Mπήκαμε στο φθινόπωρο με συσσωρευμένη από την περίοδο της καραντίνας και του lockdown πίεση, χωρίς να υπάρξουν περιθώρια εκτόνωσης. Επιστρέψαμε σε μια κατάσταση που μας φέρνει στο νου, με μια αίσθηση déjà vu, στιγμές των αρχών της προηγούμενης δεκαετίας, τότε που η κρίση κατάπινε όλες τις χαρές και τις ελπίδες του κόσμου.

Μόνο που οι εναλλαγές των δυσοίωνων εικόνων είναι σήμερα τόσο γρήγορες που δεν προλαβαίνουμε να συνειδητοποιήσουμε το σύνολο των επιπτώσεών τους, ούτε να ανακαλύψουμε όλες τις σκοπιμότητες που κρύβουν οι αποφάσεις των συντελεστών της δημιουργίας τους. Η μόνη βεβαιότητα που έχουμε είναι πως το μέλλον θα φέρει ένα μεγάλο τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμέτωπο με μια νέα συνθήκη ανασφάλειας ή ακόμη και ακραίας φτώχειας.

Στις νέες συνθήκες σοκ, με κυρίαρχο τον φόβο για την απώλεια της υγείας ή και της ίδιας της ζωής, ελλοχεύει ο κίνδυνος της μετατροπής των πολιτών σε θεατές των εξελίξεων, που απλώς θα αντιλαμβάνονται τη μείωση όλο και περισσότερο των περιθωρίων αντίδρασής τους σε πολιτικές που υποθηκεύουν το μέλλον τους. Με αντίστοιχη αμηχανία και συχνά έντονη απογοήτευση αντιμετωπίζουν την κατάσταση και οι περισσότερες επιχειρήσεις που βρίσκονται ενώπιον ενός νέου κύματος ύφεσης, ακόμη πιο σοβαρού και απρόβλεπτου από αυτό της προηγούμενης δεκαετίας.

Κάθε μέρα ξεκινά για πολίτες και επιχειρήσεις με ελάχιστες βεβαιότητες, πάνω στις οποίες θα μπορούσε να στηριχθεί η επιβίωσή τους και να σχεδιαστεί το μέλλον τους. Όπως κατέγραψε η πρόσφατη εξαμηνιαία έρευνα του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ, η ίδια η αγορά προβλέπει πως έως το τέλος του χρόνου οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις εμπορίου που θα βάλουν λουκέτο θα φθάσουν τις 200.000, με ό,τι αυτό σημαίνει για τους εργαζόμενους, για το σύνολο της οικονομίας και, κατά συνέπεια, για το σύνολο των επιχειρήσεων, πλην ελαχίστων…

Πριν μια δεκαετία μπαίναμε στην περιπέτεια της μεγάλης ύφεσης και των πολιτικών λιτότητας. Και αν μέχρι πρότινος μπορούσαμε ακόμη να μιλάμε για λάθη, όπως όσα αναγνώρισαν ακόμη και εκπρόσωποι οργανισμών που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην επιβολή των σχετικών πολιτικών, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, εταιρείες συμβούλων και τραπεζικοί οργανισμοί, σήμερα αντιλαμβανόμαστε πως δεν μπορούμε παρά να μιλάμε για συνειδητές επιλογές πολιτικών και οικονομικών σχηματισμών, που κατευθύνουν τις εξελίξεις.

Ο ανορθολογικός, όπως μπορεί επιεικώς να χαρακτηριστεί, χαρακτήρας της εποχής εκφράζεται και στη μεγάλη συγκέντρωση πλούτου σε περίοδο κρίσης. Ας δούμε σε αριθμούς το μέγεθος της ανισότητας που χαρακτηρίζει τη ζωή στον πλανήτη: 2.153 δισεκατομμυριούχοι έχουν συγκεντρώσει πλούτο που ξεπερνά το σύνολο των εσόδων 4,6 δισεκατομμυρίων ατόμων, ήτοι του 60% του πληθυσμού της γης (στοιχεία Oxfam, Ιαν. 2020), ενώ, σύμφωνα με τη λίστα Forbes, 2.095 δισεκατομμυριούχοι έχουν περιουσία 8 τρισ. δολαρίων και ο πρώτος της λίστας, ο Τζεφ Μπέζος, εμφανίζεται τον Απρίλιο του 2020 με περιουσία 113 δισ. δολάρια. Η ανισότητα είναι τόσο κραυγαλέα που αρκετοί δισεκατομμυριούχοι καλούν τις κυβερνήσεις να τους επιβάλλουν φόρους, αναγνωρίζοντας, μεταξύ άλλων, την επικινδυνότητα που εγκυμονεί η περαιτέρω εμβάθυνση του χάσματος πλουσίων και φτωχών και μια ένταση των κοινωνικών αντιδράσεων, που, όπως διαπιστώνουμε παρακολουθώντας εγχώριες και διεθνείς εξελίξεις, είναι πολύ εύκολο να πυροδοτηθούν, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Πώς είναι δυνατόν πολίτες και επιχειρήσεις που απέχουν έτη φωτός, ως προς την οικονομική και κοινωνική θέση, από όσους η περιουσία προσεγγίζει σε κάποιες περιπτώσεις το ΑΕΠ της χώρας τους να θεωρούν πως έχουν ταύτιση συμφερόντων μαζί τους;

Η συνειδητοποίηση της θέσης που κατέχει κάθε πολίτης και κάθε επιχείρηση στο εκάστοτε κοινωνικό και οικονομικό σύστημα είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία μια σαφούς εικόνας της πραγματικότητας και την ανάληψη δράσης προς την κατεύθυνση της ορθολογικής λύσης των προβλημάτων, έστω και μόνο για το άμεσο μέλλον. Μην έχοντας πλήρη συναίσθηση της θέσης τους, πολλοί επιχειρηματίες και πολίτες της χώρας μας συμπεριφέρονται σαν να μην αναγνωρίζουν… τους βιολογικούς τους γονείς. Κινούμενοι μεταξύ απόλυτης σύμπνοιας με όσα οι ισχυρότεροι αποφασίζουν, και θυμού, όταν οι αποφάσεις τους έρχονται εμφανώς σε αντίθεση με τα συμφέροντά τους, ζουν τη δική τους αδιέξοδη ψευδαίσθηση…

Αν ούτε μια πανδημία, που εντείνει τα προβλήματα και κάνει πιο εμφανείς τις προθέσεις όλων, δεν οδηγήσει στην κοινωνική συνειδητοποίηση, καμία μάσκα δεν θα μπορεί να κρύψει τα χαμόγελα ικανοποίησης όσων ωφελούνται υπέρμετρα από την έλλειψη πολιτικής αυτογνωσίας.