Πριν από λίγους μήνες, ο ξενοδόχος της Σιάτιστας μάς περιέγραψε με λίγες μεστές κουβέντες τις αλλαγές που έφερε η Εγνατία Οδός στην καθημερινότητά των κατοίκων της μικρής πόλης της Δυτικής Μακεδονίας και στη γενικότερη οικονομική δραστηριότητα της περιοχής. «Οι επισκέπτες», λέει, «πλήθυναν. ‘Οχι μόνο του Σαββατοκύριακου, αλλά ακόμη και των λίγων ωρών για φαγητό ή διασκέδαση».

Αίφνης, η Σιάτιστα βρέθηκε σε απόσταση αναπνοής από το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας. Βρίσκεται πια σε εμβέλεια περιπάτου από τη Βεργίνα. Με την ολοκλήρωση του κλάδου της Εγνατίας στην ‘Ηπειρο θα απέχει 2-2,5 ώρες από το λιμάνι της Ηγουμενίτσας και μία ώρα από τα Γιάννενα…

Με την κατασκευή του κάθετου άξονα προς την Αλβανία, η κωμόπολη αυτή αποκτά όλες τις προϋποθέσεις να λάμψει με ένταση ανάλογη με αυτή του παρελθόντος, καθώς μετατρέπεται σε πύλη εξόδου της Ελλάδας προς την ενδοχώρα των Δυτικών Βαλκανίων. Ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας, με τη σειρά του, θα φέρει τη Σιάτιστα -και βεβαίως όλη τη Δυτική Μακεδονία- πολύ κοντά στην Αθήνα και γενικότερα στη Νότια Ελλάδα. Και η ολοκλήρωση του υπό κατασκευή κάθετου άξονα προς την Καστοριά θα ενώσει τα δυο μεγάλα γουνεμπορικά κέντρα της χώρας.

«Ακόμη και τα παιδιά μας πλέον μπορούν να σπουδάζουν στη Θεσσαλονίκη και να πηγαινοέρχονται στο σπίτι τους. Αλλά νιώθουμε και πολύ ασφαλείς, όταν ξέρουμε ότι, άμα αρρωστήσουμε, πολύ γρήγορα και ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών μπορούμε να βρεθούμε στα μεγάλα νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης», κατέληξε ο συνομιλητής μας.

Απροσμέτρητο όφελος

Η Σιάτιστα είναι ένα μικρό μόνο παράδειγμα των αλλαγών που έχει επιφέρει, ή θα επιφέρει στο άμεσο μέλλον, η Εγνατία Οδός στην καθημερινότητα και στην οικονομική ζωή ορισμένων από τις πιο αποκλεισμένες ή πιο φτωχές και φθίνουσες δημογραφικά περιοχές της χώρας μας.

Σύμφωνα με διαβεβαιώσεις του υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, κ. Γ. Σουφλιά, το πιο σημαντικό έργο υποδομής των τελευταίων δεκαετιών στη χώρα μας θα ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2008. Και τότε, η απόσταση Ηγουμενίτσας-Κήπων ‘Εβρου θα διανύεται σε 6 ώρες και 30’, από τις τουλάχιστον 11 ώρες που απαιτούνταν στο παλιό οδικό δίκτυο. Και, βέβαια, το κέρδος δεν περιορίζεται μόνο στον χρόνο. Απείρως μεγαλύτερα είναι τα οφέλη στον τομέα της ασφάλειας των ταξιδιωτών, ενώ τα οικονομικά οφέλη στη «ζώνη επιρροής» της Εγνατίας είναι δύσκολο ακόμη να αποτιμηθούν.

Η Εγνατία Οδός δεν είναι ένα ανεξάρτητο και μετέωρο έργο που απλώς τέμνει το βόρειο τμήμα της χώρας σε όλο το μήκος του, σχεδόν παράλληλα με τα σύνορα προς τις γειτονικές βαλκανικές χώρες. Με ένα δίχτυ κάθετων αξόνων και άλλων μεγάλων οδικών αξόνων, η Εγνατία Οδός ενώνει αφενός τη Βόρεια και Δυτική Ελλάδα με το νότιο τμήμα της χώρας και αφετέρου την Ελλάδα με τη βαλκανική ενδοχώρα και τα μεγάλα διευρωπαϊκά δίκτυα.

