Υπάρχουν και παράπλευρες απώλειες όχι μικρότερης σημασίας. Υπενθυμίζουμε την περίπτωση της θαλάσσιας χελώνας, η οποία, εκλαμβάνοντας τις διαφανείς πλαστικές σακούλες ως μέδουσες -κύριο μεζέ στη διατροφή της- τις καταβροχθίζει και φυσικά πεθαίνει. Την ίδια τύχη έχουν και πολλά άλλα θαλάσσια είδη (δελφίνια, φώκιες, φάλαινες κά). ‘Ετσι, ο περιορισμός στη χρήση και στη διαχείριση του πλαστικού έγινε ένα από τα πρώτα ζητήματα στην ατζέντα των θεμάτων σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος.

Πρόσφατα, η χώρα μας μπήκε στον χορό των κρατών που ενεργοποιούνται για τον περιορισμό των χρήσεων και την ανακύκλωση του πλαστικού. Είναι γνωστή η πρωτοβουλία του δημάρχου Αθηναίων, κ. Ν. Κακλαμάνη, να καλέσει τους εκπροσώπους μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ σε συζήτηση, οπότε, μετά από μερικές συναντήσεις, υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ του Δήμου και των επιχειρήσεών τους για τη σταδιακή απόσυρση της κλασικής πλαστικής σακούλας και την αντικατάστασή της από άλλες, φιλικές στο περιβάλλον.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η βιοδιασπόμενου υλικού σακούλα, που μετά τη χρήση της γίνεται σκόνη σε περίοδο από 4 μήνες έως τρία χρόνια, με την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, της θερμοκρασίας και της απαιτούμενης υγρασίας. ‘Ηταν επόμενο να δημιουργηθούν ερωτηματικά στην κοινή γνώμη για τις πτυχές του θέματος -λχ πώς θα γίνει η βιοδιάσπαση της εναλλακτικής πλαστικής σακούλας στους ΧΥΤΑ χωρίς την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας κι άλλα παρόμοια. Αλλά υποψίες δημιούργησε και το ενδεχόμενο ενός επικοινωνιακού πρωτίστως χειρισμού του θέματος…

Εύλογες απορίες

Αξιέπαινη η προσπάθεια του κ. Δημάρχου που μακάρι να αποδώσει και να επεκταθεί σε όλη τη χώρα. Αλλά για να αποκατασταθούν τα πράγματα στις πραγματικές τους διαστάσεις, θέτουμε ορισμένα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα ή δεν τέθηκαν καν.

‘Εστω, λοιπόν, ότι ατόνησε η λειτουργία του ΣΕΣΜΕ, γιατί δεν προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν στις συσκέψεις του κ. Κακλαμάνη κάποιες από τις εταιρείες του κλάδου που εξέφραζε ο ΣΕΣΜΕ, αν όχι στο σύνολό τους όσες δραστηριοποιούνται στον Δήμο; Τι είδους θεσμικό αντίκρισμα έχει η επιλεκτική πρόσκληση των εκπροσώπων κάποιων μεμονωμένων μεγάλων αλυσίδων;

Γιατί η σχετική πρωτοβουλία περιορίστηκε στον Δήμο Αθήνας; Το λογικό θα ήταν η προσπάθεια να είναι ευρύτερη. Τι καλύτερο από το να είχε αναλάβει την πρωτοβουλία η ΚΕΔΚΕ, ώστε το εγχείρημα να είναι γενικής εμβέλειας. Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα! Πολύ περισσότερο, η πλαστική λιανεμπορική σακούλα που επιβαρύνει το περιβάλλον δεν φέρει μόνο τα εμπορικά σήματα των σούπερ μάρκετ -και δη μόνο των μεγάλων- ή γενικώς μόνο των σούπερ μάρκετ… Το πρόβλημα δεν είναι θέμα αντικειμένου λιανεμπορικής δραστηριότητας ή μεγέθους των λιανεμπορικών επιχειρήσεων που προσφέρουν για τα ψώνια των πελατών τους πλαστικές σακούλες…

