Παρά τη συρρίκνωση της εγχώριας βιομηχανικής μεταποίησης της τομάτας σχεδόν κατά το ήμισυ την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα παραμένει στην τέταρτη θέση της ΕΕ στην παραγωγή τοματικών προϊόντων και στην πρώτη εικοσάδα παγκοσμίως στις εξαγωγές τους. Το απέδειξε, άλλωστε, η εξαιρετική πορεία των ελληνικών εξαγωγών σχετικών προϊόντων την περίοδο 2020-2021, η οποία προσέλκυσε, μάλιστα, το ενδιαφέρον διεθνών επενδυτών. Αλλά ο πυρετός των ανατιμήσεων δημιουργεί ανησυχία και προβληματισμούς τώρα στον κλάδο.

Ενας κλάδος που όχι μόνο δεν χτυπήθηκε στην διετή κρίση της πανδημίας, αλλά αντίθετα ενισχύθηκε, είναι αυτός της μεταποίησης της τομάτας. Σύμφωνα με την διεθνή εταιρεία ερευνών αγοράς IMARC, το 2020 διακινήθηκαΕν παγκοσμίως περισσότερο από 43,8 εκατομμύρια τόνοι βιομηχανικά επεξεργασμένης τομάτας, ενώ, όπως εκτιμάται, ως το 2026 ο όγκος των τοματικών προϊόντων θα φτάσει τους 52,6 εκατομμύρια τόνους.

Σε αυτό το διεθνώς ανταγωνιστικό τοπίο η Ελλάδα συνεχίζει να έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, παραμένοντας στην τέταρτη θέση της ΕΕ στην παραγωγή τοματικών προϊόντων και στην πρώτη εικοσάδα παγκοσμίως στις εξαγωγές τους παρά τη συρρίκνωση της εγχώριας σχετικής βιομηχανικής παραγωγής σχεδόν κατά το ήμισυ την τελευταία δεκαετία.

Εξαιρετική ήταν η διεθνής πορεία των ελληνικών τοματικών προϊόντων τη σεζόν 2020-2021 (υπολογίζεται με βάση τη συγκομιδή του Ιουλίου), αυξάνοντας τον τζίρο των εξαγωγών χονδρικής στα 67 εκατ. ευρώ, δηλαδή κατά 15 εκατ. ευρώ επιπλέον από τη σεζόν 2019-2020, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιεί ο εξειδικευμένος ιστότοπος tomatonews.com. Πρόκειται για μια αύξηση πωλήσεων άνω του 30% σε σύγκριση με το μέσο όρο της τελευταίας τριετίας, η οποία, άλλωστε, θεωρείται ότι έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση του ενδιαφέροντος επενδυτικών fund στον κλάδο της ελληνικής μεταποιητικής βιομηχανίας τομάτας.

Τη χρονιά που πέρασε ο τομέας των τοματικών προϊόντων σημαδεύτηκε από την εξαγορά της μάρκας Pummaro (και Πελαργός για την Κύπρο) και του ομώνυμου εργοστασίου στη Γαστούνη από τη Μινέρβα, η οποία από το 2019 έχει περάσει στο επενδυτικό fund Decca-Diorama, συμφερόντων του κ. Δημήτρη Δασκαλόπουλου. Με την κίνηση αυτή το ελληνικό τμήμα της πολυεθνικής Unilever αποχώρησε από το πεδίο των τοματοειδών, το οποίο υπολογίζεται ότι απέφερε τζίρο 10-12 εκατ. ευρώ ετησίως. Αν και το τίμημα της εξαγοράς δεν έγινε επισήμως γνωστό –οι πληροφορίες κάνουν λόγο για 20 εκατ. ευρώ–, η απόκτηση της Pummaro θεωρήθηκε μεγάλη επιτυχία για τη Μινέρβα, η οποία επίσης διακινεί τα προϊόντα τομάτας «Χωριό». Αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι το fund Decca κατέχει ήδη το 75% των μετοχών της Damavand, μιας από τις μεγαλύτερες μεταποιητικές επιχειρήσεις τομάτας στην Ελλάδα, ενισχύεται η κάθετη συγκεντροποίηση της αγοράς, ειδικά στις κατηγορίες του συμπυκνωμένου χυμού passata και της ψιλοκομμένης τομάτας, όπου η Pummaro υπολογίζεται ότι κατέχει μερίδια 41% και 20% αντίστοιχα.
Προκλήσεις: Ανατιμήσεις, αύξηση παραγωγικού κόστους

