Η αισιοδοξία για την είσοδο της ελληνικής οικονομίας σε τροχιά πολυετούς ανάπτυξης προκύπτει, μεταξύ άλλων, από τη μείωση της ανεργίας σε συνδυασμό με την εξέλιξη των επενδύσεων, ιδίως μετά την «έκρηξη εξαγορών» ελληνικών περιουσιακών στοιχείων από ξένους επενδυτές. Αλλά οι εστίες της αβεβαιότητας για την οικονομική ανάπτυξη τσαλακώνουν τη γοητεία των οικονομικών δεικτών.

Μπορεί, σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, οι ώρες που χάθηκαν λόγω πανδημίας φέτος να ισοδυναμούν παγκοσμίως με 125 εκατομμύρια θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, αλλά στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Σεπτέμβριο φέτος, η απασχόληση βελτιώνεται! Πράγματι, όπως φαίνεται, η μισθωτή και η πλήρης απασχόληση ανέκαμψαν σημαντικά το δεύτερο τρίμηνο του έτους. Ειδικότερα, το εποχικά διορθωμένο ποσοστό ανεργίας τον Σεπτέμβριο ανήλθε σε 13% έναντι 16,5% τον Σεπτέμβριο του 2020 και του αναθεωρημένου προς τα κάτω 14% τον Ιούλιο και 13,9% τον Αύγουστο φέτος. Οι απασχολούμενοι ανήλθαν σε 4.081.787 άτομα, περισσότεροι κατά 140.839 σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2020 (αύξηση 3,6%) και κατά 8.177 σε σχέση με τον Αύγουστο φέτος (0,2%). Οι άνεργοι ανήλθαν σε 609.501 άτομα, λιγότεροι κατά 169.335 σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2020 (-21,7%) και κατά 45.571 σε σχέση με τον Αύγουστο φέτος (-7,0%). Τα άτομα που δεν περιλαμβάνονται στο εργατικό δυναμικό, δηλαδή οι άνθρωποι που δεν εργάζονται ούτε αναζητούν εργασία, ανήλθαν σε 3.164.361, λιγότεροι κατά 4.147 σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2020 (-0,1%) και περισσότεροι κατά 34.792 σε σχέση με τον Αύγουστο φέτος (1,1%).

Επιπλέον, με βάση τα στοιχεία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων (σύστημα Εργάνη), το ισοζύγιο των ροών μισθωτής απασχόλησης (προσλήψεις μείον αποχωρήσεις) στο εννεάμηνο από την έναρξη του 2021 διαμορφώθηκε σε 284.857 νέες θέσεις εργασίας, μέγεθος που συνιστά την τρίτη υψηλότερη επίδοση στο εν λόγω διάστημα από το 2001 μέχρι σήμερα. Βέβαια, το ισοζύγιο τον Οκτώβριο φέτος ήταν αρνητικό κατά 70.048 θέσεις εργασίας, οπότε το ισοζύγιο των ροών μισθωτής απασχόλησης στο δεκάμηνο έπεσε στις 214.809 θέσεις εργασίας.

Είναι εντυπωσιακό, πάντως! Σε μια χώρα 4,08 εκατ. οικονομικά ενεργών ανθρώπων σχεδόν οι μισοί απ’ αυτούς τεκμαίρεται ότι προσλήφθηκαν στο δεκάμηνο φέτος (1.999.631) και μάλιστα μόλις κατά το 54% με πλήρη απασχόληση (1.080.154) –κατά το υπόλοιπο 38% προσλήφθηκαν με μερική απασχόληση (775.106) και κατά το 7,24% με εκ περιτροπής απασχόληση (144.371). Η εικόνα και μόνο της αγοράς εργασίας παραπέμπει σε κινούμενη άμμο, σε μια οικονομία χτισμένη κατά το ήμισυ μάλλον πάνω σε άμμο και με επίπεδο ευημερίας των μισών μισθωτών της χώρας μισοχωμένο στην άμμο…

