Το 2019 ήταν για τον κλάδο ίσως η πιο «ήσυχη» χρονιά της τελευταίας δεκαετίας, όπως καταγράφεται και στους ισολογισμούς των επιχειρήσεων σούπερ μάρκετ, που αποτελούν το δείγμα ανάλυσης της έκδοσης «Πανόραμα των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ 2020». Η λίστα με τις 10 μεγαλύτερες εταιρείες παρέμεινε αμετάβλητη, ενώ τα περισσότερα οικονομικά μεγέθη και δείκτες είχαν θετική πορεία. Αυτή την «ήσυχη» χρονιά ακολούθησε ένα ταραχώδες 2020, το πρόσημο του οποίου ακόμη δεν έχει καθοριστεί. Στη βάση αυτή, η μελέτη της έκδοσης έχει ιδιαίτερη αξία και για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά τη βάση στην οποία στηρίζονται οι επιχειρήσεις και ο κλάδος συνολικά για την αντιμετώπιση της νέας περιπέτειας του 2020.
α στοιχεία του φετινού Πανοράματος περιλαμβάνουν τους ισολογισμούς 40 αλυσίδων, καθώς κάποιες μικρότερες επιχειρήσεις, λόγω και της πανδημίας COVID-19, είτε καθυστέρησαν τη σύγκλιση γενικής συνέλευσης και τη δημοσίευση ισολογισμού είτε επέλεξαν τη μη δημοσίευση οικονομικών καταστάσεων. Περιλαμβάνονται, όμως, όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου, με την εξαίρεση της Lidl Hellas, η οποία από ιδρύσεως δεν λειτουργεί με καθεστώς ΑΕ και δεν δημοσιεύει οικονομικές καταστάσεις.

Παρά τις θετικές εξελίξεις, όπως η αύξηση των πωλήσεων και η βελτίωση των δεικτών διαχείρισης αποθεμάτων, τα αποτελέσματα της χρηματοοικονομικής ανάλυσης για τη χρονιά που πέρασε έχουν και κάποια ευρήματα που προβληματίζουν, όπως η χαμηλή συνολικά κερδοφορία και η μείωση τής εδώ και καιρό σχετικά χαμηλής ρευστότητας. Σε γενικές γραμμές όμως το κλίμα είναι θετικό, με τους περισσότερους δείκτες να παρουσιάζουν βελτίωση.

Η γενική εικόνα των 40 αλυσίδων
Συγκεκριμένα, οι 40 επιχειρήσεις του δείγματος εμφάνισαν το 2019 κύκλο εργασιών 9,11 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 511,54 εκατ. ευρώ ή κατά 5,95% σε σχέση με τα 8,60 δισ. ευρώ του 2018. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή είναι η τρίτη συνεχόμενη χρονιά σημαντικής αύξησης, καθώς το 2018 οι πωλήσεις ήταν αυξημένες κατά 296,68 εκατ. ευρώ (+3,56%), το 2017 κατά 585,25 εκατ. ευρώ (+7,51% ), ενώ εάν λάβουμε ως έτος αναφοράς το 2016, χρονιά κατά την οποία το αντίστοιχο μέγεθος ήταν 7,79 δισ. ευρώ, έχουμε συνολική αύξηση τριετίας κατά 17%. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η εικόνα των 40 αλυσίδων σούπερ μάρκετ του φετινού δείγματος είναι για άλλη μια χρονιά σαφώς καλύτερη από την εικόνα του συνόλου του λιανεμπορίου τροφίμων.

Χαρακτηριστικό είναι ότι η ΕΛΣΤΑΤ για το 2019 δίνει αναιμική αύξηση του κύκλου εργασιών της αγοράς τροφίμων (+0,88%) και πολύ χαμηλότερη -συγκριτικά με τα στοιχεία των ισολογισμών- αύξηση των πωλήσεων των μεγάλων καταστημάτων τροφίμων (σούπερ μάρκετ), κατά 1,84%. Σε κάθε περίπτωση, η καταγραφόμενη αύξηση οφείλεται εξίσου σε οργανική ανάπτυξη και σε προσέλκυση πωλήσεων από άλλα κανάλια λιανικής τροφίμων, καθώς οι πωλήσεις των υπολοίπων καταστημάτων διατροφής, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, κατέγραψαν το 2019 νέα πτώση, κατά 5,67%. Σύμφωνα δε με την ανάλυση των ισολογισμών ομίλων και εταιρειών που πραγματοποιείται στην παρούσα έκδοση, όπου συνυπολογίζονται και οι ενοποιημένοι ισολογισμοί, οι 10 μεγαλύτεροι όμιλοι και εταιρείες κατέγραψαν σχεδόν διπλάσια ποσοστιαία αύξηση πωλήσεων από την αντίστοιχη εκτίμηση της ΕΛΣΤΑΤ και ειδικότερα αυξήθηκαν κατά 5,55%, φτάνοντας τα 8,89 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει περίπου το 50% των αγορών των ελληνικών νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου (βάσει της τελευταίας Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ).