Με τις «κονσέρβες-τοματοειδή» να περιλαμβάνονται στα προϊόντα για τα οποία έχουν προαναγγελθεί ανατιμήσεις, η ανησυχία για το πώς θα κινηθεί η αγορά είναι έκδηλη, καθώς εξαντλούνται τα υπάρχοντα αποθέματα. Ως τροχιοδείκτες για την πορεία των ανατιμήσεων στη λιανική λειτουργούν και οι ενδείξεις της ανόδου των τιμών στην μεταποίηση, ενόσω οι μεγαλύτερες βιομηχανίες επεξεργασίας τομάτας, όπως η Νομικός ΑΕ, συνήψαν συμβόλαια με παραγωγούς σε υψηλότερες τιμές από τις περσινές, περίπου κατά 10%. Όπως μας είπε ο κ. Αστέριος Σαπουνάς, γενικός διευθυντής του συνεταιρισμού Θεσσαλών Τοματοπαραγωγών ΘΕΣΤΟ, που καλύπτει περίπου 800 καλλιεργητές, παραγωγούς περίπου του 40% της πρώτης ύλης με την οποία τροφοδοτείται η εγχώρια βιομηχανία τομάτας, η Νομικός έχει δεσμευθεί για την αγορά της σοδειάς του 2022 στα 91 ευρώ τον τόνο έναντι 83 ευρώ το 2021, τιμή που ενδέχεται να αναθεωρηθεί προς τα πάνω, ανάλογα με τη διεθνή διακύμανση των τιμών του προϊόντος.

Σημειωτέον ότι έχουμε υπόψιν μας περιπτώσεις σχετικών τιμοκαταλόγων, με τιμές που υπερβαίνουν τα 100 ευρώ τον τόνο, ανάλογα με την ποιότητα του προϊόντος. Ακόμα κι έτσι, όμως, η αύξηση στην τιμή χονδρικής δεν φτάνει να καλύψει την εκτόξευση του κόστους καλλιέργειας της τομάτας, το οποίο το 2022 αναμένεται ότι θα υπερβεί το 25%. Οι ανατιμήσεις σε κάθε στάδιο της παραγωγής, της μεταποίησης και της διάθεσης των τοματικών προϊόντων προκαλούν αλυσιδωτές αντιδράσεις, που είναι ήδη αισθητές στις τιμές λιανικής.

Κύκνος: 107 χρόνια παρουσίας
Προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 2022, δίνοντας έμφαση στην εξωστρέφεια και την καινοτομία, δηλώνει η διοίκηση της Κύκνος, της επιχείρησης που συμπληρώνει φέτος 107 χρόνια από την ίδρυσή της. «Η Κύκνος είναι από τις εταιρείες πρεσβευτές του ελληνικού επιχειρείν, τόσο για την αναγνωρισμένη ποιότητα των προϊόντων της όσο και για την συνεχή βιομηχανική της παρουσία στην χώρα», σημειώνει ο κ. Αχιλλέας Αγγελόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας. «Το 2022 βρίσκει την Κύκνος πιο δυνατή από ποτέ, καθώς τα προϊόντα της είναι στην πρώτη θέση των καταναλωτικών προτιμήσεων στη χώρα και με μεγάλη διαφορά από τη δεύτερη στη σχετική κατάταξη εταιρεία (στοιχεία Nielsen, ΜΑΤ week ending 26.12.2021), έχοντας τη μεγαλύτερη παρουσία μάρκας τοματικών προϊόντων στα ελληνικά νοικοκυριά (στοιχεία Home Panel, Μάιος 2021) και ανήκοντας στην πρώτη πεντάδα των προτιμώμενων μαρκών τροφίμων στη χώρα (στοιχεία Most Chosen FMCG Brands in Greece Brand Footprint 2020, Ιούλιος 2021, Kantar)».

