Σημαντικές ανατροπές στις συναλλακτικές σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων αναμένεται ότι θα επιφέρει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας για την προστασία του Καταναλωτή, που επρόκειτο να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή παραμονές έκδοσης του τεύχους, καθώς, μεταξύ άλλων, επεκτείνει τις αθέμιτες πρακτικές, όπως τις ορίζει ο νόμος για την προστασία των καταναλωτών (ν. 2251/94), και στις σχέσεις των επιχειρήσεων.

Επίσης, με μια σειρά συγκεκριμένων παρεμβάσεων, το νομοσχέδιο προβλέπει την κατάργηση των καταναλωτικών ενώσεων-«σφραγίδες», ώστε όσες απομείνουν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη στήριξη των δικαιωμάτων των καταναλωτών και κυρίως τα χρήματα με τα οποία τους επιδοτεί η πολιτεία για την ενίσχυση του έργου τους, να «πιάνουν τόπο».

Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις σχέσεις των επιχειρήσεων, πρέπει να τονιστεί ότι οι διατάξεις που έχουν περιληφθεί στο νομοσχέδιο και που προέρχονται από το κοινοτικό δίκαιο, κατά το παρελθόν είχαν διχάσει τον Άρειο Πάγο, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να μην μπορεί να τις εντάξει σε σχετικό νόμο.

Νομικά, όμως, η υπόθεση ξεκαθάρισε μετά την έκδοση κοινοτικής οδηγίας, στην οποία βασίσθηκε ο Γενικός Γραμματέας Καταναλωτή, κ. Δημήτρης Σπυράκος, προκειμένου να ενσωματώσει στο προαναφερόμενο νομοσχέδιο ρυθμίσεις, οι οποίες καλύπτουν και δικαιώματα των επιχειρήσεων, παρεμβαίνοντας έτσι και στις μεταξύ τους σχέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, το νομοσχέδιο για την προστασία του καταναλωτή, ορίζει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
1. Επεκτείνεται η εφαρμογή των διατάξεων για τους γενικούς όρους των συμβάσεων και στις σχέσεις προμηθευτών με μη καταναλωτές, κατά τα πρότυπα που ακολουθούνται και με άλλες χώρες. Η εν λόγω ρύθμιση βρίσκει εφαρμογή ώστε να αποτελέσει το μέσο για τη διόρθωση μιας αδικίας, στο μέτρο που κάποιος προμηθευτής, εκμεταλλευόμενος τη διαπραγματευτική του υπεροπλία ή άλλες συνθήκες, επιβάλλει τους δικούς του όρους στους αντισυμβαλλόμενους.

2. Επεκτείνεται και στις θιγόμενες ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις, η προστασία που παρέχεται στους καταναλωτές, με την απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

Σημειώνεται ότι με το νόμο 3957/2007 προστέθηκαν στο νόμο 2251/94 (περί προστασίας των καταναλωτικών δικαιωμάτων) άρθρα με τα οποία εναρμονίστηκε το εθνικό μας δίκαιο με το αντίστοιχο κοινοτικό, σε ζητήματα που αφορούν στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Με τα άρθρα αυτά οι αθέμιτες πρακτικές αντιμετωπίστηκαν μόνο σε ό,τι αφορά τις σχέσεις των επιχειρήσεων με τους καταναλωτές. Έτσι, η κυβέρνηση επανέρχεται τώρα επεκτείνοντας την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων και στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων.

Άλλωστε, όπως θα αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση του νομοσχεδίου, σύμφωνα με πληροφορίες μας, κι άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, έχουν προσαρμόσει ανάλογες διατάξεις στο νόμο περί αθέμιτου ανταγωνισμού, αποσκοπώντας στο να προστατευτούν και οι επιχειρήσεις από τις παράνομες πρακτικές, δεδομένου ότι οι τελευταίες και στην περίπτωση αυτή αποβαίνουν εις βάρος του καταναλωτή.

Στην εισηγητική έκθεση θα αναφέρεται ειδικότερα ότι η προτεινόμενη ρύθμιση «συνεισφέρει στην αποτελεσματική εντέλει προστασία των καταναλωτών, καθώς η αντιμετώπιση των αθέμιτων αυτών εμπορικών πρακτικών γίνεται υπόθεση και των ιδίων των επιχειρήσεων».