Οι νέοι οδοί των ευκαιριών

Στην τελική φάση υλοποίησης έχουν μπει μία σειρά ακόμη από οδικούς άξονες, οι οποίοι αναμένεται να επιδράσουν καταλυτικά στην οικονομική ανάπτυξη των περιοχών από όπου διέρχονται, αλλά και ενώνουν όλη την Ελλάδα με την Εγνατία, η οποία μετατρέπεται πλέον στον βασικό μεταφορικό άξονα της χώρας προς ανατολάς και προς βορρά. Τα σημαντικότερα από αυτά τα έργα είναι:

  • Η Ολυμπία Οδός, που θα διατρέχει τη Βόρεια και Δυτική Πελοπόννησο μέχρι τα περίχωρα της Καλαμάτας. Το συνολικό μήκος της ανέρχεται σε 365 χιλιόμετρα, ενώνει την Ελευσίνα με την Κόρινθο, την Πάτρα, τον Πύργο και θα καταλήγει στην Τσακώνα Μεσσηνίας.
  • Η Ανατολική Οδός της Πελοποννήσου, που βασικά διατρέχει το κέντρο του Μοριά. Θα ενώνει την Κόρινθο με την Τρίπολη, τη Μεγαλόπολη και την Καλαμάτα.
  • Η Ιονία Οδός, η οποία φέρνει την Πελοπόννησο, μέσω της Γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου, της Αιτωλοακαρνανίας και της Νότιας Ηπείρου, στην Εγνατία. Θα διέρχεται από Μεσολόγγι, Αγρίνιο, Αμφιλοχία, ‘Αρτα, Φιλιππιάδα, Ιωάννινα.
  • Ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας, ο οποίος, ξεκινώντας από τη Λαμία, ενώνει τη Στερεά Ελλάδα και τη Θεσσαλία με την Εγνατία κοντά στα Γρεβενά. Θα διέρχεται από Καρδίτσα, Τρίκαλα και Καλαμπάκα.
  • Ο Αυτοκινητόδρομος Αιγαίου, ο οποίος ουσιαστικά θα εξαλείψει τα θανατηφόρα τμήματα της ΠΑΘΕ στα Τέμπη και στην Πιερία.

Οι αστικοί κόμβοι της χώρας

Κομβικά σημεία του δικτύου των νέων αυτοκινητοδρόμων που δημιουργούνται στη χώρα μας αποτελούν οι εξής πόλεις:

  • Πάτρα, όπου στο λιμάνι της θα συμβάλλουν η Ολυμπία και η Ιονία Οδός μέσω της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου.
  • Ιωάννινα, σημείο συμβολής Εγνατίας και Ιονίας Οδού.
  • Γρεβενά, σημείο συμβολής της Εγνατίας και του Αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας.
  • Λαμία, σημείο συμβολής της ΠΑΘΕ και του Αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας, δηλαδή ουσιαστικά το κέντρο που θα ενώνει τη Νότια με την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα.
  • Θεσσαλονίκη, σημείο εκκίνησης των κάθετων αξόνων προς τη FYROM (Εύζωνοι) και τη Βουλγαρία (Προμαχώνας).
  • Ξάνθη και Κομοτηνή, κόμβοι των κάθετων αξόνων εξόδου προς τη Βουλγαρία.
  • Αλεξανδρούπολη, έξοδος προς την Τουρκία, αλλά και τη Βουλγαρία προς την πλευρά της Μαύρης Θάλασσας.

Το δίκτυο της Εγνατίας Οδού

Η Εγνατία Οδός εκτείνεται από την Ηγουμενίτσα μέχρι τους Κήπους ‘Εβρου και έχει συνολικό μήκος 680 χλμ, ενώ συνδέεται με τα σύνορα Αλβανίας, FYROM, Βουλγαρίας και Τουρκίας, μέσω εννέα κάθετων αξόνων.

Διασχίζει τέσσερεις διοικητικές περιφέρειες (‘Ηπειρος, Δυτική Μακεδονία, Κεντρική Μακεδονία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη), ενώ στην ευρύτερη ζώνη επιρροής της περιλαμβάνεται και η Θεσσαλία. Επιπρόσθετα, εξυπηρετεί 10 νομούς (Θεσπρωτίας, Ιωαννίνων, Γρεβενών, Κοζάνης, Ημαθίας, Θεσσαλονίκης, Καβάλας, Ξάνθης, Ροδόπης, ‘Εβρου), διέρχεται από 11 πόλεις (Ηγουμενίτσα, Ιωάννινα, Μέτσοβο, Γρεβενά, Κοζάνη, Βέροια, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Ξάνθη, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη), συναντά 332 κωμοπόλεις και χωριά, συνδέεται με τα λιμάνια Ηγουμενίτσας, Θεσσαλονίκης, Βόλου, Καβάλας, Αλεξανδρούπολης, με τα αεροδρόμια Ιωαννίνων, Καστοριάς, Κοζάνης, Θεσσαλονίκης, Καβάλας, Αλεξανδρούπολης και με τις βιομηχανικές περιοχές Ιωαννίνων, Φλώρινας, ‘Εδεσσας, Θεσσαλονίκης, Κιλκίς, Σερρών, Δράμας, Ξάνθης, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΥΠΕΧΩΔΕ, έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή του κύριου άξονα της Εγνατίας στην Κεντρική Μακεδονία, ενώ υπό κατασκευή βρίσκονται στην ‘Ηπειρο 38 χλμ της Εγνατίας, στη Δυτική Μακεδονία 31 χλμ της Εγνατίας και 24 χλμ κάθετων αξόνων, στην Κεντρική Μακεδονία 59 χλμ κάθετων αξόνων και στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 48 χλμ της Εγνατίας και 43 χλμ κάθετων αξόνων.

