Πανδημία, εμβολιασμοί και post-Covid retail στην Ελλάδα Οι έρευνες δείχνουν ότι όσο συνεχίζεται η πανδημία, συνεχίζεται και η επίδρασή της στις συνήθειες του κοινού, ενώ όσο μεγαλύτερο θα είναι το χρονικό διάστημα έως τη λήξη της τόσο πιο μακροχρόνιες θα είναι και οι αλλαγές που θα παραμείνουν και θα αφομοιωθούν…

Η πανδημία Covid-19 δείχνει να καταρρίπτει συνεχώς τις προβλέψεις σε σχέση με τη διάρκειά της, αλλά και αναφορικά με τις μακροπρόθεσμες συνέπειές της. Σε πλήρη παραλληλισμό με τις υγειονομικές εξελίξεις βρίσκονται και οι εξελίξεις στις καταναλωτικές και αγοραστικές συνήθειες.

Τα στοιχεία των ερευνών δείχνουν ότι όσο συνεχίζεται η πανδημία, συνεχίζεται και η επίδρασή της στις συνήθειες του κοινού, ενώ όσο μεγαλύτερο θα είναι το χρονικό διάστημα έως τη λήξη της τόσο πιο μακροχρόνιες θα είναι και οι αλλαγές που θα παραμείνουν και θα αφομοιωθούν από το καταναλωτικό κοινό.

Το ΙΕΛΚΑ (Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών) πραγματοποιεί από την αρχή της πανδημίας κυλιόμενη έρευνα καταναλωτών. Το τελευταίο κύμα της έρευνας, με δείγμα 950 ατόμων, πραγματοποιήθηκε την περίοδο 7 έως 10 Ιουλίου 2021. Τα αποτελέσματα δείχνουν την επίδραση της πανδημίας στην καταναλωτική συμπεριφορά, καταγράφοντας πως σημαντικά ποσοστά του πληθυσμού θα εξακολουθούν να επηρεάζονται στη συμπεριφορά τους και μετά τη λήξη της πανδημίας, ενώ παρουσιάζουν και τον ρόλο του εμβολιασμού στις αγοραστικές συνήθειες.

Καταρχάς, φαίνεται ότι η επιστροφή στην κανονικότητα, σε ό,τι αφορά τις αγοραστικές συνήθειες, δεν είναι κάτι που θα συμβεί αυτοστιγμεί, αλλά θα απαιτήσει αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Για ένα σημαντικό ποσοστό των καταναλωτών θα ισχύσει μια νέα κανονικότητα και όχι η επιστροφή σε μια πρότερη κατάσταση.

Όπως καταγράφεται στο σχήμα 1, αυτό αφορά μία σειρά συνηθειών που υιοθετήθηκαν λόγω της εμφάνισης της κρίσης του Covid-19. Αρκετές από αυτές αναμένεται να διατηρηθούν σε μεγάλες ομάδες των καταναλωτών ακόμα και το 2022 (ή και να μην σταματήσουν να ισχύουν ποτέ).

Συγκεκριμένα:
Μόλις το 12% έχει σταματήσει να φοράει μάσκα στα καταστήματα, το 19% θα σταματήσει άμεσα και το 29% μέσα στο 2021. Το υπόλοιπο 61% φαίνεται ότι θα συνεχίσει να φοράει μάσκα και μετά το 2021.

Αξιοσημείωτο είναι ότι 1 στους 3 καταναλωτές θα διατηρήσει την τάση της αποφυγής εξόδου από το σπίτι ακόμα και το επόμενο έτος, ενδεικτικό της αίσθησης κινδύνου που υπάρχει ακόμα και σήμερα.
Μεγάλη διείσδυση στο καταναλωτικό κοινό έχουν τα αντισηπτικά, με το 24% του κοινού να δηλώνει ότι δεν θα σταματήσει ποτέ να τα έχει μαζί του.

