Νομοτελειακή χαρακτηρίζουν στελέχη των σούπερ μάρκετ την ομαλοποίηση των τιμών ραφιού έως το τέλος του έτους, αν και οι ανατιμήσεις συνεχίζονται ακόμα, όχι όμως με την επιτάχυνση και την ένταση των προηγουμένων μηνών, ενώ ήδη διαπιστώνονται οι πρώτες τάσεις κάμψης των τιμών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προϊόντων.

‘Οπως αναφέρεται σε σχετικό ρεπορτάζ του προηγούμενου τεύχους του «σελφ σέρβις», για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων όπως τα γάλατα, τα τυροκομικά, τα κρέατα και κάποια άλλα προϊόντα, των οποίων οι τιμές κυριολεκτικά «ξέφυγαν» τους τελευταίους δεκαοχτώ μήνες, οι προμηθεύτριες εταιρείες άρχισαν να ανακοινώνουν τιμοκαταλόγους με μείωση τιμών.

Παράγοντες του κλάδου των σούπερ μάρκετ τονίζουν ότι στο διάστημα που ακολουθεί, ο καταναλωτής θα διαπιστώσει μια αργή αλλά σταθερή ομαλοποίηση των τιμών στο ράφι, πράγμα που συνεπάγεται την προοπτική μιας σταθεροποίησης των τιμών σε πλήθος προϊόντων, όπως επίσης και σημαντικές μειώσεις τους κατά περίπτωση ειδών ή κωδικών προϊόντων. Στο πλαίσιο αυτό, εκφράζεται η βεβαιότητα ότι το λιανεμπόριο και προμηθευτές του θα επανέλθουν βαθμιαία σε μια σχετική κανονικότητα στις τιμολογήσεις τους.

Βέβαια αυτό επ’ ουδενί λόγο σημαίνει ότι οι τιμές ραφιού θα επανέλθουν στα επίπεδα προ της εκδήλωσης της μείζονος γεωπολιτικής κρίσης, που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Μόνο ένα σοκ αποπληθωρισμού, το οποίο ενδεχομένως θα προκαλούσε μια παγκόσμια οικονομική ύφεση, είναι σε θέση να ρίξει γρήγορα και οριζόντια τις τιμές, πράγμα το οποίο όλοι απεύχονται, δεδομένης της οικονομικής καταστροφής επιχειρήσεων και νοικοκυριών που θα σήμαινε κάτι τέτοιο. Εξάλλου, ακόμα και αν δεν υπάρξουν άλλες αναταράξεις στην οικονομία, το γενικευμένο κλίμα της ακρίβειας όλοι κατανοούν πως θα εξακολουθήσει να καθορίζει την καταναλωτική συμπεριφορά, τα αντανακλαστικά της οποίας διαφοροποιούνται σε βάθος χρόνου και μόνο υπό την προϋπόθεση μιας ενίσχυσης των εισοδημάτων, που θα βελτίωνε την ψυχολογική διάθεση της ζήτησης και την καταναλωτική εμπιστοσύνη.

Γιατί θα μειωθούν oι τιμές
Προς το παρόν η αγορά αρχίσει να ισορροπεί τις τιμές, πιέζοντας ανάλογα τον πληθωρισμό. Όπως εξηγούν ανώτατα στελέχη του κλάδου, η σχετική τάση εμφανίζεται για πολύ συγκεκριμένους λόγους. Ειδικότερα σημειώνουν ότι η μεγάλη κάμψη της ζήτησης, που καταγράφεται από την έναρξη της εκδήλωσης των έντονων πληθωριστικών πιέσεων, λειτουργεί αντίστροφα προς τις προσπάθειες ανάπτυξης της οργανωμένης λιανικής. Σωρευτικά από την έναρξη της γεωπολιτικής κρίσης μέχρι τα τέλη της φετινής χρονιάς η ζήτηση αναμένεται να εμφανίσει μείωση υψηλότερη του 12% κι αυτό δεν μπορεί παρά να έχει επιπτώσεις στα κέρδη του κλάδου, επηρεάζοντας τη γενικότερη στρατηγική των εταιρειών του.