Έκρηξη επενδύσεων χαρτοφυλακίου
Η αισιοδοξία για την είσοδο της ελληνικής οικονομίας σε τροχιά πολυετούς ανάπτυξης προκύπτει, φυσικά, και από την εξέλιξη των επενδύσεων, ειδικότερα από την αλλαγή του επιχειρηματικού χάρτη μετά την «έκρηξη εξαγορών» ελληνικών περιουσιακών στοιχείων από ξένους επενδυτές (private equity funds), που έσπευσαν να επωφεληθούν από την εισροή στη χώρα των κεφαλαίων του Ταμείου Ανάκαμψης την επόμενη πενταετία. Σύμφωνα με τον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», η Macquarie Infrastructure and Real Assets Group (MIRA) εξαγόρασε το 49% του ΔΕΔΔΗΕ από τη ΔΕΗ έναντι 2,11 δισ. ευρώ, ενώ το CVC Capital Partners έχει αποκτήσει πληθώρα εταιρειών από διάφορους κλάδους (Εθνική Ασφαλιστική, το 10% της ΔΕΗ, υπηρεσίες υγείας με έξι νοσοκομεία, τρεις εταιρείες ιατροτεχνολογικών προϊόντων, το 26% της skroutz.gr, συμμετοχή στη D Marinas Hellas κ.ά.) επενδύοντας περισσότερα από 1,5 δισ. ευρώ. Επίσης, η ΔΕΠΑ Υποδομών ιδιωτικοποιήθηκε, τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά εξαγοράστηκαν από τον όμιλο Προκοπίου, η Wind και η Pet City εξαγοράστηκαν από την BC Partners, η Pharmathen από την Partners Group, η Chipita από τη Mondelez International, ο όμιλος Θεοδωρόπουλου εξαγόρασε τη Νίκας και απέκτησε μερίδο στη ΜΕΒΓΑΛ, ενώ οι εταιρείες πληροφορικής Singularlogic, Data Communication, Lamda Hellix, Retail link, Wedia, Cloudfin, Computer Life, Team Candi, Inteli, Optimum, Technolife, Intrasoft International, πέρασαν σε νέους ιδιοκτήτες. Επιπλέον, το 48% του ομίλου Ideal εξαγοράστηκε από το Virtus International Partners, η εταιρεία «Κρητών Άρτος» και το 70% της «Κουλουράδες» από τη Switzgroup, ενώ οι εταιρείες kiosky’s, Alfa διανομές, delivery.gr και e- table του ομίλου Μούχαλη πέρασαν στη Delivery Hero. Στον τομέα των ξενοδοχείων και των εμπορικών κέντρων επενδυτικές κινήσεις γίνονται από τις εταιρείες Blackstone, Hines, Henderson Park, Sterner Stenhus, Varde Partners, Brook Lane Capital κ.ά, ενώ η ναυπηγική βιομηχανία Fincantieri Spa, σε συνεργασία με την Onex Shipyards και τη χρηματοδότηση της αμερικάνικης επενδυτικής τράπεζας DFC, θα επιχειρήσει να εξυγιάνει τα Ναυπηγεία Ελευσίνας.

Σύμφωνα με την κυρίαρχη οικονομική ανάλυση, οι προαναφερόμενες εξελίξεις οφείλονται στη δρομολόγηση του σχεδίου της ανασυγκρότησης του παραγωγικού προτύπου της χώρας, με όχημα τις επενδύσεις και εργαλείο προσέλκυσής τους τις μεταρρυθμίσεις, κυρίως της αγοράς εργασίας.