Ποιες είναι οι αθέμιτες πρακτικές
Σημειώνουμε ότι, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, στο πεδίο των αθέμιτων πρακτικών εμπίπτουν οι παραπλανητικές, όπως κι οι επιθετικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό, με το νόμο περί προστασίας των καταναλωτών, όπως αυτός θα τροποποιηθεί, θα τύχουν προστασίας οι επιχειρήσεις, εφόσον πλήττονται από συμπεριφορές άλλων επιχειρήσεων, που:
• Διαθέτουν προϊόν με αναληθή ή ψευδή στοιχεία σχετικά με τη φύση του, τα γενικότερα χαρακτηριστικά του, την κατασκευή του, τη χώρα προέλευσης, τον παραγωγό, τα τεχνικά χαρακτηριστικά, την τιμολόγησή του κά.
• Διαθέτουν προϊόν με παραπλανητικές μεθόδους marketing και προώθησης.
• Παραλείπουν στοιχεία ενός προϊόντος, προκειμένου να οδηγηθεί ο πελάτης στην απόφαση αγοράς του, που υπό άλλες συνθήκες δεν θα ελάμβανε.
• Χρησιμοποιούν εμπορικά σήματα χωρίς προηγούμενη άδεια.
• Κάνουν χρήση σήματος πιστοποίησης χωρίς την άδεια του παραγωγού ή που δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του προϊόντος ή της υπηρεσίας.
• Προωθούν προϊόντα σε τιμές στις οποίες αδυνατούν οι ενδιαφερόμενοι να προμηθευτούν.
• Προωθούν ελαττωματικό προϊόν, με την προοπτική πώλησης, τελικά, ενός άλλου προϊόντος.
• Διαθέτουν προϊόν με την ψευδή δήλωση ότι είναι διαθέσιμο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
• Παρουσιάζουν εμπορικά δικαιώματα ως ειδικό χαρακτηριστικό μιας προσφοράς του προμηθευτή, ώστε αυτή να καταστεί περισσότερο ελκυστική.
• Προβάλουν ανακριβείς ισχυρισμούς για τη φύση ενός προϊόντος ή την έκταση της επικινδυνότητάς του.
• Προβάλουν αναληθείς ισχυρισμούς ότι προτίθενται να μετακομίσουν ή να αναστείλουν τη λειτουργία της επιχείρησής τους.
• Εκμεταλλεύονται τυχόν ατυχία ή εμπόδια, τα οποία γνώριζαν αλλά κάνουν υστερόβουλη χρήση τους, προκειμένου να οδηγήσουν τον πελάτη τους σε απόφαση, που υπό άλλες συνθήκες δεν θα ελάμβανε.

Σημειώνεται επίσης ότι νομοσχέδιο προβλέπει αυξημένες αρμοδιότητες για τα ελεγκτικά όργανα της πολιτείας, αρμοδιότητες ανάλογες με αυτές τις οποίες έχουν σήμερα οι φορολογικοί ελεγκτές που, μεταξύ άλλων, μπορούν να επισκέπτονται απρόσκλητοι τις επιχειρήσεις και να έχουν πρόσβαση στα έγγραφά τους.

Φρένο στις ενώσεις-«σφραγίδα»
Το νομοσχέδιο για την προστασία των καταναλωτών θα προβλέπει και μια σειρά διατάξεων, οι οποίες σκοπό έχουν να διαμορφώσουν ένα νέο πεδίο πιστοποίησης των καταναλωτικών ενώσεων, προκειμένου να διασφαλιστεί αποτελεσματικά ο έλεγχός τους ή αλλιώς ο έλεγχος της εξακολούθησης της συνδρομής των μελών τους.

Επί της ουσίας, με τις σχετικές ρυθμίσεις, θα επιχειρηθεί να δοθεί τέλος στις ενώσεις-«σφραγίδα». Στο πλαίσιο αυτό, θεσμοθετείται ειδική Επιτροπή Ελέγχου, πρόεδρος της οποίας θα είναι ο Συνήγορος του Καταναλωτή, ο οποίος θα έχει δικαίωμα πρόσβασης σε όλα τα βιβλία των Ενώσεων Καταναλωτών.

Στην εισηγητική έκθεση του νομοσχεδίου θα επισημαίνεται ότι η ύπαρξη πολλών ενώσεων καταναλωτών δεν αποτελεί κατ΄ ανάγκη παράγοντα ανάπτυξης του καταναλωτικού κινήματος, αλλά ενδεχομένως παράμετρο αδυναμίας του.

Για τον λόγο αυτό απαιτούνται κίνητρα και μέτρα, που θα ενθαρρύνουν διαδικασίες προσέγγισης και συνένωσης των φορέων εκπροσώπησης των καταναλωτών, με σκοπό τη διαμόρφωση λιγότερων, αλλά συνάμα ισχυρότερων οργανώσεων. Εξάλλου, στο πλαίσιο αυτό, το νομοσχέδιο προβλέπει τον διαχωρισμό των ενώσεων καταναλωτών, σε πανελλαδικές και περιφερειακές και σε αυτές οι οποίες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξής τους σε καμμία εκ των δύο προαναφερόμενων κατηγοριών.

Επίσης, θα εισάγονται κριτήρια τα οποία θα αντικατοπτρίζουν την πραγματική τους λειτουργία και την κοινωνική τους αποδοχή, με τη θεσμοθέτηση ελάχιστου αριθμού μελών, όπως και ελάχιστου αριθμού συνδρομών. Παράλληλα, η συμμετοχή των ενώσεων στα όργανα εκπροσώπησης των καταναλωτών θα διαφοροποιείται, ανάλογα με τον αριθμό μελών που θα διαθέτει κάθε οργάνωση.

Το νομοσχέδιο προβλέπει, επίσης, τη μείωση από 30 σε 10 του ελάχιστου αριθμού των καταναλωτών, των οποίων τα συμφέροντα κρίνεται ότι προσβάλλονται από τη συμπεριφορά προμηθευτών, προκειμένου να νομιμοποιείται κάθε ένωση καταναλωτών να ασκήσει συλλογική αγωγή. Επίσης, για να διευκολυνθούν ακόμη περισσότερο οι καταναλωτικές ενώσεις στην άσκηση συλλογικών αγωγών, θα προβλέπεται η επέκταση της αποσβεστικής προθεσμίας, για την άσκηση αγωγής με σκοπό την αναγνώριση του δικαιώματος αποζημίωσης, από τους έξι μήνες στα τρία χρόνια.

Ταυτόχρονα, το νομοσχέδιο προβλέπει τη διακοπή της παραγραφής των αξιώσεων με την άσκηση της συλλογικής αγωγής, ώστε οι καταναλωτές που θα προσδοκούν το αποτέλεσμα της συλλογικής αγωγής, να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν την απόφαση που κάνει δεκτή την αποζημιωτική συλλογική αγωγή, όταν αυτή καταστεί αμετάκλητη.