Στο ιλιγγιώδες ποσό των 15 δισεκατομμυρίων ευρώ -όταν ο τζίρος των 82 μεγαλύτερων αλυσίδων σούπερ μάρκετ της χώρας μόλις ξεπερνά τα 8,5 δισ. ευρώ-φθάνει, ή ακόμη και το ξεπερνά, ο ετήσιος τζίρος του παραεμπορίου στη χώρα μας, σύμφωνα με τους πλέον μετριοπαθείς υπολογισμούς παραγόντων των ελληνικών επιμελητηρίων, αλλά και των οργανώσεων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες φαίνεται να πλήττονται περισσότερο από την άνθιση αυτού του -όχι και τόσο καινούργιου- "φρούτου" στην ελληνική αγορά.

Με τον όρο “παραεμπόριο” εννοούμε κάθε συναλλαγή με αντικείμενο κάποιο προϊόν εμπορίου, που γίνεται χωρίς τα νόμιμα παραστατικά. Δηλαδή, η μη έκδοση απόδειξης από τον γιατρό ή τον υδραυλικό δεν είναι πράξη παραεμπορίου, αλλά βεβαίως εντάσσεται στον ευρύτερο χώρο της παραοικονομίας. Ομως, παραεμπόριο είναι η μη έκδοση απόδειξης λιανικής πώλησης σε οποιαδήποτε εμπορική επιχείρηση. Από τον ορισμό προκύπτει ότι στον πλούτο του παραεμπορίου δεν συμπεριλαμβάνεται ο πλούτος που προέρχεται από τις δραστηριότητες “της νύχτας”, τα ναρκωτικά ή το λαθρεμπόριο όπλων ούτε φυσικά το “μαύρο χρήμα”, που είναι προϊόν της διαφθοράς του κρατικού μηχανισμού (πχ οι “μίζες”).

Στους παραδοσιακούς κλάδους του λιανικού εμπορίου υπολογίζεται ότι τα κυκλώματα του παραεμπορίου ελέγχουν το 1/3 του τζίρου, ενώ απόλυτη είναι η κυριαρχία σε πιο μοντέρνους κλάδους, όπως είναι τα CD και το λογισμικό. Το ίδιο συμβαίνει και σε κλάδους με υψηλή προστιθέμενη αξία, όπως είναι τα κοσμήματα, καθώς επίσης και στους κλάδους με υψηλή φορολογία (καύσιμα). Ομως, μεγάλη άνθιση γνωρίζει το παραεμπόριο και στον κλάδο της διατροφής, και ιδιαίτερα στα οπωροκηπευτικά και στα κτηνοτροφικά προϊόντα, καθώς οι μεγάλες ποσότητες που διακινούνται καθημερινά χαρίζουν υψηλά κέρδη στους επιτήδειους.

Ο όγκος του παραεμπορίου δεν μπορεί να καθοριστεί με ακρίβεια. Κάποιες στατιστικές, αλλά και οι εκτιμήσεις του Εμπορικού Συλλόγου Αθήνας, τον ανεβάζουν στο 1/3 της παραοικονομίας. Με δεδομένο ότι η παραοικονομία φθάνει το 25%-30% του ΑΕΠ, το οποίο σε αξία μεταφράζεται σε 50 δισεκατομμύρια ευρώ, το μερίδιο του παραεμπορίου ξεπερνά σίγουρα τα 15 δισ. ευρώ και μπορεί να φθάνει ακόμη και τα 17 δισ. ευρώ! Για να αντιληφθούμε το μέγεθος του ποσού αυτού, αρκεί να αναλογιστούμε ότι ο τζίρος των 82 μεγαλύτερων αλυσίδων σούπερ μάρκετ της χώρας μόλις ξεπερνά τα 8,5 δισ. ευρώ. Που σημαίνει ότι το παραεμπόριο πραγματοποιεί ετησίως διπλάσιο τζίρο από τις οργανωμένες λιανεμπορικές επιχειρήσεις της χώρας, και μάλιστα καθαρό και χωρίς καμία φορολογική επιβάρυνση!

Τα 15-17 δισεκατομμύρια του τζίρου του παραεμπορίου καλύπτουν περίπου το 10% του συνόλου της ελληνικής οικονομίας. Δηλαδή, ένα σε κάθε 10 ευρώ του ΑΕΠ ανήκει στα κυκλώματα του παραεμπορίου!

