Δύσκολη χρονιά για την οργανωμένη λιανική ήταν το 2016, καθώς οι αλυσίδες του κλάδου (εκτός της Lidl) έχασαν στατιστικά το 6,6% του τζίρου τους συγκριτικά με το 2015, σύμφωνα με την ανάλυση της Nielsen. Και φέτος, όμως, παραμένουν σε καθοδική πορεία, ενόσω οι αναλυτές της εταιρείας προβλέπουν ότι οι ετήσιες απώλειές τους θα κυμανθούν μεταξύ 2% και 3%. Πάραυτα εξηγούν πώς το -6,6% των πωλήσεων του 2016 πρέπει να αναγνωστεί ως πραγματική μείωση 1,5%.

Σύμφωνα με τη Nielsen, τα έσοδα από τις πωλήσεις τροφίμων μειώθηκαν πέρυσι κατά 6,7% και από τα ποτά (αλκοολούχα και μη) κατά 8,6%. Πτωτικά κινήθηκαν και τα προϊόντα περιποίησης και ομορφιάς (-4,1%), τα καθαριστικά σπιτιού (-4,5%), καθώς και τα χαρτικά (-9,6%).

Ο κλάδος συνολικά έχει χάσει από το 2009, οπότε βρέθηκε σε ιστορικό υψηλό, το 18% των πωλήσεών του, με την κατανάλωση να έχει μειωθεί συνολικά κατά περίπου 2,5 δισ. ευρώ από τα 13,148 δισ. ευρώ στα περίπου 10,5 δισ. ευρώ πέρυσι. Στο ίδιο διάστημα, οι δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου κατά την ανάλυση της Nielsen έχουν αυξήσει το μερίδιό τους από 68,6% το 2009 στο 76% το 2015.

Η άλλη ανάγνωση των αριθμών
Ενδιαφέρον έχει η προσέγγιση των αναλυτών της Nielsen για το τι «κρύβεται» πίσω από τις απώλειες τζίρου των αλυσίδων σούπερ μάρκετ πέρυσι. Όπως εκτιμούν, η πραγματική μείωση των εσόδων της αγοράς κυμαίνεται μεταξύ 1% και 2%, εξηγώντας τα εξής:

Εφόσον στο δείγμα των κλασικών αλυσίδων προστεθεί η Lidl, η οποία ως μοναδικός υπολογίσιμος discounter της αγοράς μας κατέγραψε άνοδο τζίρου 10,2% το 2016, τότε το ποσοστό μείωσης των συνολικών πωλήσεων του κλάδου περιορίζεται στο 4,5%. Επίσης, από την περυσινή μείωση πρέπει να αφαιρεθεί περίπου μια ποσοστιαία μονάδα, λόγω των αυξήσεων στις τιμές βασικών αγαθών που επέφεραν οι αναπροσαρμογές του ΦΠΑ και του ΕΦΚ. Υπενθυμίζεται ότι ανάλογες μεταβολές φόρου δεν υπήρξαν το 2015. Ένα πρόσθετο στοιχείο, που διαφοροποιεί τη βάση μέτρησης των δύο ετών, είναι το άμεσο αποτέλεσμα από την επιβολή των capital controls το καλοκαίρι του 2015, δηλαδή το απρόσμενο κύμα αγορών από τα σούπερ μάρκετ, που μέσα σε ελάχιστες ημέρες στοκάρισαν τα νοικοκυριά με προμήθειες αρκετών εβδομάδων. Πολλά από τα τρόφιμα που αγοράστηκαν τότε υπό το κράτος του φόβου, τελικά απορρίφθηκαν, οπότε τα νοικοκυριά υποχρεώθηκαν να ανανεώσουν τις προμήθειές τους. Οι ερευνητές της Nielsen εκτιμούν ότι ειδικά στα τρόφιμα το μέσο επίπεδο πωλήσεων εκείνων των ημερών ήταν υψηλότερο κατά 60% σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα. Εκτιμάται, λοιπόν, ότι η αγορά σε ετήσια βάση ενισχύθηκε εκτάκτως το 2015 κατά μια περίπου ποσοστιαία μονάδα, η οποία «έπεσε βαριά» στη σύγκριση των επιδόσεων του 2016.

Τέλος, λένε οι ερευνητές, μπορεί πέρυσι η κατάρρευση της Μαρινόπουλος να στήριξε τα μεγέθη των ανταγωνιστών της, όμως από την αγορά του κλάδου διέρρευσαν πολλά εκατομμύρια, διότι αφενός ένα μέρος του τζίρου της αλυσίδας διοχετεύτηκε στα πολύ μικρά καταστήματα τύπου «γειτονιάς» και αφετέρου το σημαντικό κομμάτι των πωλήσεων χονδρικής, που είχε αποσπάσει με την επιθετική πολιτική τιμών η Μαρινόπουλος ήδη από το 2015, πέρυσι επανέκαμψε σταδιακά στα δίκτυα cash & carry. Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι η Μαρινόπουλος επιχείρησε να κρατήσει τις πωλήσεις της τιμολογώντας χαμηλά προϊόντα όπως το γάλα (φρέσκο και εβαπορέ), ο καφές, τα αναψυκτικά, τα ζυμαρικά και οι μπίρες. Η κατάρρευσή της, λοιπόν, ως «έκτακτο γεγονός» επηρέασε αρνητικά την αγορά το 2016 περίπου κατά μια ποσοστιαία μονάδα, όπως εκτιμάται.

