Οι πρώτες «καραμπόλες» μεταξύ των ομίλων αγορών του μικρομεσαίου δυναμικού των αλυσίδων σούπερ μάρκετ άρχισαν. Τέσσερα μέλη του ομίλου Σύμμετρον ήδη διαπραγματεύονται την προσχώρησή τους στον ΕΛΟΜΑΣ. Ίσως δε αυτό γίνει η αφορμή έναρξης στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των δύο ομίλων, όπως κάποιοι ελπίζουν.

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, ο «χάρτης» με τη διάταξη του δυναμικού των ομίλων αγορών όπως τον ξέραμε, φέτος μέλλει να αλλάξει. Αυτός που δίνει το πρόσταγμα της αναδιάταξης, διαμορφώνοντας τις εξελίξεις, είναι ο ΕΛΟΜΑΣ, ο μεγαλύτερος όμιλος αγορών του κλάδου. Λίγο πριν την έκδοση του παρόντος τεύχους, ο ΕΛΟΜΑΣ φερόταν να βρίσκεται σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με τέσσερα από τα μέλη του ομίλου Σύμμετρον, σχετικά με τη μετακίνησή τους στους κόλπους του.

Πρόκειται για τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ Extra Πρώτα & Φθηνά, Βιδάλης, ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός και Παναγιωτόπουλος, ενώ, όπως αναφέρουν πληροφορίες του σελφ σέρβις, πιθανώς στο αμέσως επόμενο διάστημα το ρεύμα εξόδου από τη Σύμμετρον να ενισχύσουν δύο ακόμη αλυσίδες, οι επωνυμίες των οποίων δεν έγιναν γνωστές, αν φυσικά δεν συμφωνηθεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των δύο ομίλων. Παράλληλα, απώλειες μελών καταγράφονται και σε ομίλους αγορών μικρότερου βεληνεκούς.

Πρόκειται για επιχειρήσεις που διακόπτουν τα συμβόλαιά τους, συνήθως επειδή αποφασίζουν την κατ’ ανάγκην ένταξή τους σε κάποιο από τα δίκτυα franchise, προκειμένου να εξασφαλίσουν οφέλη που δεν παρέχουν οι όμιλοι αγορών, με αντίτιμο την εκχώρηση ενός μέρους της ανεξαρτησίας τους. Η στροφή μικρών εταιρειών προς το franchise υπό συνθήκες παράτασης της κρίσης ενδεχομένως θα επιταχυνθεί, καθώς τα προβλήματα της αγοράς λαμβάνουν απρόβλεπτες διαστάσεις. 

Η «θηλιά» της περιορισμένης ρευστότητας, η περαιτέρω μείωση της ζήτησης και οι δυσκολίες στην τροφοδοσία των μικρών επιχειρήσεων, τις ωθούν σε αποφάσεις που δημιουργούν ως ένα βαθμό «αιμορραγία» εσόδων στους ομίλους αγορών και πτώση του αθροιστικού τζίρου των μελών τους. Ταυτόχρονα, όμως, δεν σταματούν να δέχονται αιτήματα εγγραφής νέων μελών. Μόνο που σε πολλές περιπτώσεις οι αιτήσεις απορρίπτονται, καθώς υποβάλλονται συνήθως από επιχειρήσεις-καταστήματα περιορισμένης έκτασης, που δεν πληρούν τις προδιαγραφές των ομίλων.

Η μεταστέγαση των «τεσσάρων»
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τον ΕΛΟΜΑΣ, εφόσον οι διαπραγματεύσεις με τις τέσσερις προαναφερόμενες αλυσίδες καταλήξουν θετικά, θα ενισχυθεί σημαντικά η διαπραγματευτική του δύναμη απέναντι στους προμηθευτές, αφού οι τέσσερις συνομιλητές του παράγουν αθροιστικά σε ετήσια βάση τζίρο που υπερβαίνει τα 200 εκατ. ευρώ. Συνεπώς, ο ΕΛΟΜΑΣ θα εμφανίζει τζίρο της τάξης των 1,5 δισ. ευρώ, έναντι των 1,26 δισ. ευρώ το 2012.

