Ανακατατάξεις μικρής, όμως, έντασης συμβαίνουν στους ομίλους αγορών, οι οποίοι εμφανώς θορυβημένοι από την υπερσυγκέντρωση μεριδίων αγοράς και τζίρου στην κορυφή της πυραμίδας του κλάδου, αναζητούν τρόπους να κατοχυρώσουν νέες ζώνες άμυνας. Οι διοικήσεις των επτά ομίλων αγορών του κλάδου, διαπιστώνοντας ότι τα διαδραματιζόμενα με πρωταγωνιστές τις Σκλαβενίτης, Metro και ΑΒ Βασιλόπουλος αδυνατίζουν την αγορά των μικρών και μικρομεσαίων του κλάδου, επιχειρούν να επανατοποθετηθούν στον κλάδο εμπόριο, έχοντας όμως μικρά περιθώρια ουσιαστικής αντίδρασης.

Oι κινήσεις τους, με εξαίρεση ίσως τον όμιλο ΕΛΟΜΑΣ, είναι άτολμες, κατά άλλους «περιορισμένης έκτασης», καθότι ως επιχειρηματικές οντότητες καλούνται να ξεπεράσουν μια σειρά από ανυπέρβλητα εμπόδια. Η πολυδιάσπαση της αγοράς στη βάση της, η διαφορετική κουλτούρα και οργάνωση που διέπει κάθε όμιλο αγορών, καθώς και το ότι τα μέλη των ομίλων είναι στην πλειονότητά τους οικογενειακές επιχειρήσεις που έχουν μάθει στο αυτοδιοίκητο, δεν επιτρέπει θεαματικές ενέργειες συγκέντρωσης.

Ισχυρές αντιστάσεις εκ των έσω στη συγκέντρωση
Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τη διάρκεια του σύντομου «οδοιπορικού» που επιχείρησε το σελφ σέρβις στους ομίλους αγορών, ουδείς κατέθεσε ένα, έστω, παράδειγμα συγκεντροποίησης δύο ή περισσότερων οικογενειακών επιχειρήσεων. «Ο Έλληνας επιχειρηματίας έχει μάθει να ελέγχει ο ίδιος το μαγαζί του», ανέφεραν χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι πολύ δύσκολα δύο οικογενειακές επιχειρήσεις της ίδιας περιοχής μπορεί να συμπτυχθούν σε ενιαία δομή.

«Η προσωπική σχέση που συνήθως αναπτύσσεται μεταξύ του τοπικού εμπόρου και των πελατών του, αλλά και το γεγονός ότι κάθε επιχειρηματίας έχει μάθει να βλέπει το όνομά του στην ταμπέλα του καταστήματός του, δεν αφήνουν περιθώρια ανάπτυξης επιχειρηματικών συγκεντρώσεων στις κατά τόπους αγορές», τονίζουν.

Ως εμπόδια για micro-συγκεντρώσεις αναφέρονται επίσης:
1) Η αυτοαπασχόληση που χαρακτηρίζει τις μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου και που δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια για περικοπές στο κόστος εργασίας.
2) Οι κακές σχέσεις που συνήθως αναπτύσσονται μεταξύ ανταγωνιστών στις μικρές τοπικές αγορές.
3) Οι δυσκολίες που προκύπτουν κατά τη διαδικασία της αποτίμησης των μικρών εταιρειών προς συγκέντρωση, ιδιαίτερα όταν μια επιχείρηση λειτουργεί σε ιδιόκτητους χώρους και η άλλη σε ενοικιασμένους.
4) Η άρνηση των εμπόρων να παραδώσουν τα ηνία της επιχείρησης στον ανταγωνιστή τους.

Παράλληλα, η έλλειψη επενδυτικών κεφαλαίων και η περιορισμένη ρευστότητα αποκλείουν κάθε σκέψη ακόμη και για την καθιέρωση ενιαίας εταιρικής ταυτότητας σε επίπεδο ομίλου αγορών. Οι ανακαινίσεις χώρων, καθώς και το rebranding απαιτούν κεφάλαια που σήμερα δεν περισσεύουν σε κανέναν. Όλα τα προαναφερόμενα ακυρώνουν κάθε προοπτική συγκέντρωσης των τοπικών επιχειρήσεων, αποτρέποντας την αναδιοργάνωση του λιανεμπορίου στη βάση του και το μετασχηματισμό των μικρών αλυσίδων και των μεμονωμένων καταστημάτων σε αλυσίδες με ηγετική θέση στις τοπικές αγορές.

