Σε πρόσφατη επίσκεψή μου σε μονάδα παραγωγής αναψυκτικών στην περιοχή του Ασωπού είχα την ευκαιρία να μάθω χρήσιμα πράγματα σχετικά με την βιομηχανική κατανάλωση του νερού. Δεν θα ασχοληθώ εδώ με την προνομιακή υδροδότηση της εν λόγω μονάδας από τον Μόρνο, όταν όλοι οι υπόλοιποι κάτοικοι της περιοχής υδρεύονται από τον μολυσμένο Ασωπό. Θα επικεντρωθώ στα ποσοτικά θέματα της βιομηχανικής κατανάλωσης.

‘Εμαθα, λοιπόν, ότι για κάθε λίτρο πορτοκαλάδας ή γκαζόζας που παράγεται η βιομηχανία χρησιμοποιεί 6 λίτρα νερού, για την παραγωγή, την έκπλυση των εγκαταστάσεων και των φιαλών πλήρωσης. Η αντίστοιχη κατανάλωση της μαμάς εταιρείας είναι, όμως, μόλις 3 λίτρα νερού ανά λίτρο παραγόμενου αναψυκτικού. Συνεπώς, η μαμά εταιρεία δεν πολυπιέζει την εν Ελλάδι θυγατρική της να μειώσει την κατανάλωση του νερού…

Η πρακτική αυτή, όμως, πρέπει να αλλάξει, αφού τα υδατικά αποθέματα της χώρας μας μειώνονται με δραματικό ρυθμό. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την ΕΥΔΑΠ, τα υδατικά αποθέματα για την Αθήνα ήταν 1.211.244.000 κυβικά το 2006, ενώ φέτος είναι μόλις 542.302.000, μείωση πάνω από 55% σε δύο χρόνια!

Η οικιακή κατανάλωση του νερού στη χώρα είναι μικρότερη του 10% της συνολικής κατανάλωσης. Τη μερίδα του λέοντος στην κατανάλωση του νερού την έχουν η γεωργία και η βιομηχανία. Χωρίς νερό, όμως, ούτε γεωργία ούτε βιομηχανία τροφίμων μπορεί να υπάρξουν, οπότε δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν τα λόγια του ‘Αντριου Λιβέρης, διευθύνοντα συμβούλου της μεγάλης εταιρείας χημικών Dow: «Tο νερό είναι το πετρέλαιο του 21ου αιώνα».

Στο μεταξύ, η τράπεζα επενδύσεων Goldman Sachs εκτιμά ότι η παγκόσμια κατανάλωση νερού διπλασιάζεται κάθε 20 χρόνια και θεωρεί ότι το γεγονός αυτό αποτελεί «μη αποδεκτό ρυθμό ανάπτυξης».

Το πετρέλαιο έχει αρκετά ενεργειακά υποκατάστατα, το νερό όμως κανένα! Συγχρόνως, η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τα μοντέλα διαθεσιμότητας του γλυκού νερού, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε συχνότερες και χειρότερες ξηρασίες. Αν σκεφτούμε ότι χωρίς νερό δεν μπορούμε να ζήσουμε ούτε μία μέρα, και, παράλληλα, ότι το νερό αποτελεί βασικό συστατικό χιλιάδων προϊόντων που βρίσκονται στο ράφι του σούπερ μάρκετ, η σημασία της ορθής χρήσης του νερού είναι προφανής. H JP Morgan εκτιμά ότι οι πέντε παγκόσμιοι κολοσσοί στην παραγωγή τροφίμων και αναψυκτικών (Nestle, Unilever, Coca-Cola, Anheuser-Busch και Danone) καταναλώνουν σχεδόν 575 δισ. λίτρα νερού τον χρόνο, δηλαδή αρκετών για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών όλων των κατοίκων της Γης.

Είναι πρόδηλο ότι οι βιομηχανίες πρέπει να αλλάξουν πρακτικές με γνώμονα μια πιο ορθολογική χρήση του νερού. Στο πλαίσιο αυτό, επί παραδείγματι, η Dow Chemical από το 1995 η έχει μειώσει την ποσότητα του νερού που χρησιμοποιεί ανά τόνο παραγωγής περισσότερο από το ένα τρίτο. H Nestle, μεταξύ 1997 και 2006, περιόρισε την κατανάλωση νερού κατά 29% παρά το γεγονός ότι την ίδια περίοδο σχεδόν διπλασίασε την ποσότητα των τροφίμων που παρήγαγε. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τα 481 εργοστάσια της Nestle σε όλον τον κόσμο, τα 49 βρίσκονται σε περιοχές με έντονη έλλειψη νερού, όπου η συντήρηση και η επαναχρησιμοποίησή του είναι η μόνη επιλογή!

Λύσεις υπάρχουν

Οι λύσεις που υπάρχουν βασίζονται σε δύο στρατηγικές. Αφενός στην αύξηση των υδάτινων πόρων, πχ μέσω αφαλάτωσης, και αφετέρου στην πιο ορθολογική διαχείριση του διαθέσιμου νερού, πχ μέσω της συλλογής του βρόχινου νερού ή της κατεργασίας των λυμάτων και της ανακύκλωσης. Για την πρώτη λύση, μονάδες αφαλάτωσης κατασκευάζονται σε όλη την Ευρώπη, από την Κύπρο μέχρι την Αγγλία. Για τη δεύτερη λύση, ενδεικτικά αναφέρεται ότι κάθε μέρα στην Ψυτάλλεια παράγονται ένα εκατ. κυβικά μέτρα νερού, τα οποία, ενώ θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιηθούν… χύνονται στον Σαρωνικό!

Εθνική πολιτική για το νερό

Μήπως επιστήμονες και πολιτικοί πρέπει να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για τον σχεδιασμό μιας Εθνικής Πολιτικής για το νερό, που να συνδυάζει τη μέριμνα για την αγροτική ανάπτυξη, τη διαχείριση των αποβλήτων και την παραγωγή τροφίμων; Γιατί να σπαταλάμε νερό σε υδροβόρες καλλιέργειες -πχ βάμβακος στον Θεσσαλικό κάμπο- και λόγω κομματικών ψήφων να είναι σε συνεχή διαμάχη ο Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ με το Συμβούλιο της Επικρατείας για την εκτροπή του Αχελώου, αντί να παράγουμε τρόφιμα υψηλής προστιθέμενης αξίας και υψηλότατης εξαγωγιμότητας, όπως το ελαιόλαδο ή το κρασί;

Το νερό είναι το πιο σημαντικό μόριο στη ζωή, και πρέπει να σκεφτούμε τους τρόπους να το διαφυλάσσουμε καθαρό, να το χρησιμοποιούμε με φειδώ και να το αξιοποιούμε για να παράγουμε ποιοτικά και ασφαλή τρόφιμα. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στις ζυθοποιίες της Μεγάλης Βρετανίας μεταξύ 1976 και 2005 η κατανάλωση ενέργειας και νερού μειώθηκαν κατά 54% και 43% αντίστοιχα! Στο τέλος του 2005, για κάθε λίτρο μπίρας στο Ηνωμένο Βασίλειο η ζυθοποιία χρησιμοποιούσε 5 λίτρα νερού. Στη χώρα μας, βάσει των στοιχείων που αναφέραμε στην αρχή αυτού του κειμένου, η παραγωγή αναψυκτικών, αν και λιγότερο υδροβόρος από την παραγωγή μπίρας, είναι χειρότερη. Είναι λογικό;