Στο σχήμα 2 καταγράφονται οι συνήθειες που αφορούν την επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ και την αποφυγή συνωστισμού στα καταστήματα. Ειδικότερα:
Το 58% θα συνεχίσει να προσπαθεί να επισκεφθεί το κατάστημα ημέρες και ώρες χωρίς κίνηση. Μόλις ένα 20% δεν έχει αυτή τη συνήθεια σήμερα.
Το 47% θα συνεχίσει να αποφεύγει ουρές και άλλα σημεία συνωστισμού μέσα στο κατάστημα. Μόλις το 16% δεν έχει αυτή τη συνήθεια σήμερα.
Το 16% δηλώνει ότι θα συνεχίσει να φοράει μάσκα στα καταστήματα τροφίμων ακόμα και μετά την επιστροφή στην κανονικότητα. Το 8% δηλώνει ότι δεν φοράει σήμερα, το 37% ότι θα σταματήσει σίγουρα και το 38% δεν γνωρίζει τι θα κάνει.

Όλα αυτά δείχνουν ότι περίπου το ένα πέμπτο του καταναλωτικού κοινού θα διατηρήσει μία… «κορωνοσυμπεριφορά» για διάστημα αρκετά μεγαλύτερο της πανδημίας. Το ποσοστό αυτό, περί το 20%, είναι ιδιαίτερα υψηλό και δεν πρέπει να αγνοηθεί από τα στελέχη του κλάδου του λιανεμπορίου.

Επιπροσθέτως, φαίνεται ότι το συγκεκριμένο κοινό ανήκει στις ομάδες που έχουν εμβολιαστεί, ενώ αντίθετα το κοινό το οποίο δεν έχει επηρεαστεί από την πανδημία σε ό,τι αφορά τις αγοραστικές του συνήθειες, είναι κατά βάση το κοινό που δεν είναι εμβολιασμένο ή δεν αποδέχεται τον εμβολιασμό.

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις αγοραστικές συνήθειες ανάμεσα στο κοινό που έχει εμβολιαστεί (ή σκοπεύει να εμβολιαστεί, που αντιπροσωπεύει το 68% του συνόλου) και στο κοινό της έρευνας που δεν έχει εμβολιαστεί (και δεν σκοπεύει να εμβολιαστεί), το οποίο αντιπροσωπεύει το 32% του συνόλου. Όπως καταγράφεται στο σχήμα 3, οι διαφορές στη διατήρηση των αγοραστικών συνηθειών είναι ιδιαίτερα έντονες.

2 στους 3 εμβολιασμένους (ποσοστό 67%) θα συνεχίσουν να προσπαθούν να επισκεφθούν το κατάστημα ημέρες και ώρες χωρίς κίνηση, έναντι του 38% των μη εμβολιασμένων.
Το 55% των εμβολιασμένων θα συνεχίσει να αποφεύγει ουρές και άλλα σημεία συνωστισμού μέσα στο κατάστημα. Μόλις το 28% από τους μη εμβολιασμένους δηλώνει το ίδιο.

1 στους 5 εμβολιασμένους δηλώνει ότι θα συνεχίσει να φοράει μάσκα στα καταστήματα τροφίμων ακόμα και την μετά την επιστροφή στην κανονικότητα. Το 8% των μη εμβολιασμένων δηλώνει το ίδιο.

Σε αυτό το σημείο διαφοροποίησης του καταναλωτικού κοινού έγκειται και η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν σήμερα οι εταιρείες του κλάδου. Δηλαδή, το πώς θα μπορέσουν να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στις επιθυμίες διαφορετικών ομάδων του καταναλωτικού κοινού και στην αποτελεσματική λειτουργία του δικτύου καταστημάτων. Χαρακτηριστικά, στο σχήμα 4 καταγράφεται η επίδραση που έχει η επιδημιολογική εικόνα των καταστημάτων στην απόφαση των καταναλωτών να αγοράσουν από αυτά.