Ο χορός των αβεβαιοτήτων
Ωστόσο, σημαντικές είναι οι αβεβαιότητες. Σύμφωνα με ανάλυση της Eurobank, εστίες αβεβαιότητας για την περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης και τη μείωση του ποσοστού ανεργίας στην Ελλάδα είναι η άνοδος του κόστους παραγωγής, λόγω της ενεργειακής κρίσης, και η απώλεια ανακλαστικών του ιδιωτικού τομέα όταν αρθούν τα κυβερνητικά μέτρα στήριξής του. Όπως επισημαίνεται, «σε θεωρητικό επίπεδο, η διαταραχή της ενεργειακής κρίσης προκαλεί στασιμοπληθωρισμό (μείωση οικονομικής δραστηριότητας και ύπαρξη ισχυρού πληθωρισμού). Υπό το πλαίσιο ανάλυσης του κλασικού υποδείγματος της αγοράς εργασίας η αύξηση του κόστους της ενέργειας μειώνει την παραγωγικότητα της εργασίας, μειώνει τη ζήτηση εργασίας και με δεδομένη την προσφορά εργασίας, ο πραγματικός μισθός, η απασχόληση και το προϊόν κινούνται καθοδικά…». Εξάλλου, μόλις ανακληθούν τα μέτρα στήριξης, πώς άραγε θα ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους οι κοινωνικές κατηγορίες των επαγγελματιών κι εργαζομένων, που βρέθηκαν σε αναστολή;

Σχετικά με την ανάπτυξη των επενδύσεων, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό οικονομολόγο κ. Κώστα Μελά, παρά τις εξαγγελίες και τις εξαγορές επιχειρήσεων η μείωση του πάγιου κεφαλαίου της ελληνικής οικονομίας συνεχίστηκε για ενδέκατο χρόνο (2010-2020). Πράγματι, κατά την ΕΛΣΤΑΤ και τις επεξεργασίες της Eurobank research, οι καθαρές επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (δηλ. ακαθάριστες επενδύσεις μείον αποθέματα) την περίοδο 2010-2020 είναι αρνητικές κι έτσι παρέμειναν το πρώτο εξάμηνο φέτος. Ειδικότερα, η συνολική συρρίκνωσή τους μεταξύ 2010 και 2020 ήταν της τάξης των 93,1 δισ. ευρώ (νοικοκυριά -50,6 δισ. ευρώ ή 54,35%, μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις -34,7 δισ., Γενική Κυβέρνηση -9,9 δισ. ή 10,63% και χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις 2,1 δισ.).

Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της προσέλκυσης νέων επενδύσεων, μέσω ελαστικοτήτων στην αγορά εργασίας και χαμηλών μισθών, αποτελεί προτεραιότητα της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής πλην τα χαμηλά εισοδήματα των νοικοκυριών δεν ευνοούν τις επενδύσεις. Όχι μόνο δεν τις ευνοούν, για παράδειγμα, στην κατοικία –άρα και στους πάμπολλους κλάδους που συνδέονται με αυτήν–, αλλά υπό το ζόφο του πληθωρισμού και των εκρηκτικών ανατιμήσεων σε καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, προϊόντα διατροφής κ.ά. η εκ νέου αύξηση των «κόκκινων δανείων» είναι προ των πυλών! Επιπλέον, η εμμονή στη στενή παραγωγική βάση της χώρας, η μικρή προστιθέμενη αξία των παραγόμενων προϊόντων, οι κρατικές δαπάνες για την αντιμετώπιση της πανδημίας κ.ά. εκτραχύνουν περαιτέρω το δημόσιο χρέος, που εκτοξεύτηκε στο 206,3% το 2020, και το έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης, που έφτασε το 10,1% (πρωτογενώς στο 7,1%)…

Σύμφωνα με τον οικονομολόγο G. Routh (The Origin of Economic Ideas), «με τη μαγγανεία των ίδιων τους των θεωριών οι οικονομολόγοι έχουν χάσει την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τι συμβαίνει και χρειάζονται μια μεγάλη μαγεία να τους απελευθερώσει». Παραμένει ερώτημα, βέβαια, αν η θανατηφόρα «μαγεία» της πανδημίας θα σημάνει ή όχι την καμπάνα στην κυρίαρχη οικονομική σκέψη, πολλώ δε μάλλον εφόσον συνιστά βιασμό κάθε ηθικής αρχής η αξίωση ερμηνείας των οικονομικών εξελίξεων υπεράνω της φρικτής πραγματικότητας της πανδημίας, με ήδη πάνω από 19.000 χιλ. θύματα στη χώρα μας.