‘Εκρηξη στις τιμές των ακινήτων έως 700%!

Ενδεικτικά των τεράστιων αλλαγών που επιτελούνται στις περιοχές διέλευσης της Εγνατίας είναι τα αποτελέσματα έρευνας για την εξέλιξη των τιμών των ακινήτων και την επιχειρηματική κινητικότητα πλησίον των μεγάλων κόμβων. ‘Οπως προκύπτει από μελέτη της Επιτροπής Ερευνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για λογαριασμό της Εγνατίας Οδού ΑΕ, οι τιμές των ακινήτων στις περιοχές γύρω από τρεις μεγάλους κόμβους (Ιωαννίνων, Θεσσαλονίκης, Κομοτηνής) αυξήθηκαν την τελευταία δεκαετία ως και 700%! Παράλληλα, οι αλλαγές χρήσεων γης στους κόμβους οδήγησαν στην εγκατάσταση εκεί πολλών νέων επιχειρήσεων.

Συνολικά, σε περιοχές κοντά στους τρεις κόμβους δημιουργήθηκαν 158 νέες επιχειρήσεις το διάστημα από το 1998 έως το 2007. Πιο αναλυτικά, γύρω στον κόμβο της Νέας Ευκαρπίας Θεσσαλονίκης οι αυξήσεις στις αγοραίες τιμές ξεκινούν από 203% και φθάνουν έως και 586%. Σε περιπτώσεις άμεσης γειτνίασης με τον δρόμο, η αύξηση εκτινάσσεται έως και το 700%. Επίσης, οι εκτάσεις γης για εμπορική χρήση στους τρεις κόμβους αυξήθηκαν κατά 13,9% στη Θεσσαλονίκη, 18,6% στην Κομοτηνή και 50,3% στα Ιωάννινα.

Σε ό,τι αφορά στην επιχειρηματική κινητικότητα στους υπό εξέταση κόμβους, από τις 158 νέες επιχειρήσεις οι 74 δημιουργήθηκαν στην περιοχή του κόμβου Ευκαρπίας και απασχολούν συνολικά 668 εργαζόμενους. Το 46% εξ αυτών είναι εμπορικές, το 40% μεταποιητικές το 9% μεταφορών-αποθήκευσης και επικοινωνιών και το 5% διάφορες. Την τελευταία δεκαετία ο αριθμός των επιχειρήσεων στην περιοχή αυξήθηκε κατά 12%. Στον κόμβο της Κομοτηνής ιδρύθηκαν 19 νέες επιχειρήσεις που απασχολούν 58 εργαζόμενους -από αυτές το 65% είναι εμπορικές. Ο αριθμός τους στον κόμβο αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία κατά 35%. Οι εμπορικές επιχειρήσεις αυξήθηκαν κατά 46%. Στον κόμβο Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν 67 νέες επιχειρήσεις με προσωπικό 426 ατόμων. Το 72% αυτών είναι εμπορικές. Ο αριθμός των επιχειρήσεων στην περιοχή αυξήθηκε κατά 36%. Ειδικότερα για τις εμπορικές επιχειρήσεις, ο αριθμός τους αυξήθηκε κατά 126%!

Ντόμινο ανάπτυξης

Εμφανείς, όμως, είναι οι επιπτώσεις των ριζικών αλλαγών που θα επιφέρουν τα μεγάλα έργα, ακόμη και σε περιοχές όπου δεν έχει αρχίσει η κατασκευή τους. Για παράδειγμα, σύμφωνα με στοιχεία της εφημερίδας ‘Εθνος, η Ιονία Οδός έχει αρχίσει κιόλας να «κτίζει τεράστιες υπεραξίες κατά μήκος της». Οι τιμές ακινήτων στην Ηγουμενίτσα αυξήθηκαν την τελευταία πενταετία από 70%-100%, κι αυτό, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, δεν οφείλεται μόνο στην Εγνατία, αλλά κυρίως στην Ιονία Οδό, η οποία «θα φέρει την περιοχή τόσο κοντά στην Αθήνα, ώστε θα μπορούν ακόμη και μόνιμοι κάτοικοι του Λεκανοπεδίου να διαθέτουν εξοχικό στη Θεσπρωτία και στην Πρέβεζα», τονίζουν χαρακτηριστικά.