Ο κ. Αγγελόπουλος, αναφερόμενος στους στόχους της εταιρείας, σημειώνει ότι «το όραμα της Κύκνος είναι η ανάπτυξή της, μέσω της προσφοράς στον καταναλωτή φυσικών φυτικών τροφίμων, παραγόμενων με ηθικό και βιώσιμο τρόπο σε όλη την αλυσίδα του προϊόντος, από τον τόπο της καλλιέργειάς του μέχρι το πιάτο του καταναλωτή. Στο πλαίσιο αυτό, δεσμευόμαστε στη συνεργασία μας με τους αγρότες παραγωγούς και την επιστημονική κοινότητα, ώστε, παρακολουθώντας τις τεχνολογικές εξελίξεις, να βελτιώνουμε ποσοτικά και να προάγουμε ποιοτικά την παραγωγή των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων. Η καινοτομία στα προϊόντα τομάτας είναι προτεραιότητά μας. Σύντομα, πάντως, θα επεκταθούμε στοχευμένα και σε συγγενείς κατηγορίες».

Ως πετυχημένο παράδειγμα ο κ. Αγγελόπουλος σημειώνει το πρόσφατο λανσάρισμα του τοματικού προϊόντος «Περαστή στο Μύλο», που ήδη εμφανίζει υψηλό μερίδιο αγοράς και συνεχή ανάπτυξη, ενώ μας πληροφορεί πως ήδη προετοιμάζονται και νέα προϊόντα, που θα τοποθετηθούν σύντομα στα ράφια των ελληνικών ή και διεθνών σούπερ μάρκετ. Όπως επισημαίνει, ένα μέρος της ανάπτυξης της Κύκνος θα προκύψει από την εμπορική επέκτασή της στη διεθνή αγορά, αναφερόμενος στην ενδυνάμωση της παρουσίας της σε αγορές, όπως των ΗΠΑ. Χαρακτηρίζοντας το 2022 «χρονιά πολλαπλών προκλήσεων», απαριθμεί ως παράγοντες αβεβαιότητας τη συνεχιζόμενη πανδημία, την υπέρογκη αύξηση του κόστους ενέργειας και τις συνεχείς ανατιμήσεις των πρώτων υλών. Επιμένει, ωστόσο ότι «το πλάνο της Κύκνος είναι εστιασμένο στην ανάπτυξη των πωλήσεών της για τρίτη συνεχή χρονιά και την περαιτέρω βελτίωση των αποτελεσμάτων της. Στο πρώτο εξάμηνο της φορολογικής μας χρήσης (Ιούλιος 2021-Ιούνιος 2022) ήδη πετύχαμε υψηλό μονοψήφιο ποσοστό ανάπτυξης και συνεχίζουμε».

Ως πρόσθετο στοιχείο επιβράβευσης της ποιότητας των προϊόντων της Κύκνος ο κ. Αγγελόπουλος παραπέμπει στα Great Taste Awards, «στα οποία έχουν βραβευτεί όλα τα προϊόντα που έχουμε υποβάλει για αξιολόγηση. Μάλιστα, πολλά από αυτά πέτυχαν την υψηλότερη βαθμολογία των τριών αστεριών, όπως το προϊόν-ναυαρχίδα της εταιρείας, ο πελτές στην κλασσική συσκευασία κονσέρβας, το σήμα του οποίου συναντάται ως στοιχείο διακόσμησης σε πολλά σπίτια και εστιατόρια». Καταλήγοντας, θεωρεί τις υψηλές επιδόσεις της εταιρείας «αποτέλεσμα της υψηλής τεχνογνωσίας, την οποία διαθέτει η ομάδα του εργοστασίου μας στα Σαβάλια, και των στοχευμένων επενδύσεών μας για την προαγωγή των παραγωγικών μας δυνατοτήτων», όπως σημειώνει, ενώ κάνει ειδική μνεία στην «πράσινη» επένδυση της εταιρείας σε φωτοβολταϊκά πάνελ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία είναι εγκατεστημένα στη στέγη του εργοστασίου της Κύκνος, αποτρέποντας την έκλυση 1.100 τόνων διοξειδίου του άνθρακα ετησίως.

Σάλτσες τομάτας: Μικρή αλλά ανερχόμενη κατηγορία
Για τις προοπτικές των έτοιμων σαλτσών, που παραμένουν ένα μικρό τμήμα των τοματικών προϊόντων στην ελληνική αγορά, μιλούν στο «σελφ σέρβις» οι εκπρόσωποι δύο από τα πλέον αναγνωρίσιμα brands σε αυτή την κατηγορία.