Ένας άλλος λόγος είναι ότι οι υπερβολικές ανατιμήσεις σε μια σειρά συγκεκριμένα αγαθά, οι οποίες σωρευτικά υπερέβησαν ακόμη και το 60% το τελευταίο δεκαοκτάμηνο, υποχρεώνει αρκετές προμηθευτικές εταιρείες να συμπιέσουν τις τιμές χονδρικής, δίνοντας το περιθώριο για ανάλογες μειώσεις τιμών στο ράφι.

Επίσης, σε ό,τι αφορά ειδικότερα τα γαλακτοκομικά και τα τυροκομικά προϊόντα, ιδιαίτερα όσα εξ αυτών παράγονται από κατσικίσιο γάλα, δηλαδή αποκλειστικά από τους εγχώριους παραγωγούς, ήδη διαπιστώνονται μειώσεις τιμών κι αυτό διότι οι εγχώριοι παραγωγοί, ελέγχοντας τιμολογιακά την αγορά, καθυστέρησαν να προσαρμόσουν πτωτικά τις τιμές τους, ακολουθώντας τη γενικότερη τάση στη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων τους τελευταίους μήνες. Οι κτηνοτρόφοι σε αρκετές περιπτώσεις, πιεζόμενοι από την εκτόξευση του κόστους των ζωοτροφών και της ενέργειας, έφτασαν ακόμη και στον διπλασιασμό των τιμολογίων τους, με αποτέλεσμα οι τιμές λιανικής στο γάλα να φτάσουν από τα 80 λεπτά το λίτρο στα 1,68 ευρώ το λίτρο. Μιλούμε, ωστόσο, για «εθνικές τιμές», δηλαδή διαμορφωμένες στο πλαίσιο της εγχώριας αγοράς. Από την άλλη πλευρά, όμως, τους τελευταίους δύο μήνες σημαντικότατες είναι οι μειώσεις τιμών στα κίτρινα τυριά, ιδιαίτερα στα εισαγόμενα, πράγμα που έχει αποτέλεσμα τη δημιουργία ανάλογου κλίματος συνολικά στην εν λόγω κατηγορία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το τυρί γκούντα το οποίο, ενώ στο φούντωμα της γεωπολιτικής κρίσης είχε φθάσει να πωλείται προς 5,30 ευρώ το κιλό, σήμερα πωλείται προς 3,20 ευρώ το κιλό.

Ακόμα, όπως εξηγούν παράγοντες του κλάδου, η διαφορετική τιμολογιακή πολιτική που υποχρεούνται να ακολουθούν στην πλειονότητά τους οι εγχώριοι παραγωγοί έναντι των πολυεθνικών, προκειμένου να μην χάνουν πελάτες, θα συνδράμει γενικότερα στην αποκλιμάκωση των τιμών. Για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις οι απώλειες τζίρου σε μία αγορά τόσο μικρή όσο η ελληνική δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στην άσκηση της πολιτικής τιμών σε επίπεδο ομίλων, στο πλαίσιο της οποίας, μάλιστα, πέραν των έκτακτων κοστολογικών δεδομένων επιχειρείται η διαχείριση των απωλειών από τη μη διάθεση των προϊόντων τους στη ρωσική και την ουκρανική αγορά. Κάποιοι, μάλιστα, κάνουν λόγο ακόμα και για αισχροκέρδεια εκ μέρους τους, πράγμα που δεν έχει αποδειχθεί, ωστόσο, τουλάχιστον από τους όποιους ελέγχους έχουν διενεργηθεί μέχρι σήμερα από το Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων και την Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Από την άλλη πλευρά τα private label προϊόντα πιέζουν προς τα κάτω τις τιμές των επώνυμων αντιστοίχων τους, έχοντας καθ΄ όλη τη διάρκεια του ράλι των ανατιμήσεων κερδίσει σημαντικότατα μερίδια αγοράς εις βάρος τους. Συνέπεια αυτού είναι οι παραγωγοί των επώνυμων προϊόντων να υποχρεώνονται να κλείνουν την ψαλίδα της διαφοράς των τιμών τους από εκείνες των κωδικών ιδιωτικού σήματος. Υπό αυτή την έννοια αναμένεται μια γενική τάση τιμολογιακής αυτοσυγκράτησης των προμηθευτών.