Στο μικρόκοσμο των μικρών
«Δυστυχώς όλοι βλέπουν το μικρόκοσμο τους, το μαγαζί τους, τη γειτονιά τους, τον απέναντι ανταγωνιστή τους και δεν αντιλαμβάνονται ότι οι ισχυροί μας καταπίνουν. Δεν πείθονται ούτε από τις τραγικές συνέπειες της επταετούς ύφεσης», αναφέρει στο σελφ σέρβις γνωστός παράγοντας ομίλου αγορών, προσθέτοντας: «Κι όμως, πρέπει πλέον να λογαριάζει ο καθένας τον άλλον περισσότερο σαν συνεργάτη παρά σαν ανταγωνιστή, διότι όσο κι αν θέλει ή προσπαθεί μόνος του ο καθένας δεν θα μπορέσει τελικά να προστατέψει τα συμφέροντά του».

Πριν από αρκετά χρόνια οι μικροί του λιανεμπορίου έκαναν ένα πρώτο βήμα συγκροτώντας τους ομίλους αγορών, οι οποίοι πλέον ελέγχουν ως σύνολο έναν ετήσιο τζίρο που ξεπερνά τα 3,2 δισ. ευρώ. Σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι αναγκαίο να γίνει το επόμενο βήμα, αυτό της ενοποίησης των εν λόγω συστημάτων σε λίγες δομικά ισχυρές και λειτουργικά ευέλικτες εμπορικές οντότητες. Όλα δείχνουν, ωστόσο, ότι πολύ δύσκολα η βάση της αγοράς θα ακολουθήσει την πορεία αυτή βάζοντας στην άκρη τα μικροσυμφέροντα, επικεντρωμένη στο αναγκαίο και το επιβεβλημένο. Στο κοινό όφελος που δεν είναι άλλο από την επιβίωση των μικρών δυνάμεων του κλάδου.

«Προσπάθειες έγιναν κατά το παρελθόν, με πενιχρά όμως αποτελέσματα, όπως για παράδειγμα οι συνέργειες μεταξύ ΕΛΟΜΑΣ και Αστέρα ή ο συνασπισμός μικρότερων δυνάμεων υπό τους Συνεργαζόμενους Παντοπώλες. Ο κλάδος έχει ανάγκη από δυναμικότερες κινήσεις, οι οποίες πέραν των άλλων θα διαμορφώσουν και ένα αμορτισέρ προστασίας των προμηθευτών από τα μεγάλα συγκροτήματα που ελέγχουν την κορυφή του λιανεμπορίου και που πλέον γιγαντώνονται επικίνδυνα», τονίζεται χαρακτηριστικά.

ΕΛΟΜΑΣ-Αστέρας
Τη διεύρυνση του πλαισίου συνεργασίας με τον Αστέρα επιδιώκει ο ΕΛΟΜΑΣ, επικεντρώνοντας την προσοχή του κυρίως στο ζήτημα της διακίνησης των αγαθών και ειδικότερα της διανομής τους μέσω κεντρικών αποθηκών. Στόχος του είναι η αύξηση της συμμετοχής της κεντρικοποιημένης διακίνησης από το 30% του τζίρου που κάνουν οι δύο όμιλοι, στο 50%. Ο κύριος όγκος των προϊόντων που διακινούνται κεντρικά σήμερα είναι private label, ενώ από την κοινή αποθήκη των δύο ομίλων προωθείται στα δίκτυα καταστημάτων τους και ένα μικρό μέρος επωνύμων κωδικών.

Οι διοικήσεις του ΕΛΟΜΑΣ και του Αστέρα θεωρούν εξαιρετικά δύσκολο οι δύο όμιλοι να ενοποιηθούν. Όπως σημειώνεται εκ μέρους τους, υπάρχουν πολλά στοιχεία τα οποία διαφοροποιούν το προφίλ των μελών τους, ενώ η ενοποίηση φαντάζει έως ακατόρθωτη εφόσον πρόκειται για καταστήματα που δραστηριοποιούνται στις ίδιες τοπικές αγορές. Πολύ δύσκολα οι δύο όμιλοι θα μπορούσαν να καθιερώσουν στην αγορά ακόμη και ένα κοινό brand name για τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, γι΄ αυτό και περιορίζουν τη συνεργασία τους στο πεδίο της παραγωγής και της διακίνησης.

