Ο σκληρότερος των τελευταίων δεκαετιών θα είναι ο προϋπολογισμός του 2013, καθώς στην κλίνη του Προκρούστη τίθενται πλέον τα τελευταία εναπομείναντα ίχνη κοινωνικού κράτους και φοροαπαλλαγών. Τη «νύφη θα πληρώσουν» και πάλι οι... συνήθεις ύποπτοι, δηλαδή οι μισθοί και οι συντάξεις, ενώ η ανεργία θα «αγκαλιάσει» και επισήμως το ¼ του ενεργού πληθυσμού της χώρας.

Το προσχέδιο προϋπολογισμού, που κατέθεσε στη Βουλή ο υπουργός Οικονομικών, κ. Γ. Στουρνάρας, ενσωματώνει έκτακτα μέτρα 7,8 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 5,2 θα προέλθουν από συντάξεις, μισθούς, «δώρα» και κοινωνικά-οικογενειακά επιδόματα. Παρόλα αυτά το χρέος της γενικής κυβέρνησης θα αυξηθεί το 2013 περίπου κατά 6 δισ. ευρώ σε σχέση με το προβλεπόμενο για το 2012, θα φτάσει τα 346,2 δισ. ευρώ και θα εκτιναχθεί στο 179,3% του ΑΕΠ (10 ποσοστιαίες μονάδες πάνω σε σχέση με το 2012).

Το 2013 θα είναι το τέταρτο κατά σειρά έτος σκληρής δημοσιονομικής προσαρμογής. Το Υπουργείο Οικονομικών προβλέπει συνέχιση της ύφεσης, εκτιμώντας ότι το ΑΕΠ θα μειωθεί κατά 3,8%, έναντι 6,5% φέτος. Η ελληνική οικονομία θα συμπληρώσει έξι χρόνια ύφεσης και το ΑΠΕ θα μειωθεί στα 193 δισ. ευρώ, «σπάζοντας» προς τα κάτω το φράγμα των 200 δισ. ευρώ, επιστρέφοντας δηλαδή σε επίπεδα προ του 2005. Ωστόσο, το ΔΝΤ θεωρεί «πολύ αισιόδοξη» την εκτίμηση του υπουργείου, προβλέποντας ότι το ελληνικό ΑΕΠ θα μειωθεί το 2013 τουλάχιστον κατά 5%.

Η μείωση του ΑΕΠ το 2013, σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού, θα προέλθει από την περαιτέρω συρρίκνωση της εγχώριας ζήτησης κατά 6,1%, ήτοι από τη μείωση της ιδιωτικής κατανάλωση κατά 5,9% και της δημόσιας κατά 7,2%. Όμως, θα μειωθούν κατά 3,7% και οι επενδύσεις. Οι εξαγωγές αγαθών θα αυξηθούν κατά 2,5% και οι εισαγωγές θα μειωθούν κατά 5,3%. Εφιαλτικές είναι οι προβλέψεις για την ανεργία, η οποία αναμένεται να φτάσει το 24,7% από 23,5% το 2012 και 17,3% το 2011.

Χαρακτηριστικό της τραγικής κατάστασης που έχουν περιέλθει τα νοικοκυριά, και κατ’ επέκταση η αγορά, είναι το γεγονός ότι τη διετία 2010-2012 επιβλήθηκαν νέοι φόροι και περικοπές στα κοινωνικά επιδόματα συνολικού ύψους 49 δισ. ευρώ ή 22,5% του ΑΕΠ, στο πλαίσιο των συμφωνιών με την ΕΕ και το ΔΝΤ. Τώρα στο στόχαστρο μπαίνουν το πρόσθετο αφορολόγητο όριο για τα παιδιά και τα επιδόματα των πολυτέκνων, ενώ σχεδιάζεται τα ελευθέρια επαγγέλματα να φορολογούνται από το πρώτο ευρώ.

Και μη παρέκει
«Η ύφεση στην ελληνική οικονομία με έντονα πτωτικούς ρυθμούς αναμένεται να συνεχιστεί όχι μόνο το 2013, αλλά και το 2014», επισημαίνεται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, ενώ τονίζεται ότι «η υπόθεση για μια μεταβολή του ΑΕΠ κατά -25% μέχρι το 2014, σημαίνει ότι το 2013-2014 θα έχουμε μια πρόσθετη πτώση του ΑΕΠ κατά 7 έως 8 ποσοστιαίες μονάδες».
Η συνέχιση της ύφεσης μέχρι και το 2014, πέραν της νέας επιδείνωσης του βιοτικού επιπέδου, σημαίνει επίσης ότι οι επενδύσεις που ήδη μειώθηκαν κατά 55% από το 2008 μέχρι σήμερα, θα αποκλιμακωθούν περαιτέρω, συμπιέζοντας το μέλλον της οικονομίας μας. 