Με την Ιονία Οδό, επισημαίνουν οι ίδιοι παράγοντες, αναμένεται να παρατηρηθεί τουριστική έκρηξη σε περιοχές, οι οποίες σήμερα, εξαιτίας της έλλειψης καλού οδικού δικτύου βρίσκονται στο περιθώριο. Επιπλέον, εκτιμάται ότι θα σημειώσουν αλματώδη ανάπτυξη οι εμπορευματικές μεταφορές στη Δυτική Ελλάδα, που θα δημιουργήσουν «ένα θετικό ντόμινο στις υπόλοιπες οικονομικές δραστηριότητες». Ανάμεσα στους κλάδους που θα ανθήσουν συμπεριλαμβάνονται ο κλάδος logistics και τα εμπορικά κέντρα.

Πνοή ζωής για την Πελοπόννησο

Η κατασκευή της Ολυμπίας Οδού, αλλά και του άξονα που θα διατρέχει την Ανατολική και Κεντρική Πελοπόννησο και η διασύνδεσή τους, μέσω της Γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου με την Ιονία οδό, θα επιφέρει τις εξής επιπτώσεις στη Δυτική Ελλάδα, όπως αυτές συνοψίζονται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δυτικής Ελλάδας-Πελοποννήσου-Ιονίων Νήσων 2007-2013:

  • Δημιουργία νέου αναπτυξιακού άξονα, με την αξιοποίηση της γειτνίασης με τη Δυτική Ευρώπη και της δυνατότητας επέκτασής του στα Δυτικά Βαλκάνια.
  • Κλαδική αναδιάρθρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων, με την προσέλκυση νέων κλάδων κατά μήκος του άξονα (βιομηχανικών επιχειρήσεων, διαμετακομιστικού εμπορίου, συνδυασμένων μεταφορών, παραγωγικών υπηρεσιών, τουρισμού).
  • Στην ίδια κατεύθυνση αναμένεται η ενίσχυση υπηρεσιών νέου τύπου, όπως τα κέντρα διαμετακόμισης, τα κέντρα εμπορίου-αναψυχής, οι εκθεσιακοί χώροι κλπ, εκτός των αστικών περιοχών σε αποστάσεις έως τώρα αδιανόητες.
  • Επέκταση της τουριστικής και παραθεριστικής δραστηριότητας -κυρίως της πρωτεύουσας- σε νέες περιοχές, που ως σήμερα ήταν εκτός εμβέλειας λόγω του χρόνου μετακίνησης.

Το κάθετο δίκτυο της Εγνατίας Οδού

Οι σημαντικότεροι κάθετοι άξονες της Εγνατίας με διεθνή σημασία είναι οι εξής:

  • Σιάτιστα-Ιεροπηγή/Κρυσταλλοπηγή μήκους 72 χλμ. Είναι τμήμα του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών και εξασφαλίζει τη σύνδεση με την Κορυτσά και από εκεί προς το Πόγραδετς και το Δυρράχιο. Αποτελεί τμήμα του Πανευρωπαϊκού Διαδρόμου VIII.
  • Θεσσαλονίκη-Σέρρες-Προμαχώνας μήκους 96 χλμ. Αποτελεί απόληξη του Πανευρωπαϊκού Διαδρόμου IV (Βερολίνο-Πράγα-Βουδαπέστη-Σόφια-Ελληνοβουλγαρικά σύνορα) και βασική σύνδεση του οδικού δικτύου της χώρας με τη Βουλγαρία.
  • Ξάνθη-Εχίνος-Ελληνοβουλγαρικά σύνορα, μήκους 60 χλμ.
  • Κομοτηνή-Νυμφαίο-Ελληνοβουλγαρικά σύνορα, μήκους 23 χλμ. Αποτελεί τμήμα του Πανευρωπαϊκού Διαδρόμου IX.
  • Αρδάνι-Ορμένιο-Ελληνοβουλγαρικά σύνορα, μήκους 124 χλμ. Αποτελεί τμήμα του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών και απόληξη του Πανευρωπαϊκού Διαδρόμου IX στο ελληνικό έδαφος.

Επίσης, σημαντικές εξόδους της χώρας θα αποτελέσουν και οι κάθετοι άξονες:

  • Ιωάννινα-Κακαβιά, προς Αλβανία, Διευρωπαϊκός ‘Αξονας.
  • Κοζάνη-Φλώρινα-Νίκη, έξοδος προς FYROM, Πανευρωπαϊκός Διάδρομος X.
  • Θεσσαλονίκη-Εύζωνοι, έξοδος προς FYROM, Πανευρωπαϊκός Διάδρομος XI.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 377 του περιοδικού «σελφ σέρβις» (εκδόσεις Comcenter).