Σημειώνεται ότι ο ΕΛΟΜΑΣ και ο Αστέρας αθροίζουν περί το 1,5 δισ. ευρώ τζίρο (χοντρικά 1 δισ. ευρώ ο ΕΛΟΜΑΣ και 0,5 δισ. ο Αστέρας), συγκροτώντας το ισχυρότερο από άποψη μεριδίων αγοράς κοινοπρακτικό σχήμα. Όπως, μάλιστα, αναφέρουν στελέχη τους, ήδη από το 2015, πολύ δε περισσότερο φέτος το πρώτο εξάμηνο, τα έσοδα των μελών τους ως σύνολο κινούνται ανοδικά περίπου κατά 10%-12%, όταν γενικά ο κλάδος εμφανίζει πτώση της τάξης του 6%-7%. Για όλα υπάρχει, φυσικά, εξήγηση κι αυτή είναι η ωφέλεια και των τοπικών λιανέμπορων από το φυλλορρόημα τζίρου των καταστημάτων της Μαρινόπουλος.


ΕΛΕΤΑ
Με νέα διοίκηση για τα επόμενα τέσσερα χρόνια και στόχο την ενδυνάμωση της παρουσίας του στο λιανεμπόριο συνεχίζει ο όμιλος αγορών ΕΛΕΤΑ την πορεία του, έχοντας υπό την ομπρέλα του 390 εταιρείες με 590 σημεία πώλησης, που αποφέρουν ετήσιο τζίρο περίπου 450 εκατ. ευρώ.

Από τη γενική συνέλευση της 12ης Ιουλίου αναδείχθηκε η νέα διοίκηση του ομίλου αγορών, με τον κ. Στέφανο Μπαλάσκα να επανεκλέγεται πρόεδρος και νέα μέλη τους κ. Παναγιώτη Γεωργακόπουλο (Γαστούνη), Ανδρέα Παπαθανάση (Αγρίνιο), Δημήτρη Τούμπανο (Ναύπακτο) και Θωμά Οικονόμου (Ενωτική Στερεάς Ελλάδος).

Της εκλογής των νέων μελών προηγήθηκαν πολύμηνες διαβουλεύσεις στο εσωτερικό του ομίλου, από τις οποίες προέκυψε η ανάγκη ανανέωσης της σύνθεσης του διοικητικού συμβουλίου του. Η νέα διοίκηση καλείται να διατηρήσει την ενότητα στο εσωτερικό του ομίλου αγορών, εξασφαλίζοντας ότι θα παραμείνει απρόσβλητος ως οντότητα, αυξάνοντας τις πωλήσεις και τα μερίδια αγοράς του.

Προς αυτή την κατεύθυνση η διοίκηση του ΕΛΕΤΑ σχεδιάζει το λανσάρισμα 50-60 νέων κωδικών ιδιωτικής ετικέτας, που σήμερα φθάνουν ως σύνολο τους 600, έχοντας συμμετοχή 10% στις ετήσιες πωλήσεις, αλλά και την επέκταση του δικτύου καταστημάτων Proton, προσβλέποντας σε αύξηση του συνολικού τους τζίρου από τα 170 εκατ. ευρώ στα 200 εκατ. ευρώ.

Ελληνική Διατροφή
Μια νέα αρχή με στόχο την εξασφάλιση χαρακτηριστικών ενιαίας εταιρικής ταυτότητας για όσα μέλη της το επιθυμούν, δρομολογεί η Ελληνική Διατροφή ώστε να αμυνθεί στον ανταγωνισμό των ισχυρών. Ήδη στη σχετική πρόταση της διοίκησης ανταποκρίθηκαν περί τα 100 καταστήματα, σε σύνολο 800 που λειτουργούν 400 επιχειρηματίες, συγκεντρώνοντας ετησίως πωλήσεις περίπου 750 εκατ. ευρώ.

