος και Ε. Σωσσίδου.

Μέτρα για το ξεκαθάρισμα της αγοράς

Στη σχετική έρευνα της Κτηνιατρικής Σχολής υπογραμμίζεται πως ορισμένες επισημάνσεις, διατροφικές ή υγείας, εκτός από το ότι παραπλανούν τον καταναλωτή, τον επιβαρύνουν και με την υψηλή τιμή των αβγών που τις φέρουν, καθώς αυτά πωλούνται στην τιμή των 3 ή των 4 ευρώ ανά εξάδα. Η ομάδα των καθηγητών της Κτηνιατρικής τονίζει πως απαιτείται η λήψη μίας σειράς μέτρων για το ξεκαθάρισμα της αγοράς των αβγών. Σχετικά προτείνει:

  • Να επιβληθεί εντός εύλογου χρονικού διαστήματος σε όλους τους παραγωγούς να συμμορφωθούν με τους κοινοτικούς κανονισμούς και κυρίως με τον νέο Κανονισμό, που καλύπτει και τα Ω3 αβγά, καθώς και τα εμπλουτισμένα με βιταμίνες, ανόργανα άλατα, εκχυλίσματα φυτών και βοτάνων κλπ.
  • Οι πτηνοτρόφοι, που θα παράγουν λειτουργικά/καινοφανή αβγά να χρησιμοποιούν ειδικές προδιαγραφές για την παραγωγή τους.
  • Προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι όλοι οι αναγραφόμενοι ισχυρισμοί στις συσκευασίες είναι κατά τον νόμο αληθείς, να ελέγχεται αν η ουσία, που διαφημίζεται από τον ισχυρισμό ότι περιέχεται στα αβγά, όντως περιέχεται σε επαρκείς ποσότητες και αν είναι αφομοιώσιμη από τον ανθρώπινο οργανισμό.

Οι καθηγητές τονίζουν ότι η επιστημονική τεκμηρίωση πρέπει να αποτελεί τον γνώμονα, βάσει του οποίου θα αιτιολογούνται και θα εγκρίνονται οι ισχυρισμοί διατροφής και υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνουν τη λειτουργία μιας Αρχής υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με αρμοδιότητες άμεσου ή έμμεσου ελέγχου των καινοφανών/λειτουργικών τροφίμων. Πάντως, όπως τονίζουν, το νομικό πλαίσιο -είτε εθνικό είτε κοινοτικό- για την εξασφάλιση της ποιότητας και της ορθότητας της σήμανσης των αβγών υφίσταται μεν, αλλά οι νόμοι… δεν εφαρμόζονται.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 374 του περιοδικού «σελφ σέρβις» (εκδόσεις Comcenter).