Είναι χαρακτηριστική η μείωση του τζίρου στο λιανικό εμπόριο για τρίτο διαδοχικό μήνα, τον Σεπτέμβριο, με οριακή πτώση να καταγράφεται ακόμη και στις πωλήσεις των σούπερ μάρκετ.

Την ίδια ώρα, δεν έχει αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία στην τραπεζική αγορά. Οι τράπεζες παραμένουν απρόθυμες, όχι μόνο να προσφέρουν φθηνό χρήμα, αλλά και να δανείσουν επιχειρήσεις -ως επί το πλείστον μικρές και μεσαίες- χωρίς μάλιστα αυτές να παρουσιάζουν ιστορικό προβλημάτων φερεγγυότητας.

Οι συνθήκες που επικρατούν στην ελληνική οικονομία δυστυχώς δεν αποτελούν πρωτοτυπία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς αντίστοιχα προβλήματα -και σε ορισμένες περιπτώσεις σαφώς οξύτερα- αντιμετωπίζει το σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών. ‘Ομως, την ώρα που οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέτουν σε εφαρμογή άμεσα και πολυδάπανα σχέδια τόνωσης της πραγματικής τους οικονομίας, στην Ελλάδα η κυβέρνηση ψηφίζει στη Βουλή τον νέο προϋπολογισμό που «απαντά» στην κρίση με «φτωχές» παροχές και «πλούσιους» φόρους.

«Υπερφιλόδοξο και μη ρεαλιστικό» χαρακτηρίζει η συντριπτική πλειονότητα των ξένων και εγχωρίων αναλυτών τον προϋπολογισμό του 2009, μέσω του οποίου η κυβέρνηση αναζητά πρόσθετα φορολογικά έσοδα της τάξης των 7,1 δισ. ευρώ. Παράλληλα, «ψαλιδίζει» τις δαπάνες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, βασική ατμομηχανή για την ανάπτυξη στην Ελλάδα, ενώ διασφαλίζει ελάχιστες παροχές προς τους οικονομικά ασθενέστερους. Είναι χαρακτηριστικό πως το «Ταμείο κατά της Φτώχειας» έχει προϋπολογισμό 450 εκατ. ευρώ για τη διετία 2008-2009, όταν με βάση τις αρχικές εξαγγελίες ο προϋπολογισμός του έπρεπε να είναι ύψους 1 δισ. ευρώ μόνο για το 2009.

Η κυβέρνηση είναι εγκλωβισμένη στο δημοσιονομικό αδιέξοδο που, παρά τα όσα διακηρύσσει, δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει όσα χρόνια τώρα βρίσκεται στην εξουσία. Αχίλλειος πτέρνα για την οικονομία παραμένει το υπέρογκο δημόσιο χρέος, που αναμένεται να εκτιναχθεί πάνω από τα 270 δισ. ευρώ φέτος.

Με… δεμένα χέρια

Η διεθνής κρίση, σε συνδυασμό με την κακή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας, έχει αυξήσει κατακόρυφα το κόστος δανεισμού για το ελληνικό δημόσιο, που πληρώνει επιτόκιο 1,7 ποσοστιαία μονάδα υψηλότερα σε σχέση με το επιτόκιο που πληρώνει για τον δανεισμό του το γερμανικό δημόσιο. Η διαφορά αυτή, που μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για τον προϋπολογισμό, οφείλεται στο ότι οι επενδυτές σε συνθήκες κρίσης θεωρούν τις οικονομίες με υψηλά ελλείμματα και χρέη, όπως η ελληνική, πιο επισφαλείς έναντι του ενδεχόμενου χρεοκοπίας, ζητώντας υψηλότερες διασφαλίσεις, προκειμένου να τις δανείσουν.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση γνωρίζει ότι πρέπει πάση θυσία να διορθώσει τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας, δηλαδή να επιβάλει φόρους και να αποφύγει τις παροχές, ώστε να αποφύγει τα χειρότερα -δηλαδή, ακόμη και το ενδεχόμενο να μη βρίσκει δανειστές, έστω και αν πληρώνει πανάκριβα επιτόκια. ‘Ολα αυτά, βεβαίως, συμβαίνουν, γιατί στα χρόνια της υψηλής ανάπτυξης και πριν ξεσπάσει η διεθνής κρίση, που αποκάλυψε τις δομικές ανισορροπίες της οικονομίας μας, η κυβέρνηση έκανε ελάχιστα για να πετύχει ουσιαστική δημοσιονομική εξυγίανση, με αποτέλεσμα σήμερα να βρίσκεται στην κυριολεξία με «δεμένα χέρια».

Με φόρους πολεμούν την κρίση

Οι οικονομικά ασθενέστεροι έχουν ελάχιστα να προσδοκούν, ενώ οι φορολογούμενοι καλούνται σε μία χρονιά κρίσης να πληρώσουν τα «σπασμένα», βλέποντας τον φορολογικό τους λογαριασμό του 2009 να «φουσκώνει» κατά 7,1 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για οικονομικό παράδοξο, καθώς σε περιόδους κρίσης αυτό που προέχει είναι η ελάφρυνση των φορολογούμενων, προκειμένου να τονωθεί η κατανάλωση, που συνιστά τον βασικό μοχλό της ανάπτυξης.