«Στόχος μας είναι να κρατήσουμε τους τζίρους μας. Είμαστε μετριοπαθείς διότι σε περίοδο ύφεσης προσπαθείς να διατηρήσεις όσα έχεις», αναφέρει υψηλόβαθμο στέλεχος του ομίλου, προσθέτοντας ότι η Ελληνική Διατροφή εκτός της κοινής σήμανσης που προωθεί για όσα καταστήματα έχουν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές, έχει ήδη δημιουργήσει μια βάση κοινών κωδικών προϊόντων, εκδίδει φυλλάδιο προσφορών με ενέργειες που υποστηρίζει από κοινού με τους προμηθευτές, εκπέμπει μέσω διαδικτυακού ραδιοφωνικού σταθμού, το “Ελληνική Διατροφή Radio”, και προβάλλεται με κοινή διαφημιστική καμπάνια σε τοπικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς.

Στο μεταξύ, η Ελληνική Διατροφή φέρεται να συνομιλεί με την Arista (Arivia), η οποία ελέγχεται από την ΕΛΓΕΚΑ (μέσω αυτής γίνεται και η διανομή των προϊόντων) για την οργάνωση κοινών συμφωνιών με τους προμηθευτές και την κοινή παραγωγή προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας.

H Arista βλέπει συμφωνία το 2017
Από την πλευρά της Arista δηλώνεται στο σελφ σέρβις ότι η διοίκησή της είναι ανοικτή σε συζητήσεις και ότι ήδη εξετάζει το σενάριο συνεργασίας με την Ελληνική Διατροφή, ωστόσο βρίσκεται σε επαφές και με άλλους ομίλους αγορών, όπως και με οργανωμένες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, πάντα με την προοπτική κοινών συνεργιών σε επίπεδο κεντρικών συμφωνιών με τους προμηθευτές.

Παράγοντες της Arista σημειώνουν, ωστόσο, ότι σε αυτή τη φάση δεν είναι έτοιμοι να προχωρήσουν σε κάποιου είδους συμφωνία. Τοποθετούν, πάντως, ένα τέτοιο ενδεχόμενο στο 2017. Σχολιάζουν δε ότι λόγω της κινητικότητας που παρατηρείται στο οργανωμένο λιανεμπόριο, οι συνθήκες έχουν πλέον ωριμάσει για πιο τολμηρές συνέργειες μεταξύ των ομίλων αγορών. «Δεν μπορεί και δεν πρέπει να μένουμε άλλο απαθείς στις εξελίξεις», αναφέρουν χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως «ο χώρος των ομίλων αγορών στο επόμενο διάστημα θα εμφανίσει τάσεις συγκέντρωσης».

Σημειώνεται ότι η Arista, που απορρόφησε τη Βιοτρός –θυγατρική της ΕΛΓΕΚΑ– και μετονομάστηκε σε «Arivia, έχει δρομολογήσει φέτος τη λειτουργία 40 νέων σημείων πώλησης, κατά κύριο λόγο στη γεωγραφική περιοχή της βόρειας και της κεντρικής Ελλάδας και, παράλληλα, εμπλουτίζει τα private label προϊόντα της αυξάνοντας το συνολικό αριθμό τους από τους 280 κωδικούς σήμερα στους 350 έως το τέλος του έτους.

Σημειώνεται ότι η εταιρεία λειτουργεί 320 σούπερ μάρκετ εκ των οποίων τα 250 φέρουν το σήμα της Άριστα και τα υπόλοιπα 70 λειτουργούν ως συμβαλλόμενα σημεία πώλησης. Ο σχεδιασμός φέτος προβλέπει την αύξηση του συνολικού τους αριθμού κατά 40, μέσω εγγραφής νέων μελών και της ίδρυσης νέων σημείων πώλησης. Το δίκτυο του ομίλου συγκεντρώνεται κατά το 70% στη βόρεια Ελλάδα, κατά το 20% στη νότια και κατά το 10% στην Κρήτη.

Συνεργαζόμενοι Παντοπώλες
Τρία σήματα εντάσσονται κάτω από το δυναμικό των Συνεργαζόμενων Παντοπωλών, μετά τη συμφωνία στην οποία κατέληξε η διοίκησή τους με το δίκτυο Ήλιος. Πλέον τα καταστήματα των δικτύων Ελληνικά Μάρκετ, Πρόοδος Μάρκετ και Ήλιος πορεύονται υπό την ίδια ομπρέλα, διατηρώντας ωστόσο τα εμπορικά τους σήματα. Όπως αναφέρουν παράγοντες των Συνεργαζόμενων Παντοπωλών, ο τζίρος του δικτύου Ήλιος «περνά» από τις συμφωνίες που έχουν και τα άλλα δύο συστήματα.