O κ. Διογένης Ευθυμιόπουλος, υπεύθυνος Επικοινωνίας του ομίλου, απέφυγε να αναφερθεί ονομαστικά στις αλυσίδες με τις οποίες διαπραγματεύεται  διοίκηση του ΕΛΟΜΑΣ. Μας επιβεβαίωσε, πάντως, το γεγονός, προσδιορίζοντας τον χρόνο ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου. Κατά την εκτίμησή του, η ύφεση θα εντείνει την τάση συγκέντρωσης των μικρομεσαίων αλυσίδων σούπερ μάρκετ.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να θεωρείται βέβαιο το ενδιαφέρον του ομίλου για την προσέλκυση κι ένταξη περισσότερων επιχειρήσεων στο δυναμικό του.Σήμερα ο ΕΛΟΜΑΣ ελέγχει ένα δίκτυο περίπου 600 καταστημάτων, που ανήκουν σε 38 αλυσίδες-μέλη του. Πρόκειται για τον ισχυρότερο όμιλο από άποψη τζίρου, αριθμού και μεγέθους καταστημάτων, όπως κι έκτασης των εταιρικών δικτύων των εταιρειών-μελών του.

Αντίδραση χαμηλών τόνων
Ο κ. Θεόδωρος Καράμπελας, εμπορικός διευθυντής του ομίλου, απέφυγε να σχολιάσει το θέμα, αρκούμενος να μας δηλώσει ότι η αποχώρηση μελών δεν είναι απλή υπόθεση κι ότι πρέπει να παρέλθει ένα εύλογο χρονικό διάστημα πριν συναχθούν τα όποια συμπεράσματα. Η Σύμμετρον έχει σήμερα στους κόλπους της 23 μέλη, που ελέγχουν απευθείας 250 καταστήματα, ενώ εξυπηρετεί περίπου άλλα τόσα, μέσω του Συνεταιρισμού Πρόοδος. Το 2012 ο τζίρος των μελών της διαμορφώθηκε στα 500 εκατ. ευρώ, ελαφρά ενισχυμένος σε σχέση με το 2011.

Όπως αναφέρουν στελέχη της, παρά την οικονομική κρίση και σε συγκρίσιμη βάση, είναι πιθανό φέτος ο συνολικός τζίρος του ομίλου να παρουσιάσει μικρή άνοδο, κυρίως λόγω της λειτουργίας νέων καταστημάτων που προγραμματίζουν να εγκαινιάσουν εντός του 2013 κάποια από τα μέλη του. Οι υπολογισμοί αυτοί, βέβαια, λαμβάνουν υπόψιν το δυναμικό των τεσσάρων αλυσίδων, που βρίσκονται σε φάση εξόδου. Τα ίδια στελέχη επισημαίνουν ότι παρά τις δυσχέρειες, λόγω της ύφεσης, τα μέλη του ομίλου διατηρούν την ανθεκτικότητά τους στις αγορές που δραστηριοποιούνται, έτσι ώστε ουδείς μέχρι σήμερα υποχρεώθηκε να βάλει «λουκέτο» σε κάποιο από τα καταστήματά του.

Σημειώνουμε ότι από τις επαφές μας με τους υπόλοιπους ομίλους αγορών δεν προέκυψαν πληροφορίες για την εκδήλωση κινητικότητας αντίστοιχης των τεσσάρων μελών της Σύμμετρον προς τον ΕΛΟΜΑΣ. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνεται, οι διαφορές σε επίπεδο ανταγωνισμού και στρατηγικής μεταξύ των υπολοίπων ομίλων δεν είναι ικανές να προκαλέσουν παρόμοιες ανακατατάξεις. Μένει αυτό να επιβεβαιωθεί στην πράξη, δεδομένου ότι σε κάθε περίπτωση οι ανατροπές δεν «προαναγγέλλονται» αλλά ούτε μπορεί να αποκλειστούν μεσοπρόθεσμα. Επίσης, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα οι μεταγραφές στον ΕΛΟΜΑΣ να προκαλέσουν ντόμινο εξελίξεων στην αγορά των μικρομεσαίων.