Παρά τις δηλώσεις του πρωθυπουργού ότι «δεν επιβάλλεται κανένας νέος φόρος», το 2009 θα είναι μία από τις δύσκολες χρονιές για τους φορολογουμένους. Η κυβέρνηση δεν προχωρεί σε τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, με αποτέλεσμα να επιβαρύνονται τα χαμηλά εισοδήματα, ενώ με το νέο έτος αναμένονται αυξήσεις έμμεσων φόρων. Ειδικότερα το 2009:

  • Μισθωτοί και συνταξιούχοι θα πληρώσουν πρόσθετους φόρους, σε σχέση με φέτος, κατά 505 εκατ. ευρώ μέσω της αυξημένης παρακράτησης φόρου στους μισθούς και τις συντάξεις.
  • Οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι εμποροβιοτέχνες θα κληθούν να πληρώσουν επιπλέον φόρους 600 εκατ. ευρώ, λόγω της κατάργησης του αφορολογήτου ορίου των 10.500 ευρώ. Για ένα εισόδημα 12.000 ευρώ ο ελεύθερος επαγγελματίας, ενώ πλήρωνε φόρο 225 ευρώ, τώρα θα πληρώσει φόρο 1.275 ευρώ (αύξηση 467%).
  • Θα καταβληθούν περισσότεροι φόροι κατά 470 εκατ. ευρώ από την φορολόγηση 10% των μερισμάτων και της υπεραξίας των μετοχών, ενώ επιπλέον φόρους 650 εκατ. ευρώ θα πληρώσουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων.
  • ‘Εσοδα ύψους 3,46 δισ. ευρώ (ή 1 δισ. ευρώ επιπλέον σε σχέση με φέτος) προβλέπει ότι θα εισπράξει το Υπουργείο Οικονομικών από τις ρυθμίσεις για τις εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις και τα ληξιπρόθεσμα χρέη, αν και οι φορολογούμενοι δεν φαίνονται πρόθυμοι να υπαχθούν στις δύο ρυθμίσεις, λόγω των προβλημάτων ρευστότητας που αντιμετωπίζουν.

Ουκ αν λάβοις… παρά του μη έχοντος

Εξαιρετικά φτωχό παραμένει το «καλάθι» των παροχών. Με αυτό το δεδομένο, το οικονομικό επιτελείο αναζητεί διέξοδο, τουλάχιστον σε επικοινωνιακό επίπεδο, στα κοινοτικά κονδύλια, προκειμένου να διοχετεύσει χρήμα στην αγορά με ελάχιστο δημοσιονομικό κόστος.

Στοίχημα είναι η εκταμίευση προκαταβολών από το ΕΣΠΑ 2007-2013, όπως επισήμως ονομάζεται το Δ’ ΚΠΣ, ύψους άνω των 3 δισ. ευρώ, σημαντικό μέρος των οποίων αναμένεται να κατευθυνθεί προς ενίσχυση της επιχειρηματικότητας.
‘Οσον αφορά στις υπόλοιπες παροχές:

  • Αναμένεται η χορήγηση επιδόματος θέρμανσης, της τάξης των 200 ευρώ σε δύο δόσεις (μία φέτος, μία τον επόμενο χρόνο), χωρίς όμως να έχει οριστικοποιηθεί ακόμη ούτε ο αριθμός των δικαιούχων ούτε οι κατηγορίες τους.
  • Εξετάζονται σενάρια, όπως η καταβολή επιδόματος σε μονογονεϊκές οικογένειες, η μείωση ασφαλιστικών εισφορών για χαμηλόμισθους και η αύξηση του επιδόματος ανεργίας κατά 6% περίπου ή επιμήκυνση του χρόνου καταβολής του συγκεκριμένου επιδόματος.

Επίσης, υπό εξέταση βρίσκεται το ενδεχόμενο να παγώσουν οι δόσεις των στεγαστικών δανείων για όσους καθίστανται άνεργοι εξαιτίας της κρίσης, καθώς και η επίσπευση το 2009 της μείωσης του κεντρικού φορολογικού συντελεστή στο 24% (από 25%) αντί του 2010 που αρχικά είχε προγραμματιστεί.

Ακόμη πιο δύσκολες μέρες βλέπουν οι ξένοι

Ιδιαίτερα δυσμενείς είναι οι προβλέψεις των ξένων αναλυτών για την ελληνική οικονομία το 2009. Στη συντριπτική τους πλειονότητα περιμένουν δραστική επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας και αύξηση της ανεργίας, καθώς θεωρούν ότι η κρίση κτυπά έντονα κλάδους-κλειδιά για την οικονομία (οικοδομή, κατανάλωση, τουρισμό και ναυτιλία).

Η κυβέρνηση εμφανίζεται αισιόδοξη και περιμένει ρυθμό ανάπτυξης 2,7% το 2009, αντί 3,2% φέτος, και μηδενική αύξηση της ανεργίας (7,5% φέτος και το 2009). Την αισιοδοξία της δεν συμμερίζονται οι ξένοι οργανισμοί. Ο ΟΟΣΑ αναμένει ραγδαία επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης στο 1,9% και αύξηση της ανεργίας στο 8% εντός του 2009. Επίσης, εκτιμά ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα θα διαμορφωθεί στο 2,7% του ΑΕΠ, ενώ περιμένουν άνοδό του στο 3,1% το 2010. Ο διεθνής οργανισμός καλεί για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό, το σύστημα υγείας και τη δημόσια διοίκηση και συστήνει η δημοσιονομική εξυγίανση να βασιστεί στον έλεγχο των δημόσιων δαπανών.

Την ίδια ώρα, η Κομισιόν προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 2,5% (με έκρηξη της ανεργίας στο 9%), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2%, ενώ ο διεθνής οίκος αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας της οικονομίας Fitch Ratings δεν αποκλείει το 2009 η ανάπτυξη να είναι μηδενική.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 379 του περιοδικού «σελφ σέρβις» (εκδόσεις Comcenter).