Ως το φθινόπωρο θα έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία συγχώνευσης του δικτύου Ήλιος από τους Συνεργαζόμενους Παντοπώλες. Ήδη το διάστημα αυτό είναι σε εξέλιξη η αποτίμηση των δύο συστημάτων από ειδικό εκτιμητή, ο οποίος και θα προσδιορίσει τη σχέση ανταλλαγής μετοχών, ώστε να προχωρήσει και στην πράξη η επιδιωκόμενη συγχώνευση. Οι δύο διοικήσεις, έχοντας εκφράσει την πρόθεσή τους η συμφωνία να προχωρήσει, μεταφέρουν και στην καθημερινότητα των δικτύων τα οφέλη της συνέργειας, που επί του παρόντος αφορά κοινές αγορές αλλά εν ευθέτω χρόνω θα συμπεριλάβει και άλλα ζητήματα.

Πάντως, στα σχέδια των Συνεργαζόμενων Παντοπωλών δεν είναι η διαμόρφωση ενός κοινού σήματος και για τα τρία δίκτυα, καθότι, όπως εξηγούν στο σελφ σέρβις παράγοντες του ομίλου αγορών, στις τοπικές αγορές οι συγχωνεύσεις μεταξύ μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Μετά και την απορρόφηση της Ήλιος, οι Συνεργαζόμενοι Παντοπώλες θα προσθέσουν στον ετήσιο τζίρο τους περί τα 8 εκατ. ευρώ, ο οποίος εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στα 10 εκατ. ευρώ, διαμορφώνοντας τα έσοδα και των τριών επιμέρους συστημάτων στα 75 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για τζίρο που προέρχεται από 300 σημεία πώλησης, που λειτουργούν υπό την ευθύνη 280 επιχειρηματιών.

Η διοίκηση των Συνεργαζόμενων Παντοπωλών, αναφερόμενη στα μελλοντικά της σχέδια, υπογραμμίζει ότι στις προθέσεις της παραμένει η περαιτέρω επέκταση του δικτύου μέσω νέων συμφωνιών συγκέντρωσης μικρών και μικρομεσαίων εμπορικών μονάδων. Ως προϋπόθεση θέτει το κάθε επόμενο βήμα να γίνεται προσεκτικά και να αφορά διαχειρίσιμους όγκους από τους Συνεργαζόμενους Παντοπώλες –σχετιζόμενους, δηλαδή, με δίκτυα που θα τζιράρουν 20-30 εκατ. ευρώ.

Ασπίδα
Την πλήρη αναδιοργάνωση των δομών του ολοκλήρωσε πρόσφατα ο όμιλος αγορών Ασπίδα, αναβαθμίζοντας το σύστημα διακίνησης των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, ενώ παράλληλα αναμόρφωσε πλήρως τις συσκευασίας όλων των κωδικών, περίπου 200 σε αριθμό, εμπλουτίζοντας την ποικιλία τους με ακόμη 150.

Με στόχο την παροχή αναβαθμισμένων υπηρεσιών προς τα μέλη του, η διοίκηση του ομίλου επαναπροσδιόρισε την εμπορική του πολιτική, καθώς και την πολιτική τιμών και όπως αναφέρουν στελέχη της στο σελφ σέρβις, ήδη ο ομιλικός τζίρος στο τετράμηνο ακολούθησε ανοδική τροχιά. Τους επόμενους δύο μήνες καταγράφηκε μια μικρή ανάσχεση της θετικής πορείας των εσόδων, όμως εν συνέχεια ο δείκτης επανήλθε στις θετικές ενδείξεις.

Ο όμιλος Αγορών Ασπίδα ελέγχει περί τα 150 καταστήματα που ανήκουν σε 130 μέλη. Πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης των δομών του, 30 εταιρείες-μέλη του δήλωσαν αδυναμία ανταπόκρισης στα νέα δεδομένα του και αποχώρησαν από αυτόν.