Ξένη και ντόπια Μαφία

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική αγορά πιέζεται από εισαγωγές παντός είδους προϊόντων από χώρες φθηνού κόστους, και ιδίως από την Κίνα. Αυτό, εφόσον είναι νόμιμο, δεν έχει να κάνει με τη νομοθεσία, αλλά με την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, η οποία φυσικά είναι αδύνατο να συγκριθεί με την κινεζική. Ετσι, από τη στιγμή που ως κράτος δεχόμαστε την “ελευθερία” που επιβάλλει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, δεν μπορούμε να αποφύγουμε τις συνέπειες όσων συνεπάγεται. Πολλά, όμως, από τα προϊόντα που έρχονται από τις χώρες φθηνού κόστους μπαίνουν στη χώρα μας παράνομα. Και δεν είναι μόνο κινέζικα ρούχα, δερμάτινα, ηλεκτρονικά, αξεσουάρ κλπ. Είναι μια ευρύτατη γκάμα προϊόντων και από άλλες χώρες, στα οποία περιλαμβάνονται τα CD, τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, τα καύσιμα, τα κοσμήματα, τα γυαλιά ηλίου, ακόμη και τα είδη λαϊκής τέχνης κλπ, που τινάζουν στον αέρα ολόκληρα επαγγέλματα και έχουν εξαφανίσει από τον οικονομικό χάρτη της χώρας ολάκερους κλάδους μέσα σε ελάχιστα χρόνια.

Πέρα από το παραεμπόριο εισαγομένων, έχουμε και το παραεμπόριο των ντόπιων προϊόντων. “Γιατί να φωνάζουμε μόνο για τα CD που μπαίνουν από τη Βουλγαρία και να μην κάνουμε το ίδιο για όσα ξεκινούν από την Αγία Βαρβάρα Αττικής;”, διερωτάται χαρακτηριστικά παράγοντας της συγκεκριμένης αγοράς.

Οταν αναφερόμαστε στο παραεμπόριο, ο νους των περισσοτέρων πηγαίνει στους Νιγηριανούς που πωλούν CD και στους Κινέζους και τους άλλους Ασιάτες που ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο ρούχων, παπουτσιών, δερμάτινων και άλλων βιομηχανικών ειδών. Ομως, οι μικροπωλητές αυτοί, που τρέχουν με τους μπόγους στους ώμους να κρυφτούν στις εφόδους της αστυνομίας, αποτελούν απλώς τον τελευταίο τροχό μιας τεράστιας άμαξας. Κι ως τέτοιοι, αποτελούν πάντα τους εύκολους στόχους των διωκτικών αρχών, όποτε αποφασίζουν -εντελώς αποσπασματικά και ευκαιριακά- να “πατάξουν το παραεμπόριο”. Στην πραγματικότητα, το δίκτυο του παραεμπορίου, που δρα ως Μαφία, περιλαμβάνει τους “ευρω-παραέμπορους”, τους “εθνικούς παραέμπορους”, τα τοπικά δίκτυα με τις αποθήκες και τις διανομές. Κτύπημα του παραεμπορίου, λοιπόν, σημαίνει κατ’ αρχάς κτύπημα στις πηγές, στον χώρο των μεγάλων παραβατών, οι οποίοι βέβαια δεν αποκλείεται να κάνουν όλες αυτές τις παρανομίες με το κάλυμμα άλλων νόμιμων δραστηριοτήτων. Και βεβαίως, πρέπει να ληφθούν μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να χτυπηθεί το παραεμπόριο στους τόπους “βάπτισης” των εμπορευμάτων, στα τελωνεία, στις ευρω-αποθήκες και στα μεγάλα ευρωπαϊκά δίκτυα διασυνοριακών μεταφορών.

Αφανίζονται ολόκληροι κλάδοι

Οι επιπτώσεις του παραεμπορίου είναι ιδιαίτερα επώδυνες για πολλούς κλάδους, κυρίως μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που κυριολεκτικά έχουν αφανιστεί τα τελευταία χρόνια ή κινδυνεύουν άμεσα με αφανισμό.

Οπως επισημαίνει στέλεχος μεγάλου Επιμελητηρίου της Αθήνας, “σήμερα θεωρούμε φυσικό να μην υπάρχει στην Ελλάδα παραγωγή υποκαμίσων, αφού ο κλάδος αυτός έγινε από τα πρώτα θύματα του παραεμπορίου στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Θεωρούμε φυσικό να βλέπουμε την παράνομη πώληση CD σε κάθε καφετέρια και δρόμο, τη στιγμή που τα καταστήματα πώλησης τέτοιων προϊόντων έχουν πλέον αφανιστεί”. Ομοίως, ο κλάδος της αργυροχρυσοχοΐας διέρχεται κρίση εδώ και δεκαπέντε χρόνια εξαιτίας των παράνομων εισαγωγών κοσμημάτων και της παραεμπορικής διακίνησής τους -ένας κλάδος με ιστορία 5.000 ετών κινδυνεύει να αφανιστεί! Τα εργαστήρια, τα μαγαζιά ρούχων, δερμάτινων ειδών, ειδών ταξιδιού, υποδημάτων, ανταλλακτικών αυτοκινήτου, ρολογιών, οικιακών συσκευών, ηλεκτρονικών, πώλησης λογισμικών και τόσα άλλα πλήττονται άμεσα.