Η τράπεζα προειδοποιεί ότι «η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ περισσότερο, χωρίς να προκαλέσει τριγμούς σε μια κοινωνία μαστιζόμενη από την ανεργία, που το καλοκαίρι άγγιξε το 25% και βεβαίως θα συνεχίσει την ανοδική της πορεία εάν επαληθευθούν οι προβλέψεις για πρόσθετη ύφεση 7%-8% το 2013 και το 2014». Ιδιαίτερα το λιανικό εμπόριο που υφίσταται πρώτο τις συνέπειες κάθε νέου μέτρου, αφού οι καταναλωτές περιορίζουν άμεσα τις καταναλωτικές τους δαπάνες, ακόμη και τις ανελαστικές, ασφυκτιά δίχως τζίρο, χωρίς χρηματοδότηση και αντιμέτωπο με τη στάση πληρωμών που έχει κηρύξει άτυπα το κράτος. Τον Αύγουστο οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του δημοσίου ήδη είχαν φθάσει τα 7,9 δισ. ευρώ…

Μετά και τη νέα πτώση των λιανικών πωλήσεων τον Ιούλιο κατά 9,1%, ο όγκος των πωλήσεων το επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου είχε συρρικνωθεί σε επίπεδα αντίστοιχα του 75% του επταμήνου του 2005. Ακόμη και στα είδη διατροφής το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 92%, με τον δείκτη όγκου στα σούπερ μάρκετ να έχει περιοριστεί στο 91,6% και των υπόλοιπων μικρότερων καταστημάτων τροφίμων, ποτών και καπνού στο 78,1%.

Ανεργία μισθωτών, αυτοαπασχολούμενων, εργοδοτών
Ιδιαίτερα ανησυχητικά για τον κλάδο του εμπορίου είναι τα ευρήματα της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ για το β’ τρίμηνο του 2012. Σύμφωνα με αυτά, σε διάστημα ενός έτους (δηλαδή σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2011), οι απασχολούμενοι στις εμπορικές επιχειρήσεις μειώθηκαν κατά 93.400 άτομα και ο αριθμός τους πισωγύρισε στα επίπεδα του 1998.
– Το β’ τρίμηνο του 1998 στο κλάδο απασχολούνταν 674.800 άτομα. Το 2008 είχαν φτάσει τα 832.600 άτομα, αλλά φέτος περιορίστηκαν σε 679.400 άτομα, δηλαδή περίπου όσα και πριν 14 χρόνια.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι οι απώλειες θέσεων εργασίας αυξάνουν σταθερά από χρόνο σε χρόνο, αλλά φέτος το φαινόμενο έχει λάβει διαστάσεις καταιγίδας. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η μείωση της απασχόλησης στον κλάδο τα τελευταία χρόνια είχε την εξής πορεία (β’ τρίμηνο):
– 4.400 το 2009 σε σχέση με το 2008.
– 27.000 το 2010 σε σχέση με το 2009.
– 28.400 το 2011 σε σχέση με το 2010.
– 93.400 το 2012 σε σχέση με το 2011.

Αθροιστικά, από την έναρξη της κρίσης, το 2008, το εμπόριο μετράει απώλειες 153.200 θέσεων που αντιστοιχούν στο 18,4% του συνολικού αριθμού των απασχολούμενων στον κλάδο το 2008. Οι αυτοαπασχολούμενοι εργοδότες-έμποροι μειώθηκαν κατά 38.300 ή ποσοστό 35,9%. Οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων χωρίς προσωπικό μειώθηκαν κατά 10.600 (-14,4%), οι βοηθοί σε οικογενειακές επιχειρήσεις κατά 25.600 (-38%) και οι μισθωτοί κατά 57.800 (-13,2%).

Μόνο φέτος ο αριθμός των εργοδοτών μειώθηκε κατά 17.800, των αυτο-απασχολούμενων εμπόρων κατά 10.600, των μισθωτών κατά 49.500 και των βοηθών κατά 15.500. Ο «θάνατος του έμπορου» κι όχι πια μόνο του «εμποράκου» έχει λάβει διαστάσεις πανδημίας, όπως δείχνει η έρευνα της ΕΣΕΕ για την καταγραφή των λουκέτων στο κέντρο της Αθήνας και όχι μόνο. Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο, στο εμπορικό κέντρο της Αθήνας σε σύνολο 6.532 εμπορικών επιχειρήσεων, με κατεβασμένα τα ρολά βρέθηκαν οι 1.850, δηλαδή το 28,3%. Στους πιο εμπορικούς δρόμους του Κέντρου, η εικόνα είναι ακόμη χειρότερη, αφού
από τις 2.959 επιχειρήσεις έχουν κλείσει οι 889 ή ποσοστό 31% (18% τον Αύγουστο του 2010).

Το ρεκόρ κατέχει η οδός Σταδίου με τα λουκέτα να φθάνουν το 42% του συνόλου (24,6% προ διετίας). Στην Πανεπιστημίου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 34,7% (20,5% προ διετίας), στην Ερμού 26,2% (15%), στην Ακαδημίας 31% (15%), στην Πατησίων 28,7% (14,8%) κλπ.
Στο εμπορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης λουκέτο έχει μπει στο 27% των καταστημάτων, στην Κοζάνη στο 24,4%, στην Έδεσσα στο 22,1%
και στη Βέροια στο 18%.

Με «μαύρη ψυχη» οι 4 στους 5
Σύμφωνα με το «Οικονομικό Βαρόμετρο» Σεπτεμβρίου του ΕΒΕΑ, το 81% των Ελλήνων δηλώνει απαισιόδοξο για την πορεία της ελληνικής οικονομίας κι ότι «δεν υπάρχει ειλικρινής και ουσιαστική θέληση από τους εταίρους και τους δανειστές μας για τη διάσωσή της, χωρίς τη διάλυση του κοινωνικού ιστού». Μόλις το 8% των Ελλήνων αισιοδοξούν. Στο δε ερώτημα «η πάταξη της παραοικονομίας και της φοροδιαφυγής αποτελεί προτεραιότητα της κυβέρνησης;», κατά το 49% απαντούν «καθόλου», κατά το 17% «λίγο», κατά το 25% «αρκετά» και μόλις κατά το 6% «πολύ»…