Εν πάση περιπτώσει, ο κ. Κακλαμάνης έθεσε θέμα αντικατάστασης της πλαστικής σακούλας από πάνινες επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες, κατά το πρότυπο του λονδρέζικου εγχειρήματος που, όπως παλιότερα είχαμε επισημάνει, δεν έτυχε ανταπόκρισης τέτοιας, είτε στην Ευρώπη είτε στις ΗΠΑ, ώστε να δικαιολογεί τις ελπίδες για μίμηση του παραδείγματος. Αυτό, άλλωστε, το επεσήμαναν στον κ. δήμαρχο οι εκπρόσωποι των αλυσίδων που παρευρέθηκαν στη σύσκεψη. Επομένως, τι μένει; Η προώθηση -κατά τη διεθνή εμπειρία- της νέας, βιοδιασπώμενου υλικού, σακούλας. ‘Ηδη η Αφοί Βερόπουλοι την έχει υιοθετήσει στα καταστήματά της από τα μέσα Φεβρουαρίου.

Η βιοδιασπώμενου υλικού σακούλα

Το υλικό από το οποίο κατασκευάζεται η νέα βιοδιασπώμενη σακούλα ανήκει στην κατηγορία των φωτο-βιο-αποικοδομήσιμων πλαστικών (ΦΒΑ). Η πρώτη ύλη της είναι και πάλι το πλαστικό, και παράγεται με την ίδια διαδικασία και με τα ίδια μηχανήματα εκτυπώσεων που παράγεται η κλασική πλαστική σακούλα. Η διαφορά είναι ότι στην πρώτη της ύλη έχει προστεθεί μια μικρή ποσότητα «διασπαστή» ή «καταλύτη», ο οποίος, εισαγόμενος στο πλαστικό κατά τη παραγωγή του, αλλάζει τη συμπεριφορά του τελικού προϊόντος (της σακούλας). Σημειώνουμε ότι έτσι, συν τοις άλλοις, δεν διαταράσσεται η ισορροπία της οικονομίας στο κύκλωμα της αξιοποίησης των κατάλοιπων του πετρελαίου για την παραγωγή του πλαστικού.

Η αποικοδόμηση του πλαστικού της νέας σακούλας αρχίζει όταν ολοκληρωθεί ο προγραμματισμένος κύκλος ζωής της. Ειδικότερα, η διαδικασία αποδόμησής της γίνεται με τη βοήθεια βακτηρίων και μυκήτων, εφόσον εκτεθεί για κάποιο διάστημα στο φυσικό φως, ώστε να ενεργοποιηθεί ο «διαλυτής» και να μετατρέψει το πλαστικό σε μικρομόρια, τα οποία στη συνέχεια καταναλώνονται ως θρεπτικά συστατικά από τους μικροοργανισμούς. Με απλά λόγια, το πλαστικό μετατρέπεται σε τροφή, σε οργανική ύλη. Με την ολοκλήρωση της βιοαποικοδόμησης, το πρωτογενές υλικό (η σακούλα) έχει μετατραπεί σε διοξείδιο του άνθρακα, νερό και σε οργανική ύλη (χώμα). Σημειώνεται ότι το υλικό αυτής της σακούλας δεν περιέχει χλώριο και, όταν αποικοδομείται είτε σε αεροβικές είτε σε αναεροβικές συνθήκες, δεν απελευθερώνεται μεθάνιο ή υποξείδια του αζώτου.