Σε ήρεμα νερά η ΕΛΕΤΑ 
Ηρεμία επικρατεί στο στρατόπεδο του ομίλου ΕΛΕΤΑ, τα μέλη του οποίου πολιτεύονται αμυντικά στο περιβάλλον της κρίσης, με μεσοσταθμική απώλεια τζίρου 4% πέρυσι. Από αυτή την άποψη, ο όμιλος διατηρεί τις δυνάμεις του, εφόσον τα μεγέθη του εμφανίζουν καλύτερη εικόνα από την υπόλοιπη αγορά, όπου οι απώλειες ήταν σαφώς υψηλότερες.

Όπως μας είπε ο κ. Χρήστος Πούρης, γενικός διευθυντής του ομίλου, η καταμέτρηση των καταστημάτων του ΕΛΕΤΑ στα τέλη του 2012 έδειξε ότι το δίκτυο διατήρησε το δυναμικό του, από άποψη αριθμού μελών και καταστημάτων. Μπορεί μεν να έκλεισαν κάποια καταστήματα, λόγω των πιέσεων του ανταγωνισμού ή συνταξιοδοτήσεων κάποιων μελών του ομίλου, αλλά υπήρξαν νέες εγγραφές μελών που κάλυψαν τις όποιες απώλειες.

Έτσι, η περσινή χρονιά έκλεισε για την ΕΛΕΤΑ με 368 μέλη, 576 καταστήματα και τζίρο λίγο πάνω από τα 500 εκατ. ευρώ. Στο μεταξύ, τα ταυτοποιημένα καταστήματα με το σήμα Proton του ομίλου παραμένουν στα 180, δεδομένου ότι η απαιτούμενη ρευστότητα για τις ανακαινίσεις καταστημάτων είναι δυσεύρετη, ενώ οι επενδύσεις για την αναβάθμιση των χώρων πώλησης ως γνωστόν δεν πριμοδοτούνται από το ΕΣΠΑ ή άλλα προγράμματα χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με τη διοίκηση της ΕΛΕΤΑ, στην πλειονότητά τους τα μέλη της πέρυσι υπέστησαν μείωση της κερδοφορίας τους, ενώ ορισμένα είχαν ζημιογόνα αποτελέσματα –ελάχιστοι μόνο κατάφεραν να ενισχύσουν τα καθαρά τους αποτελέσματα. Κατά τις προβλέψεις των στελεχών της, φέτος ο τζίρος του ομίλου θα κινηθεί πτωτικά, αφού, πέρα από το δυσμενές κλίμα στην αγορά, η έναρξη της χρονιάς δεν ήταν καλή, πράγμα που αφορά, άλλωστε, στο σύνολο των επιχειρήσεων του κλάδου.

Πάντως, η ΕΛΕΤΑ, στο βαθμό που το επιτρέπουν οι συνθήκες, εξακολουθεί να υποστηρίζει με νέες πρωτοβουλίες τα μέλη της. Στο πλαίσιο αυτό, προώθησε μια μικρής έκτασης κεντρικοποίηση στον τομέα των τυροκομικών προϊόντων, συνάπτοντας συνεργασία με συνεργάτη στον τομέα των logistics, που εδρεύει στον Ασπρόπυργο, με στόχο την επέκτασή της σε άλλα προϊόντα συντήρησης ή κατάψυξης. Σχετικά, το ενδεχόμενο εξετάζεται για το 2014, οπότε όσα από τα μέλη του ομίλου έχουν τη δυνατότητα να παραλαμβάνουν κεντρικοποιημένα τις παραγγελίες τους (χρήση παλέτας-υψηλός όγκος παραγγελιών) θα ενταχθούν στο σύστημα για την τροφοδοσία τους με περισσότερους κωδικούς.