Η κ. Βάντα Αγνιάδη, marketing director της Barilla Hellas, θεωρεί τις έτοιμες σάλτσες μια κατηγορία προϊόντων γρήγορα αναπτυσσόμενη, καθώς «απαντά στις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες του σύγχρονου καταναλωτή, για τη δημιουργία θρεπτικών και γευστικών γευμάτων, με γρήγορο τρόπο παρασκευής», υπενθυμίζοντας το παράδειγμα του συνδυασμού ζυμαρικών με σάλτσα τομάτας –ένα πιάτο με εξέχουσα θέση στο καθημερινό τραπέζι. «Παρ’ όλα αυτά μόνο το ένα στα τρία νοικοκυριά στη χώρα μας επιλέγει την έτοιμη σάλτσα τομάτας κι αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση: Την αύξηση της διείσδυσής της στα νοικοκυριά. Προς την κατεύθυνση αυτή η Barilla εργάζεται διαρκώς –προκειμένου να εκπαιδεύσει το καταναλωτικό κοινό, ώστε να αρθεί η επιφυλακτικότητά του και να εμπιστευθεί την έτοιμη σάλτσα–, προβάλλοντας την ποιότητα των πρώτων υλών και των μεθόδων παραγωγής της και τονίζοντας την έλλειψη συντηρητικών από τα προϊόντα της», σημειώνει η κ. Αγνιάδη. Εξάλλου, υπογραμμίζει ότι οι σάλτσες Barilla «διατηρούν κυρίαρχη θέση στο συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς», με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα προϊόντα Vero Gusto, «μια κατηγορία κόκκινων σαλτσών, εμπνευσμένων από την ιταλική σπιτική μαγειρική και παράδοση στη χρήση των πιο αγνών αυθεντικών υλικών, όπως τοματών από την περιοχή της Πάρμας, μυρωδικών και αγνού παρθένου ελαιόλαδου, που μαγειρεύονται με τον παραδοσιακό ιταλικό τρόπο του slow cooking, διατηρώντας αναλλοίωτη τη γεύση των συστατικών τους».

Το δισταγμό των Ελλήνων καταναλωτών να εμπιστευθούν την έτοιμη σάλτσα τομάτας επισημαίνει και η κ. Βαρβάρα Ταυλαρίου, brand manager της Μelissa-Κikizas. Η ιστορική εταιρεία ζυμαρικών, στην οποία ανήκε ως το 1999 η μάρκα Pummaro, δραστηριοποιείται στον τομέα των έτοιμων σαλτσών ζυμαρικών με τη μάρκα Primo Gusto. Mε την ίδια επωνυμία διατίθενται στην αγορά του food-service και τοματικά προϊόντα, όπως οι ψιλοκομμένες και οι αποφλοιωμένες τομάτες και ο τοματοπολτός. Όπως σημειώνει η κ. Ταυλαρίου, προτεραιότητα της μάρκας Primo Gusto είναι «να προσφέρει στους καταναλωτές γευστικές, υψηλής ποιότητας έτοιμες σάλτσες ζυμαρικών, οι οποίες, σε συνδυασμό με τα premium ζυμαρικά Primo Gusto, δίνουν μια ανώτερη, απολαυστική γευστική εμπειρία, με μυρωδιές και γεύσεις Ιταλίας».

Στα πλάνα του brand είναι «η ενίσχυση του κωδικολογίου του με νέες πρωτότυπες γεύσεις σαλτσών, παρασκευασμένες με γνώμονα τις γνήσιες πρώτες ύλες και αυθεντικές ιταλικές συνταγές», και η ένταξη των προϊόντων της εν λόγω κατηγορίας «τακτικά στο καλάθι του καταναλωτή». Καταλήγοντας η κ. Ταυλαρίου, σημειώνει ότι «ο συνδυασμός της ποιότητας του προϊόντος, της επικοινωνίας της μάρκας, αλλά και των προωθητικών ενεργειών, που αποσκοπούν κυρίως στη γνωριμία του καταναλωτικού κοινού με το προϊόν, συντελούν στην άνοδο του μεριδίου της Primo Gusto σταθερά τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας την τον δεύτερο μεγαλύτερο «παίκτη» στην ελληνική αγορά».