Κάτι από παράγκα του Καραγκιόζη θυμίζει τους τελευταίους μήνες το σκηνικό που στήθηκε γύρω από τον ΦΠΑ. Αφού εντός διετίας οι συντελεστές σε πολλά βασικά είδη και κλάδους ολόκληρους υπερδιπλασιάστηκαν, φέρνοντας χιλιάδες επιχειρήσεις στα όρια του πνιγμού, ευθύς με την εφαρμογή του υψηλού συντελεστή σε τρόφιμα και σερβιριζόμενα άρχισαν οι εξαγγελίες για την επερχόμενη μείωσή του, λίγες εκατοστιαίες μονάδες μετά από λίγους μήνες. Και το χάπι χρυσώνεται περαιτέρω με υποσχέσεις για μείωση και των φορολογικών συντελεστών των επιχειρήσεων στο 15%.

Κι ευθύς από τις τάξεις των ασφυκτιούντων άρχισαν να ακούγονται στεναγμοί ανακούφισης, όπως συνέβη στην «πατικωμένη» από κόσμο παράγκα του Καραγκιόζη όταν εξήλθαν απ’ αυτή ένα-δυο άτομα…

Τέτοιου είδους εξαγγελίες, στο μεταίχμιο μάλιστα καλοκαιριού-φθινοπώρου, παλαιότερα αποτελούσαν το προανάκρουσμα εκλογών. Στην εποχή, ωστόσο, της τρόικας και του μεσοπρόθεσμου οι προβλέψεις είναι παρακινδυνευμένες. Το σίγουρο είναι ότι οι συνεχείς αυξήσεις του ΦΠΑ δεν φέρνουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και ότι το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, προαναγγέλλοντας τη μείωση των συντελεστών, στην ουσία ψάχνει να βρει άλλα πιο αποδοτικά μέτρα μπας και κλείσει την τρύπα των ελλειμμάτων…

Πάντως, τα σενάρια για πρόωρες εκλογές, εξαιτίας της κυβερνητικής αδυναμίας ανταπόκρισης στους στόχους του μεσοπρόθεσμου και τους φόβους όλων για τον χειμώνα που επίκειται, παρουσιάζουν έξαρση. Αλλά τα δύο κόμματα εξουσίας συγκεντρώνουν αθροιστικά ένα θλιβερό ποσοστό αποδοχής, γύρω στο 40%, ενώ ούτε τα μικρά κόμματα επωφελούνται της κρίσης. Μένει το «κόμμα» των αναποφάσιστων, που συγκεντρώνει σταθερά το υψηλότερο ποσοστό στις δημοσκοπήσεις…

«Οι νύχτες είναι γκαστρωμένες», έλεγε σε παλιότερες εποχές ο ιστορικός ηγέτης της Αριστεράς Χ. Φλωράκης. Δυστυχώς, όμως, για τους σημερινούς πολιτικούς, δημοσκόπους και χειραγωγούς της κοινής γνώμης, ο υπερηχογράφος που θα αποκαλύψει τι «παιδί» θα φέρει την αυγή η «γκαστρωμένη νύχτα» «τα έχει παίξει», καθ’ ον χρόνον το βαθύ σκοτάδι του χειμώνα που έρχεται τρομάζει άπαντες όσοι διαχειρίζονται τις τύχες του τόπου. Γιατί είναι αντιμέτωποι με μια κοινωνία που πια δεν μπορεί «να δώσει». Εκατομμύρια πολίτες έχουν φτάσει στα όρια της αντοχής τους, ενώ το μπουγιουρντί, που άρχισαν να τους φέρνουν οι ταχυδρόμοι, με τους πέντε φόρους στη συσκευασία του ενός, αυξάνει την απελπισία τους.

Αγγίζει, πράγματι, τα όρια στης σχιζοφρένειας αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα, με την εμμονή να καλύπτονται τα ελλείμματα με περικοπές μισθών και συντάξεων, αυξήσεις φόρων, «έκτακτες» εισφορές και λογής «τακτοποιήσεις». Μόνο οι φοροφυγάδες εξακολουθούν «να πίνουν στην υγειά των κορόιδων» παρά τους λεονταρισμούς της κυβέρνησης, που τίποτε ουσιαστικό δεν έχει κάνει ως τώρα για την περιστολή της φοροδιαφυγής.

Το «χαλαρό» καλοκαιράκι
Το καλοκαίρι που μόλις πέρασε, ήταν πολύ διαφορετικό από τα προηγούμενα. Οι αφίξεις ξένων τουριστών αυξήθηκαν, αλλά πόσο χρήμα μπήκε στη χώρα; Οι ειδήμονες δαγκώνουν τα χείλη, μελετώντας ακόμα τα στοιχεία. Οι έλληνες τουρίστες, πληττόμενοι και τρομαγμένοι από την κρίση, αναζήτησαν κάθε δυνατό τρόπο φθηνότερων διακοπών.