Ο χρόνος της βιοαποικοδόμησης του πλαστικού ποικίλλει. Κυμαίνεται από τους 4 μέχρι τους 18 μήνες -κατά περίπτωση μπορεί να φτάσει έως τα τρία χρόνια. Ο χρόνος εξαρτάται από την ποσότητα του καταλύτη (παράγοντα καθοριστικού για τη διάρκεια ζωής και την αντοχή κατά τη μεταφορά φορτίου της σακούλας), από τον χρόνο έκθεσης του πλαστικού στην ηλιακή ακτινοβολία, από τη θερμοκρασία και την υγρασία του περιβάλλοντος και από τις ειδικές συνθήκες της υγειονομικής ταφής. Σημειώνουμε ότι, προκειμένου να αποφεύγεται η φωτο-ενεργοποίηση του καταλύτη της σακούλας πριν από τη χρήση της, η αποθήκευση και η διακίνησή της γίνεται σε αδιαφανείς συσκευασίες.

Τα ΦΒΑ πλαστικά προϊόντα, λόγω της μετατροπής τους σε θρεπτικό υλικό, μπορούν να συλλέγονται, να ανακυκλώνονται και να μετατρέπονται σε λίπασμα! Βέβαια, στη χώρα του άρπα-κόλλα ούτε λόγος να γίνεται για ανακύκλωση και λιπασματοποίηση…

Η πλέον εφικτή λύση

‘Αλλη κατηγορία υλικών για την κατασκευή σακούλας για λιανεμπορική χρήση (και όχι μόνο) είναι τα υδρο-βιο-αποικοδομήσιμα πλαστικά (ΥΒΑ), υψηλής περιεκτικότητας αμύλου. Τα περισσότερα από αυτά περιέχουν συνθετικά πλαστικά (δηλαδή, είναι επίσης παράγωγα του πετρελαίου), ενώ στη σύστασή τους χρησιμοποιούνται και φυτικά προϊόντα από γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες (καλαμπόκι, πατάτα κλπ). Η υδρο-βιοαποικοδόμηση ξεκινά με υδρόλυση (αντίδραση με το νερό) και ολοκληρώνεται με την πλήρη μετατροπή του υλικού της σακούλας σε διοξείδιο του άνθρακα, σε νερό και βιομάζα.

Σημειώνουμε, πάντως, ότι στους ΧΥΤΑ η υδρο-βιοαποικοδόμηση παράγει σημαντικές ποσότητες μεθανίου, που συμβάλλει στη μόλυνση της ατμόσφαιρας, επιδεινώνοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σημειώνουμε, επίσης, ότι για να παραχθούν προϊόντα από ΥΒΑ πλαστικά προϋποτίθενται οργανωμένες νέες καλλιέργειες μεταλλαγμένων προϊόντων και νέοι παραγωγικοί εξοπλισμοί, οι οποίοι διαφέρουν από τους υπάρχοντες για την παραγωγή του κλασικού πλαστικού. Επομένως, για την ώρα, τα ΦΒΑ πλαστικά προσφέρουν κατά τους επιστήμονες την πλέον εφικτή λύση. Φυσικά, δεν αποκλείεται η παράλληλη χρήση άλλων υλικών (πχ ανακυκλωμένο χαρτί) για τις σακούλες μεταφοράς ελαφρών φορτίων (φάρμακα, καλλυντικά, ρούχα κλπ).

Το θέμα της γενικευμένης χρήσης του πλαστικού -κι όχι μόνο της πλαστικής σακούλας του λιανεμπορίου- είναι ανεξάντλητο. Ο πρώτος λόγος για την τεχνική μακροπρόθεσμη επίλυσή του ανήκει στους ειδικούς επιστήμονες, από τους οποίους αντλήσαμε τις πληροφορίες που σας παρουσιάσαμε -συγκεκριμένα ανατρέξαμε στην μελέτη για τα «φωτο-βιο-αποικοδομήσιμα πλαστικά» του Δρ. Νίκου Κατσαρού, διευθυντή ερευνών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», πρώην προέδρου της ‘Ενωσης Ελλήνων Χημικών και του ΕΦΕΤ. Πάντως, επειδή η πολιτική, η οικονομική και η κοινωνική διάσταση του περιβαλλοντικού προβλήματος αφορά άπαντες, θα δίνουμε πάντα το «παρών» με τις απόψεις μας.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 371 του περιοδικού “σελφ σέρβις” (εκδόσεις Comcenter).