Η «κοινωνική νομιμοποίηση»

Ενα πολύ λεπτό θέμα είναι αυτό που αφορά στην “κοινωνική νομιμοποίηση” του παραεμπορίου. Οπως επισημάνθηκε επανειλημμένα στις ημερίδες που έχουν οργανώσει τα Επιμελητήρια για την αντιμετώπιση του παραεμπορίου, πολλές φορές τα όργανα ελέγχου κάνουν τα “στραβά μάτια” στους βιοπαλαιστές που πωλούν παράνομα για να βγάλουν το ψωμί τους. Αυτό δεν είναι απλώς εκδήλωση πονοψυχίας. Είναι και σκοπιμότητα για τη δημιουργία της κοινωνικής αποδοχής, της κοινωνικής νομιμοποίησης του συνόλου του παραεμπορίου! Οταν νομιμοποιείται ένας μικρός βιοπαλαιστής στο όνομα του ανθρωπισμού, ή ακόμα χειρότερα στο όνομα των φθηνών τιμών, η κοινωνία εθίζεται να αποδέχεται ότι το παραεμπόριο έχει κοινωνική διάσταση και κοντά στον μικρό νομιμοποιεί στη συνείδησή της και τον μεγάλο παρα-έμπορο. Σταδιακά, γύρω από τον μεγάλο παρα-έμπορο σχηματίζεται μια εξαρτημένη κοινωνική βάση που τον υπηρετεί (μικροί παρα-έμποροι) και μια κοινωνική συνείδηση που τον ανέχεται.

Επιπλέον, πολλοί θεωρούν αμελητέα τη διαφθορά των ελεγκτικών οργάνων. Ομως αυτό καταρρίπτεται, αν αναλογιστούμε πως τη μία μέρα προχωρούν σε κατάσχεση εμπορευμάτων και την άλλη τα “επιστρέφουν” δια της πλαγίας οδού, αναπαράγοντας έτσι έναν φαύλο κύκλο.

Οι φορείς προτείνουν

Η Συντονιστική Επιτροπή κατά του παραεμπορίου, στην οποία συμμετέχουν όλα τα μεγάλα επιμελητήρια της χώρας, η ΓΣΕΕ, η ΑΔΕΔΥ, η ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕΕ, ο ΣΕΒ, εμπορικοί σύλλογοι, οργανώσεις καταναλωτών κλπ, προτείνει τα εξής μέτρα για τον έλεγχο του παραεμπορίου:

  • Να περιοριστούν δραστικά τα διακινούμενα στο υπαίθριο εμπόριο και στις λαϊκές προϊόντα. Στους πάγκους αυτών των αγορών πρέπει να διακινούνται μόνο προϊόντα διατροφής της γης και της θάλασσας. Σε ό,τι αφορά τα υπόλοιπα, να χορηγούνται άδειες μόνο για έναν αυστηρά προσδιορισμένο κατάλογο παραδοσιακών ελληνικών προϊόντων.
  • Να χορηγούνται άδειες για παζάρια μόνο για εθιμοτυπικούς σκοπούς, μόνο για συγκεκριμένο κατάλογο ειδών μεταχειρισμένων και β’ διαλογής, που σημαίνονται ανάλογα και μόνο εφόσον προηγουμένως έχουν πληρωθεί θεσμοθετημένοι κανόνες ενός μίνιμουμ ενιαίας αισθητικής, υποδομών, κανόνων και προπαντός υγιεινής και ασφάλειας.
  • Στις χριστουγεννιάτικες και λοιπές εορταστικές αγορές να διακινούνται αυστηρά και μόνο τα συγκεκριμένα εποχικά είδη.
  • Ολοι οι κάτοχοι αδειών υπαίθριου εμπορίου να εγγράφονται υποχρεωτικά στο Επιμελητήριο και στον ΟΑΕΕ (ασφαλιστικό οργανισμό) και να τηρείται μητρώο αυτών.
  • Να εντατικοποιηθούν οι έλεγχοι και να υιοθετηθούν διατάξεις για παραπομπή στο αυτόφωρο, απέλαση από τη χώρα των στερούμενων άδειας παραμονής και εργασίας, κατάσχεση των εμπορευμάτων και καταστροφή τους.
  • Να δημιουργηθεί τετραψήφια τηλεφωνική γραμμή στο Υπουργείο Ανάπτυξης για καταγγελίες κρουσμάτων παραεμπορίου.
  • Να διεξάγονται δειγματοληψίες προϊόντων που διακινούνται με τις υπάρχουσες άδειες υπαίθριου εμπορίου και λαϊκών, για τον εντοπισμό φαινομένων πώλησης κάτω του κόστους και επικίνδυνων ποιοτικά προϊόντων.