Μεσόκοποι ξεσκόνισαν τα αντίσκηνα της νεότητάς τους, νοσταλγώντας εξ ανάγκης τις αστροφώτιστες νύχτες του ’70 και του ’80, ενώ τα εξοχικά των φίλων και τα ξεχασμένα «πατρικά» έγιναν περιζήτητα κι οι παραθεριστές σε τροχόσπιτο αυξήθηκαν. Μεγάλη ζήτηση παρουσίασαν και τα ενοικιαζόμενα με δυνατότητες παρασκευής φαγητού, ενώ στον χώρο της μαζικής εστίασης τα μόνα καταστήματα που κινήθηκαν ικανοποιητικά ήταν τα σουβλατζίδικα κι οι πιτσαρίες.

Στη διάρκεια του καλοκαιριού θεσπίστηκαν νέοι φόροι και εισφορές, άνοιξαν οι πύλες για απολύσεις όχι μόνο στον ευρύτερο αλλά και στον στενό δημόσιο τομέα, «έκλεισε» για τους πολιτικούς το σκάνδαλο της Siemens, προωθήθηκε η «τακτοποίηση» των αυθαιρέτων και ανακοινώθηκε ο «γάμος» των δύο μεγαλύτερων ιδιωτικών τραπεζών, της Alpha Bank και της Eurobank, με τη συμμετοχή κεφαλαίων του Κατάρ.

Ταυτόχρονα, επιβεβαιώθηκαν οι ενδείξεις για πολύ μεγαλύτερη ύφεση από την αρχικά προβλεπόμενη, ενώ αυξάνονται οι προβλέψεις για συνέχιση της ύφεσης και το 2012. Στο μεταξύ, η ψήφιση του νόμου για την Ανώτατη Εκπαίδευση από τα πλην Αριστεράς κόμματα τροφοδότησε τα σενάρια για συναινέσεις στα φορολογικά και πιθανή συγκυβέρνηση…

Σοκ και δέος
Αλλά το καλοκαίρι παρήλθε κι οι Έλληνες επανήλθαν στην «τιμωρό» πραγματικότητα. Τα στοιχεία για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας προοιωνίζονται έναν εφιαλτικό χειμώνα για χιλιάδες νοικοκυριά, σε συνθήκες που έχει πάψει να αποτελεί «εξαίρεση» μεταξύ αυτών η αδυναμία πληρωμής του λογαριασμού της ΔΕΗ…

Ενώ η αλλαγή της σεζόν αφαιρεί το «μαξιλάρι» του τουρισμού κατά της ανεργίας, η ΓΣΕΕ εκτιμά ότι σύντομα οι άνεργοι θα ξεπεράσουν το ένα εκατομμύριο. Τον περασμένο Μάιο υπολογίζονταν ήδη σε 823.000, αυξημένοι κατά 220.000 μέσα σε ένα χρόνο. Όπως υπολογίζεται, πάνω από 250.000 οικογένειες δεν διαθέτουν πλέον κανένα εργαζόμενο μέλος!

Οι εξευτελιστικά χαμηλές αμοιβές και η αδυναμία εξεύρεσης εργασίας ωθεί χιλιάδες νέους επιστήμονες υψηλής ειδίκευσης στις αγορές του εξωτερικού. Το 2010 υπέβαλαν αιτήσεις για εργασία σε ξένες χώρες πάνω από 50.000 νέοι, ενώ υπολογίζεται ότι το 2011 ο αριθμός τους θα είναι πολύ υψηλότερος. Οι χώρες υποδοχής των ελλήνων επιστημόνων δεν περιορίζονται πλέον μόνο στην Ευρώπη ή τις ΗΠΑ. Η Αυστραλία τους τελευταίους μήνες έχει αναδειχθεί σε δελεαστικό προορισμό, ενώ ρεύμα μετανάστευσης υπάρχει και σε αφρικανικές χώρες.

Χαρακτηριστικά για το μέγεθος του προβλήματος της ανεργίας είναι και τα ευρήματα πανελλαδικής έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με αυτή:
• Θεωρείται βασίμως πιθανό ότι μέχρι το καλοκαίρι του 2012 θα κλείσουν 183.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 100.000 ως το τέλος του 2011.
• Για το ίδιο διάστημα είναι ορατός ο κίνδυνος να χαθούν 250.000 θέσεις απασχόλησης (εργοδότες, αυτοαπασχολούμενοι, μισθωτοί). Συνολικά για 373.000 επιχειρήσεις τίθεται ως ερώτημα η δυνατότητα επιβίωσής τους στο επόμενο διάστημα.
• Το πρώτο εξάμηνο του 2011 χάθηκαν 88.000 θέσεις μισθωτής εργασίας και γίνεται πρόβλεψη ότι θα χαθούν άλλες 134.000 έως το τέλος του 2011.
• Το 80% των επιχειρήσεων εμφανίζει μείωση του κύκλου εργασιών, το 77,9% μείωση της ζήτησης, το 82,6% μείωση της ρευστότητας και το 79,6% μείωση των παραγγελιών.

Τα επίσημα μακροοικονομικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 2010 η ελληνική οικονομία βρέθηκε στη χειρότερη θέση των τελευταίων ετών. Τους πρώτους μήνες του 2011 ο «πάτος του βαρελιού» κατέβηκε ακόμη πιο χαμηλά.