Ένας άλλος λόγος που συμπράττει στο ίδιο αποτέλεσμα, σύμφωνα με τα σχόλια παραγόντων της αγοράς, είναι ότι τα κόστη των πρώτων υλών, όπως και της ενέργειας, έχουν ήδη εκλογικευθεί σε σημαντικό βαθμό. Αυτό αφήνει μεγάλα περιθώρια στους παραγωγούς να εκλογικεύσουν τις τιμές τους. Βέβαια, όπως εξηγούν, ενώ τα οφέλη από τα μειωμένα κόστη ενέργειας έχουν φανεί στα λειτουργικά έξοδα των εταιρειών, οι μειώσεις που καταγράφονται διεθνώς στις τιμές των πρώτων υλών και εν γένει στα αγροτικά προϊόντα, ακόμα δεν έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στα τιμολόγια του πρωτογενούς τομέα. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, πρέπει να διατεθεί στην αγορά η νέα σοδειά των αγροτικών προϊόντων, πράγμα που θα αρχίσει να γίνεται από τα μέσα της χρονιάς. Κατά συνέπεια, όπως όλα δείχνουν, η εκτόνωση των ανατιμητικών τάσεων, λόγω της κάμψης των τιμών των πρώτων υλών, θα εκδηλωθεί στο δεύτερο εξάμηνο του 2023.

Οι συνομιλητές μας επισημαίνουν επίσης ότι η βάση σύγκρισης των τιμών με το 2022 άρχισε να αλλάζει έντονα από τον Μάρτιο, καθότι τέτοια εποχή πέρυσι ξεκίνησαν οι διαδοχικές ανατιμητικές εκρήξεις. Συνεπώς στο εξής οι πληθωριστικές μεταβολές θα περιορίζονται και για αμιγώς στατιστικούς λόγους.

Ο ανταγωνισμός εντείνει την αποκλιμάκωση
Ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει τιμολογιακά στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, οι μειώσεις των τιμών στη λιανική θα αρχίσουν να καταγράφονται το επόμενο διάστημα με μεγαλύτερη ένταση και εξαιτίας του ισχυρού ανταγωνισμού μεταξύ των δικτύων πωλήσεων του κλάδου. Στελέχη του σημειώνουν ότι από τη στιγμή που ένας παραγωγός αποφασίζει να μειώσει τις τιμές του, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ όχι απλώς «υποχρεούνται» να τους ακολουθούν, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις πλειοδοτούν στις μειώσεις τιμών, προκειμένου να ενισχύεται η ανταγωνιστικότητά τους, κυρίως στα προϊόντα υψηλής ζήτησης, δηλαδή σε κωδικούς που είναι «κράχτες» της πελατείας.

Ανώτατο στέλεχος της οργανωμένης λιανικής συμπεραίνει ότι η συνέργεια όλων των προαναφερόμενων παραγόντων και τάσεων σε επίπεδο παραγωγών και σούπερ μάρκετ θα ωθεί βαθμιαία στην ταχύτερη αποκλιμάκωση των ανατιμήσεων, έτσι ώστε προς το τέλος του έτους αναμένεται ότι οι τιμές πια θα διαμορφώνονται σε λογικό πλαίσιο.

Ανάσχεση της αποκλιμάκωσης το καλοκαίρι
Το ίδιο στέλεχος επισημαίνει ότι κρίσιμο διάστημα αναμένεται να είναι η περίοδος του καλοκαιριού, καθώς δεν αποκλείεται εξαιτίας της αυξημένης ζήτησης, λόγω τουρισμού, η αγορά να μετριάσει ως ένα βαθμό τη διάθεσή της για μειώσεις τιμών, προκειμένου να επωφεληθεί. Ωστόσο, από τον Σεπτέμβριο ως το τέλος του χρόνου οι μειώσεις θα είναι όλο και πιο αισθητές. Θεωρείται μάλιστα βέβαιο ότι θα καλύπτουν την όποια ανάσχεση υπάρξει στην αποκλιμάκωσή τους κατά τη θερινή σεζόν.