Αυξημένες πωλήσεις για τους 10 μεγαλύτερους ομίλους & εταιρείες
Η επαναλειτουργία του δικτύου της Μαρινόπουλος από τις Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης εξακολουθεί να επηρεάζει σε έναν βαθμό τα στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων του 2019. Συνολικά καταγράφεται μία αυξητική τάση για τους λεγόμενους «10 μεγαλύτερους ομίλους & εταιρείες», με 9 από τους 10 να παρουσιάζουν αύξηση πωλήσεων.

Η μεγαλύτερη αύξηση αφορά αναμφίβολα τον όμιλο Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης, ο οποίος προσέθεσε 268,47 εκατ. ευρώ στις πωλήσεις του και παρουσίασε συνολική αύξηση τριετίας 74,86%, από 1,87 δισ. ευρώ το 2016, σε 3,28 δισ. ευρώ το 2019, καταλαμβάνοντας για δεύτερη χρονιά, με μεγάλη διαφορά, την πρώτη θέση στον κλάδο, ως προς τις πωλήσεις. Τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση σε αξία πωλήσεων κατέγραψε η Μετρό, κατά 69,02 εκατ. ευρώ ή 5,80%, φτάνοντας τα 1,26 δισ. ευρώ. Ακολουθεί η Δ. Μασούτης, με αύξηση κατά 59,47 εκατ. ευρώ (+7,72%) και πωλήσεις 829,82 εκατ. ευρώ, μετά και την είσοδό της στην Αττική και την εξαγορά της Προμηθευτικής. Τις μεγαλύτερες ποσοστιαίες αυξήσεις κατέγραψαν η ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός (6η μεταξύ των 10 μεγαλύτερων ομίλων και εταιρειών), με 350,07 εκατ. ευρώ και +12,80%, και η Market In (στην 7η θέση), με 318,75 εκατ. ευρώ και +12,19%.

Ο μόνος από τους 10 μεγαλύτερους ομίλους & εταιρείες που κατέγραψε μείωση ήταν ο όμιλος Άλφα Βήτα Βασιλόπουλος, που βρίσκεται στη 2η θέση, με μείωση κατά 1,94% και πωλήσεις 1,95 δισ. ευρώ. Η Πέντε κατέλαβε την 5η θέση, με αμετάβλητες πωλήσεις στα 450,13 εκατ. ευρώ. Τη δεκάδα συμπληρώνουν ο Συνεταιρισμός ΣΥΝ.ΚΑ., η Bazaar, και η Συνεργαζόμενοι Παντοπώλες, με αυξήσεις και οι τρεις κοντά στο 8%, κατά% 7,72%, 8,30 και 8,96% αντίστοιχα.

Αύξηση κερδοφορίας
Αθροιστικά οι 10 μεγαλύτεροι όμιλοι και εταιρείες παρουσιάζουν το 2019 αξιόλογη αύξηση στα κέρδη σε σχέση με το 2018, με τα επιμέρους αποτελέσματα ανά εταιρεία να παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις. Συνολικά οι 10 μεγαλύτεροι οργανισμοί του κλάδου εμφάνισαν το 2019 καθαρά αποτελέσματα προ φόρων (κέρδη) 64,18 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 61,24% σε σχέση με τα 39,80 εκατ. ευρώ του 2018. Ως εκ τούτου, ο δείκτης καθαρής κερδοφορίας των 10 μεγαλύτερων ομίλων και εταιρειών διαμορφώθηκε στο 0,72% έναντι 0,47% το 2018.

H καθαρή κερδοφορία για το σύνολο των 40 υπό εξέταση εταιρειών το 2019 είναι λίγο υψηλότερη, αλλά παρουσιάζει μικρότερη ποσοστιαία μεταβολή, λόγω της επίδρασης των μεγεθών των μεγαλύτερων εταιρειών. Τα καθαρά αποτελέσματα (κέρδη) εμφανίζονται αυξημένα κατά 25,40%, από 70,45 εκατ. ευρώ σε 88,35 εκατ. ευρώ. Το καθαρό περιθώριο κέρδους επομένως διαμορφώθηκε σε 0,97% έναντι 0,82% το 2018.