Φαίνεται ότι είναι σημαντικά εντονότερη η επιθυμία του εμβολιασμένου κοινού (το οποίο σημειώνεται και πάλι ότι αποτελεί το 68% του συνόλου) να είναι εμβολιασμένο το προσωπικό του καταστήματος, με το 71% να δηλώνει ότι είναι πρόκειται για έναν αρκετά ή πολύ σημαντικό παράγοντα που εξετάζουν για να επισκεφθούν ένα κατάστημα τροφίμων. Ίδιο ποσοστό, 71%, δηλώνει ότι επιθυμεί το προσωπικό των καταστημάτων τροφίμων να υποβάλλεται σε σελφ-τεστ.

Τα αντίστοιχα ποσοστά στο κοινό των μη εμβολιασμένων είναι μόλις 14% για τον εμβολιασμό του προσωπικού και 44% για την υποβολή σε σελφ-τεστ. Αντίστοιχα αποτελέσματα καταγράφονται και σε άλλες μελέτες.

Για παράδειγμα, σε έρευνα που διενεργήθηκε για λογαριασμό του ΣΕΛΠΕ τον Ιούνιο του 2021, καταγράφεται το ποσοστό εμβολιασμού που οι καταναλωτές πιστεύουν ότι θα πρέπει να επιτευχθεί ώστε να επιστρέψουν στις ίδιες αγοραστικές συνήθειες που είχαν πριν την πανδημία. Το 42% δηλώνει ότι δεν επηρεάζεται από το επίπεδο εμβολιασμού, ενώ το 6% δηλώνει ότι έχει επιστρέψει ήδη.

Όμως το 53% επιζητεί ένα επίπεδο εμβολιασμού τουλάχιστο 50%, ενώ το 34%, δηλαδή 1 στους 3 καταναλωτές, απαιτεί ποσοστό τουλάχιστον 80%. Πρακτικά, δηλαδή, 1 στους 2 καταναλωτές χρειάζεται το αίσθημα ασφάλειας του εμβολιασμού για να λειτουργήσει όπως το παρελθόν.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν στοιχεία που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στη διαμόρφωση της στρατηγικής των επιχειρήσεων του κλάδου, κυρίως του λιανεμπορίου, αλλά ενδεχομένως και της βιομηχανίας. Παράγοντες που αφορούν το πώς είναι δομημένα τα καταστήματα, τον τρόπο λειτουργίας τους ή την εκπαίδευση του προσωπικού θα πρέπει να απασχολήσουν τον κλάδο στο μέλλον.

Οι επιχειρήσεις λιανικής θα πρέπει να προσαρμοστούν στις επιθυμίες ανταγωνιστικών ομάδων του πελατειακού κοινού, χωρίς να έχουν περιθώρια να δυσαρεστήσουν είτε τη μία είτε την άλλη. Ο πελάτης άλλωστε δεν ψωνίζει με το πιστοποιητικό εμβολιασμού, αλλά με την πιστωτική του κάρτα… Το κλειδί για την επιτυχία σε αυτό το εγχείρημα είναι το προσωπικό των καταστημάτων, καθώς αυτό θα κληθεί να χειριστεί στην πράξη τις επιλογές που θα γίνουν.

Η βιομηχανία από την πλευρά της θα πρέπει να μελετήσει το πώς ενδεχομένως οι νέες συμπεριφορές θα επηρεάσουν τη διαμόρφωση του προϊοντικού μείγματος που διατίθεται στα καταστήματα και να κάνει τις απαραίτητες αλλαγές.

Πρόκειται επομένως για ένα νέο περιβάλλον, που το χαρακτηρίζουν λεπτές ισορροπίες, στο πλαίσιο του οποίου καλούνται να λειτουργήσουν οι επιχειρήσεις. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα απαιτητική συνθήκη, που σχετίζεται με τις επιθυμίες διαφορετικών ομάδων κοινού, τις οποίες θα κληθούν τους επόμενους μήνες να διαχειριστούν όλοι οι παράγοντες της αγοράς και ιδιαίτερα οι επιχειρήσεις του κλάδου.