Συνεπώς, εφόσον από τη συνολική πτώση των πωλήσεων του κλάδου το 2016 κατά 6,6% αφαιρεθούν η αύξηση τζίρου της Lidl, η επίδραση των capital controls στις πωλήσεις του 2015, η αύξηση των φόρων από τις αναπροσαρμογές ΦΠΑ και ΕΦΚ και η επανάκαμψη τζίρου στα ταμεία των cash & carry, οι πραγματικές απώλειες εσόδων του δεν φαίνεται να υπερέβησαν πέρυσι το 1,5%. Ασφαλώς πέρα από τη στατιστική ανάλυση οι απώλειες του 6,6% δεν παύουν να είναι αισθητές…

Ρυθμιστής η Σκλαβενίτης
Οι αναλυτές της Nielsen επισημαίνουν ότι οι προβλέψεις τους για μια πτώση των εσόδων του κλάδου φέτος κατά 2 ή 3 ποσοστιαίες μονάδες συνυπολογίζουν δύο βασικές παραμέτρους: Αφενός το ενδεχόμενο να υπάρξουν νέες ανατροπές και έκτακτα γεγονότα στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, οι οποίες κατά την εκτίμησή τους θα επιβαρύνουν περισσότερο το ήδη αρνητικό κλίμα στην αγορά από τα μέτρα που θα επιβληθούν, στο πλαίσιο της δεύτερης αξιολόγησης της οικονομίας μας από τους θεσμούς, και αφετέρου τις επιδράσεις από την επαναλειτουργία του δικτύου της Μαρινόπουλος υπό το σήμα και τη διοίκηση της Σκλαβενίτης. Όπως εκτιμούν, η ανάκαμψη 361 καταστημάτων μπορεί να προκαλέσει έναν νέο κύκλο μετακίνησης τζίρου μεταξύ των ισχυρών, άρα και μεταβολές των μεριδίων αγοράς. Όμως, την ίδια στιγμή θα επαναφέρει στα ταμεία των μεγάλων επωνυμιών του ανταγωνισμού ένα μεγάλο μέρος του τζίρου που επωφελήθηκαν τα καταστήματα γειτονιάς. Κατά συνέπεια είναι πιθανό η συρρίκνωση της αγοράς να είναι τελικά μικρότερη του 2%-3%. Φυσικά, όπως σημειώνουν οι αναλυτές της Nielsen, ο βαθμός της θετικής επίδρασης στον κλαδικό τζίρ ο από την ανάκαμψη του δικτύου της Μαρινόπουλος συναρτάται από το «πότε» της ενεργοποίησης των 361 καταστημάτων και από το «πόσο» επιθετικά θα πολιτευτεί η Σκλαβενίτης στο νέο πλαίσιο του ανταγωνισμού.

Στο κενό τα υπέρ μάρκετ
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Nielsen αναφορικά με την εξέλιξη των πωλήσεων στους τέσσερις διαφορετικούς τύπους καταστημάτων του κλάδου το 2016, η μεγαλύτερη καθίζηση εσόδων διαπιστώθηκε στα υπέρ μάρκετ (έκταση >2.500τμ), όπου η πτώση ήταν της τάξης του 26,4%, όπως και στα πολύ μικρά σημεία (έκτασης <400τμ), όπου οι απώλειες έφθασαν το 9,3%. Αντίθετα τα κλασικού τύπου σούπερ μάρκετ (έκτασης 1.000-2.500τμ) είχαν περιορισμένες απώλειες κατά 3,1%, ενώ τα καταστήματα μεταξύ 400τμ και 1.000τμ εμφάνισαν πτώση τζίρου της τάξης του 1,4%.

Εξετάζοντας τις περσινές επιδόσεις του κλάδου κατά γεωγραφική περιοχή, η Nielsen διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη μείωση του τζίρου καταγράφηκε στην Κεντρική Ελλάδα και ήταν 9,6%. Ακολούθησαν η Θεσσαλονίκη με πτώση 9%, η Κρήτη με 8,4%, η Πελοπόννησος με 7,9% και η Μακεδονία-Θράκη με 6,2%. Τις μικρότερες απώλειες τζίρου κατέγραψε η εταιρεία στα σούπερ μάρκετ που εδρεύουν στην Αττική, αφού η πτώση των εσόδων τους στην πρωτεύουσα διαμορφώθηκε στο 4,6%.