Η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα τόσο του ακόμα μεγαλύτερου περιορισμού των ζημιών που εμφάνισε η Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης σε σχέση με πέρυσι, που εξισορροπεί τις όποιες τάσεις μείωσης της κερδοφορίας αρκετών άλλων εταιρειών. Συγκεκριμένα, οι 6 από τις 9 υπόλοιπες μεγαλύτερες επιχειρήσεις-ομίλους καταγράφουν συνολικά μειωμένα κέρδη, όπως και οι 19 από τις 40 στο σύνολο.

Όσον αφορά τους υπόλοιπους δείκτες κερδοφορίας, ο δείκτης μικτού κέρδους για τους 10 μεγαλύτερους ομίλους και εταιρείες αυξήθηκε από 25,80% σε 26,16%, γεγονός που σχετίζεται κυρίως με την αύξηση του χρηματοοικονομικού κόστους, το οποίο αυξήθηκε από 0,81% σε 1,33%, καθώς οι λειτουργικές δαπάνες παρουσίασαν μικρή μείωση, από 24,60% σε 24,08%. Ως εκ τούτου, ο δείκτης λειτουργικού περιθωρίου κέρδους (δείκτης EBIT, προ χρηματοοικονομικού κόστους) αυξήθηκε αρκετά, από 1,24% σε 2,10%, αλλά και ο δείκτης καθαρής κερδοφορίας (μετά χρηματοοικονομικού και λοιπού κόστους) παρουσίασε μικρή βελτίωση, από 0,47% σε 0,72%. Στους δείκτες κερδοφορίας σίγουρα έδρασε ευεργετικά η οργανική αύξηση των πωλήσεων, καθώς μετά από καιρό δεν υπήρξαν εξαγορές και συγχωνεύσεις και υπήρξε η δυνατότητα βελτίωσης της αποδοτικότητας.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία επηρεάζονται και από την αλλαγή στα διεθνή λογιστικά πρότυπα IFRS 16, η οποία απαιτεί από τον μισθωτή να αναγνωρίζει σχεδόν όλες τις συμβάσεις μίσθωσης στον ισολογισμό, κάτι που σημαίνει ότι μειώνονται σε έναν βαθμό τα αντίστοιχα λειτουργικά κόστη, αυξάνεται σε ένα μικρό βαθμό το χρηματοοικονομικό κόστος, ενώ αυξάνονται σημαντικά οι αποσβέσεις. Στον κλάδο των σούπερ μάρκετ οι μισθώσεις αποτελούν μία συνήθη και εκτεταμένης εφαρμογής πρακτική και επηρεάζουν δυσανάλογα -συγκριτικά με άλλους κλάδους- τα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα. Περισσότερα γι’ αυτό το θέμα αναφέρονται στις υπόλοιπες ενότητες ανάλυσης των ισολογισμών και των καταστάσεων αποτελεσμάτων.

Έτσι, για τη χρήση του 2019, μία πιο ρεαλιστική εικόνα, περισσότερο απ’ ότι συνήθως, δίνει και ο δείκτης προ Χρηματοοικονομικού Κόστους και Αποσβέσεων (EBITDA), ο οποίος ενσωματώνοντας την αυξητική τάση των νέων αποσβέσεων μισθώσεων (δεν υπήρχε συγκρίσιμο μέγεθος το 2018) παρουσίασε μεγάλη αύξηση, από 3,07% σε 5,44% για τους 10 μεγαλύτερους ομίλους και εταιρείες (από 3,29% σε 5,53% για το σύνολο των 40 εταιρειών). Πρακτικά, με την εφαρμογή αυτών των νέων λογιστικών προτύπων «άλλαξε επίπεδο» ο συγκεκριμένος δείκτης, σε ύψος πρωτόγνωρο. Επισημαίνεται ότι ο δείκτης EBITDA (Earnings Before Interest, Tax, Depreciation and Amortization) είναι ίσως ο πιο αποκαλυπτικός, καθώς δείχνει πιο καθαρά την «πρωτογενή» κατάσταση του οργανισμού (πλεόνασμα-έλλειμμα), ακυρώνοντας την επίδραση της διαχείρισης παγίων, της υπεραξίας και τις ιδιομορφίες του δανεισμού κάθε επιχείρησης.

Τέλος, όσον αφορά την απόδοση ίδιων κεφαλαίων, εξαιτίας του συνδυασμού της μείωσης των ιδίων κεφαλαίων, αλλά και της ταυτόχρονης αύξησης των συνολικών κερδών, σημειώνεται σημαντική αύξηση. Για τους 10 μεγαλύτερους ομίλους και εταιρείες μεταβλήθηκε από 4,35% σε 7,43%, ενώ στο σύνολο των 40 εταιρειών, η μεταβολή ήταν από 7,13% σε 9,09%.