Πιο συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά το 2010:
• Το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2000, έφτασε τα 171,9 δισ. ευρώ, ποσό που φέρνει την οικονομία μία πενταετία πίσω, καθώς είναι χαμηλότερο από τα 174,7 δισ. του 2006.
• Η τελική κατανάλωση διαμορφώθηκε σε 160,1 δισ. και ήταν χαμηλότερη από τα 163,4 δισ. του 2007.
• Οι επενδύσεις σημείωσαν αρνητικό ρεκόρ δεκαετίας, καθώς έφτασαν μόλις τα 28,5 δισ. ευρώ, έναντι 33 δισ. το 2001.
• Οι εξαγωγές διολίσθησαν σε επίπεδο χαμηλότερο του 2004. Έφτασαν μόλις τα 36,9 δισ. ευρώ, έναντι 37,5 δισ. ευρώ το 2004.
• Ο εισαγωγές μόλις ξεπέρασαν το επίπεδο του 2003: 54,3 δισ. ευρώ, έναντι 53,8 δισ. ευρώ.

Η κατηφόρα του 2011
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, που επεξεργάστηκε το ΙΟΒΕ, το πρώτο τρίμηνο του 2011 το ΑΕΠ κατέγραψε μείωση 5,5%, σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2010, ποσοστό που είναι το δεύτερο χειρότερο από την αρχή της κρίσης (προηγείται το δ’ τρίμηνο του 2010 με -7,4%).

Επιπλέον:
• Το ΑΕΠ του α’ τριμήνου του 2011, 41,7 δισ. ευρώ, είναι το χαμηλότερο όλων των τριμήνων από το 2006 και μετά.
• Η τελική κατανάλωση το ίδιο τρίμηνο έφτασε τα 38,9 δισ. ευρώ, που είναι η δεύτερη χαμηλότερη επίδοση από το 2006, καθώς μόλις ξεπερνά τα 38,8 δισ. του α’ τριμήνου του 2006.
• Οι επενδύσεις, που σε σχέση με το α’ τρίμηνο του 2010 υποχώρησαν κατά 21,8%, έφτασαν μόλις τα 5,5 δισ. ευρώ, ποσό που είναι το χαμηλότερο όλων των τριμήνων από το 2006 και μετά.
• Οι εξαγωγές διαμορφώθηκαν σε 9,15 δισ. ευρώ και είναι υψηλότερες μόνο σε σχέση με το γ’ τρίμηνο του 2010 (8,6 δισ.) και τα γ’ και δ’ τρίμηνα του 2009 (8,66 και 8,5 δισ.).
• Οι εισαγωγές έφτασαν τα 12.1 δισ. ευρώ, που είναι η χαμηλότερη επίδοση τριμήνου από το 2006 και μετά.

Χειμάζεται η Βόρεια Ελλάδα
Η Τράπεζα της Ελλάδας δημοσιοποιεί κάθε μήνα στοιχεία για την οικονομική κατάσταση στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία δείχνουν με παραστατικό τρόπο πώς η κρίση πλήττει τις τοπικές οικονομίες, που βρίσκονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά και τους συνήθεις δρόμους του τουρισμού. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
• Οι άνεργοι στη Μακεδονία και τη Θράκη το α’ τρίμηνο του 2011 ανήλθαν σε 220.800 από 160.400 που ήταν ένα χρόνο πριν. Μέσα σε ένα χρόνο οι άνεργοι αυξήθηκαν πάνω από 60.000 ή ποσοστό 37,7%.
• Οι ακάλυπτες επιταγές από 162,4 εκατομμύρια που ήταν το α’ εξάμηνο του 2010 εκτοξεύτηκαν στα 209,6 εκατομμύρια ένα χρόνο μετά, δηλαδή αυξήθηκαν κατά 29%.
• Τα νέα αυτοκίνητα που κυκλοφόρησαν στη Μακεδονία το α’ εξάμηνο του 2011 ήταν 9.008. Το αντίστοιχο εξάμηνο του 2010 ήταν 18.285. Δηλαδή, καταγράφηκε μείωση πάνω από 50%.
• Η εμπορευματική κίνηση στα τρία κύρια λιμάνια της περιοχής (Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Αλεξανδρούπολη) το πρώτο πεντάμηνο του 2011 μειώθηκε κατά 15% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2010.
• Το πρώτο δίμηνο του 2011 η εμπορευματική κίνηση στους σιδηροδρομικούς σταθμούς μειώθηκε πάνω από 27%.
• Οι έλληνες καταναλωτές εξακολουθούν να παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην Ευρώπη, ακολουθούμενοι με μεγάλοι διαφορά από τους Πορτογάλους, τους Ρουμάνους και τους Βούλγαρους. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το ΙΟΒΕ, «παραμένουν εξαιρετικά δύσπιστοι σχετικά με τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας για έξοδο από την κρίση. Ακόμη πιο απαισιόδοξοι είναι, όμως, για τα οικονομικά του νοικοκυριού τους, καθώς η ανασφάλεια και η συνεχιζόμενη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος κυριαρχούν ως τάσεις»…