Σχετικά με το επίμαχο θέμα των επισφαλειών, από τη διοίκηση της ΕΛΕΤΑ εξηγείται ότι η διάθεση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας προς τα μέλη της γίνεται τοις μετρητοίς. Η πίστωση ισχύει μόνο για όσους προσκομίζουν εγγυητικές επιστολές. Εκτιμάται ότι, σήμερα, τη δυνατότητα διακίνησης προϊόντων ιδιωτικού σήματος έχουν περί τα 150 από τα 368 μέλη του ομίλου. Πέσεις για ταχύτερες πληρωμές ασκούνται, φυσικά, και από τους προμηθευτές των επωνύμων προϊόντων, καθώς οι οχυρώσεις της αγοράς έναντι του κινδύνου των επισφαλειών πολλαπλασιάζονται.

Ασπίδα: Προβλήματα με την τροφοδοσία της περιφέρειας
Απώλειες τζίρου της τάξης του 6% κατέγραψαν κατά μέσο όρο πέρυσι τα μέλη του ομίλου αγορών Ασπίδα. Ωστόσο, τα στελέχη του χαρακτηρίζουν αυτή την εξέλιξη ως «ικανοποιητική», εφόσον ληφθούν υπόψιν τόσο η συρρίκνωση της κατανάλωσης όσο και οι πιέσεις που ασκούνται από τον ανταγωνισμό των ισχυρών του κλάδου.

Υπό τον όμιλο Ασπίδα λειτουργούν σήμερα 180 εταιρείες-μέλη, με δυναμικό 200 καταστημάτων και συνολικό τζίρο της τάξης των 375 εκατ. ευρώ.Ο κ. Κώστας Νικολάου, εμπορικός διευθυντής του ομίλου, εκφράζει τον προβληματισμό του για το ότι το 2013 φαίνεται πως ο τζίρος θα εξακολουθήσει να μειώνεται, ενδεχομένως μάλιστα με ρυθμούς υψηλότερους του τελευταίου τριμήνου του 2012. Αναφερόμενος στην περιφέρεια τονίζει ότι το τελευταίο διάστημα, κυρίως μετά το καλοκαίρι, η επαρχία άρχισε να επηρεάζεται έντονα από την ύφεση, οπότε εκτιμά ότι εισέρχεται σε μια παρατεταμένη περίοδο πτωτικής πορείας σε ό,τι αφορά την κατανάλωση.

Μάλιστα, όπως τονίζει ο κ. Νικολάου, τα προβλήματα της περιφέρειας δεν περιορίζονται στη πτώση της ζήτησης. Το κρισιμότερο, ίσως, είναι η αδυναμία τροφοδοσίας με προϊόντα κυρίως επώνυμα! «Πολλοί χονδρέμποροι έχουν κατεβάσει ρολά και η αδυναμία των προμηθευτών να αντικαταστήσουν τους χονδρεμπόρους που τέθηκαν εκτός αγοράς, ώστε να καλύψουν τα κενά σε όλη την επικράτεια, οδηγεί ένα μέρος των μικρών καταστημάτων σε αποκλεισμό από την τροφοδοσία. Χάνεται έτσι ένα σημαντικό μέρος του τζίρου, ο οποίος μοιραία μεταφέρεται στα μεγάλα δίκτυα», τονίζει, προσθέτοντας:

«Οι όμιλοι αγορών γενικότερα δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις απώλειες αυτές. Δεν διαθέτουν τις ανάλογες υποδομές, με κέντρα διανομής ικανά να καλύψουν το σύνολο των αναγκών των μελών τους. Όσο η ύφεση βαθαίνει και τα προβλήματα στην αγορά διογκώνονται τόσο τα μικρά σημεία θα περιθωριοποιούνται». Αξίζει να επισημανθεί ότι, όπως εκτιμά ο κ. Νικολάου, περισσότερο από το 50% των απωλειών τζίρου που εμφανίζουν τα μικρά καταστήματα οφείλεται ακριβώς στην αδυναμία της τροφοδοσίας τους. Όσο για τις πληρωμές, καθίστανται και για τον όμιλο Ασπίδα σφιχτότερες, με τους όρους συναλλαγών προς τα μέλη του να έχουν καταστεί αυστηρότεροι και τις συμφωνίες να προβλέπουν από εξαιρετικά περιορισμένη έως μηδενική πίστωση.