Η ΓΣΕΒΕΕ συμπληρώνει ότι, αν υπάρξει η πολιτική βούληση, μέτρα μπορούν να ληφθούν, πρώτον, σε εθνικό επίπεδο, όπου προέχει η εφαρμογή των υπαρχόντων νόμων και η έκδοση των ΠΔ που εκκρεμούν. Δεύτερον, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε ό,τι αφορά το “κτύπημα στις πηγές” (τελωνεία, αποθήκες, μεταφορές) και, τρίτον, σε διεθνές επίπεδο, όσον αφορά στη λήψη μέτρων κατά χωρών που προωθούν τη διείσδυση με κάθε μέσο. Χώρες που ασκούν κοινωνικό ντάμπιγκ (παιδική εργασία, μη τήρηση των βασικών διεθνών συμβάσεων εργασίας, απαγόρευση της ελεύθερης συνδικαλιστικής δράσης και ελεύθερων συνδικαλιστικών διαπραγματεύσεων, μη τήρηση κανόνων υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία κλπ) θα πρέπει να αποκλείονται από την ελεύθερη πρόσβαση στο διεθνές εμπόριο. Ετσι, θα κοπούν οι προσβάσεις τόσο στο νόμιμο όσο και στο παράνομο.

Το παραεμπόριο σε αριθμούς

  • Στους κλασικούς κλάδους του λιανικού εμπορίου (ένδυση, υπόδηση, είδη δώρων κλπ) το 1/3 του συνολικού τζίρου, δηλαδή πάνω από 2 δισεκατομμύρια ευρώ, καταλήγει στις “βαθιές τσέπες” του κυκλώματος του παραεμπορίου.
  • Από το παράνομο εμπόριο CD, DVD κλπ, τα διαφυγόντα έσοδα του δημοσίου ξεπερνούν κατά πολύ τα 300 εκατομμύρια ευρώ.
  • Τεράστιες διαστάσεις έχει λάβει το λαθρεμπόριο καυσίμων. Υπολογίζεται ότι ο κρατικός προϋπολογισμός χάνει ετησίως πάνω από 1,5 δισ. ευρώ από διαφυγόντες φόρους και δασμούς. Με δεδομένο ότι οι φόροι αποτελούν περίπου το μισό της λιανικής τιμής, το μερίδιο των λαθρεμπορικών κυκλωμάτων πρέπει να κυμαίνεται γύρω στο 1,5 δισ. ευρώ.
  • Προνομιακός χώρος για τους λαθρέμπορους είναι και ο κλάδος της αργυροχρυσοχοΐας (κοσμήματα). Υπολογίζεται ότι πάνω από το 50% του ετήσιου τζίρου πραγματοποιείται μέσω των παραεμπορικών μονοπατιών. Κατά τους μετριότερους υπολογισμούς, ο παραεμπορικός τζίρος στα κοσμήματα ξεπερνά τα 300 εκατομμύρια ευρώ. Οι λαθρέμποροι ελέγχουν σχεδόν σε απόλυτο βαθμό την εισαγωγή πρώτων υλών (χρυσός, ασήμι κλπ), ενώ τα τελευταία χρόνια ανθεί και το λαθρεμπόριο εισαγόμενων κοσμημάτων.
  • Σε εβδομαδιαία βάση πωλούνται πάνω από 150.000 δερμάτινα είδη “μαϊμού” (τσάντες, πορτοφόλια, ζώνες, βαλίτσες κλπ), ενώ υπολογίζεται ότι μόνο στην Αττική το δημόσιο χάνει κάθε χρόνο πολύ πάνω από 100 εκατομμύρια ευρώ από διαφυγόντες φόρους.
  • Το 75% του τζίρου που ετησίως πραγματοποιείται στα γυαλιά ηλίου προέρχεται από το παράνομο εμπόριο.
  • Η αξία των οπωροκηπευτικών που διακινούνται χωρίς παραστατικά ξεπερνά τα 3 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.