Και νέες ανατιμήσεις
Στο μεταξύ, οι ανατιμήσεις δεν θα πάψουν, αλλά όχι με την ίδια ένταση που γίνονται ακόμα σήμερα, ενώ σε σημαντικό αριθμό προϊόντων οι τιμές θα αρχίσουν να σταθεροποιούνται. Σύμφωνα με πληροφορίες του «σελφ σέρβις», ήδη για τους μήνες Μάιο και Ιούνιο έχουν ανακοινωθεί νέοι «φουσκωμένοι» τιμοκατάλογοι χοντρικής, με ανατιμήσεις στα καλλυντικά και τα απορρυπαντικά, τα αλλαντικά, τα σνακ, τις κονσέρβες και σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων σοκολάτας. Ωστόσο, πρόκειται για μεταβολές οι οποίες δεν είναι οριζόντιες, αλλά αφορούν επιλεκτικά συγκεκριμένους κωδικούς προϊόντων.

Τοποθετούμενοι σχετικά ανώτατοι παράγοντες του κλάδου ευελπιστούν ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έως το τέλος του έτους ενδεχομένως θα περιοριστεί στο 3%-4% έναντι 14% τον περασμένο μήνα υπό τον όρο, βέβαια, ότι θα συντρέξουν οι προαναφερόμενοι παράγοντες κι όχι μόνο. Όπως σχολιάζουν, «η βασική προϋπόθεση είναι επίσης να μην υπάρξουν εκδηλωθούν νέες κρίσεις σε διεθνές επίπεδο, ικανές να επηρεάσουν ανοδικά τα κόστη είτε των ενεργειακών αγαθών είτε των πρώτων υλών. Εάν η διεθνής οικονομία πληγεί από μία νέα χρηματοοικονομική κρίση, δεδομένης της ευαισθησίας του τραπεζικού τομέα στις αυξήσεις του κόστους του χρήματος, είναι πιθανό να προκληθεί μείωση της ζήτησης, ικανή να επιταχύνει την καθοδική τάση των τιμών. Εφόσον η παγκόσμια οικονομία απειληθεί από την ύφεση, τότε ίσως να μιλούμε για τέτοιες μειώσεις τιμών, που να μεταβάλουν το πρόσημο του πληθωρισμού από θετικές σε αρνητικές ενδείξεις, με σημαντικές επιπτώσεις σε όλο το φάσμα της οικονομίας», τονίζουν οι ίδιοι παράγοντες.

Οι νέες καρτέλες αναγραφής των τιμών
Στο μεταξύ, η λιανική ετοιμάζεται να αλλάξει πλήρως τον τρόπο αναγραφής των τιμών στα ράφια της. Αν και όλα γίνονται την τελευταία στιγμή και υπό πίεση, επισημαίνουν μάνατζερ του κλάδου, η αγορά θα καταφέρει να προσαρμοστεί απόλυτα στις επιταγές του νόμου, που προβλέπει νέες προδιαγραφές στην αναγραφή τους. Τόσο οι οικονομικές διευθύνσεις των αλυσίδων όσο και τα τμήματα μηχανογράφησης τις τελευταίες εβδομάδες εργάζονται πυρετωδώς ώστε στις 21 Μαΐου, οπότε εκπνέει η προθεσμία της προετοιμασίας, τα πάντα να είναι έτοιμα. Η επίμαχη διάταξη (βλέπε σχετικά στο προηγούμενο τεύχος του «σελφ σέρβις») αποβλέπει στο να καταστεί απόλυτα ξεκάθαρο στα μάτια και την αντίληψη του καταναλωτή το πραγματικό κόστος αγοράς κάθε αγαθού πριν αυτός κάνει την επιλογή αγοράς του.