Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί διάφοροι μύθοι γύρω από το λιανεμπόριο τροφίμων, με έμφαση στον τομέα που είναι διεθνώς γνωστός ως οργανωμένο λιανεμπόριο, δηλαδή τα σούπερ μάρκετ. Οι μύθοι αυτοί είναι αποτέλεσμα άγνοιας των πραγματικών δεδομένων ή/και ηθελημένης διαστρέβλωσης της αλήθειας. Η πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), με τίτλο «Λιανεμπόριο Τροφίμων: Κλαδική Μελέτη και Καταγραφή της Συνεισφοράς του στην Εθνική Οικονομία», αναλύει τα πραγματικά δεδομένα για τον σημαντικό αυτό επιχειρηματικό κλάδο, οπότε καταρρίπτονται οι εννιά πιο γνωστοί μύθοι σχετικά με αυτόν.

Στη μελέτη καταγράφεται η πραγματική σημαντική συνεισφορά του κλάδου στην κοινωνική και οικονομική ζωή της Ελλάδας, δεδομένου ότι παράγει εθνικό πλούτο, δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, υποκινεί νέες επιχειρηματικές/καινοτόμες δραστηριότητες και προσφέρει σε συνεργασία με τους προμηθευτές, προϊόντα/υπηρεσίες στο ελληνικό νοικοκυριό σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές (value for money).

ΜΥΘΟΣ 1. Το λιανεμπόριο τροφίμων ως εμπορική δραστηριότητα δεν έχει ουσιαστική συμβολή στην εθνική οικονομία
Το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα του λιανεμπορίου τροφίμων αποτελεί το άθροισμα των άμεσων επιδράσεων από τον εξεταζόμενο κλάδο, των έμμεσων επιδράσεων που παράγονται από κλάδους οι οποίοι λειτουργούν αποκλειστικά ως προμηθευτές του λιανεμπορίου τροφίμων (βιομηχανία τροφίμων και χονδρεμπόριο), καθώς και των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων σε άλλους κλάδους, από τους οποίους προμηθεύεται υπηρεσίες.

Όσον αφορά στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (αντιπροσωπεύει την αξία που παράγεται για τον σχηματισμό του ΑΕΠ) που παράγει ο κλάδος, υπολογίζεται σε 14 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 7% της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της χώρας. Αυτοί οι αριθμοί καθιστούν τον ευρύτερο κλάδο του λιανεμπορίου τροφίμων μεταξύ των κορυφαίων στην Ελλάδα, ως προς τη σημασία του για την εθνική οικονομία.

ΜΥΘΟΣ 2. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ έχουν υψηλά κοστολόγια και οι χρηματοοικονομικοί τους δείκτες είναι προβληματικοί
Σε πρόσφατη μελέτη της ICAP επί 92 εταιρειών σούπερ μάρκετ αναφέρεται ότι μόλις το 3% εξ αυτών κατατάσσονται στη ζώνη υψηλού πιστωτικού κινδύνου. Συγκρίνοντας τα 9 μεγαλύτερα ελληνικά σούπερ μάρκετ με αντίστοιχα του εξωτερικού αποδεικνύεται ότι, σε επίπεδο ποσοστών, το κόστος λειτουργίας και το μικτό κέρδος είναι στα ίδια επίπεδα, παρ’ ό,τι στην Ελλάδα υπάρχουν μεγάλες επιβαρύνσεις, λόγω της πυκνότητας του δικτύου και του αναχρονιστικού θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των καταστημάτων και μεταφοράς των προϊόντων.

Συγκρίνοντας επίσης το ΕΒITDA 78 αλυσίδων σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα -όταν ο μέσος όρος είναι 3,6%- με 24 πολύ γνωστά σούπερ μάρκετ διεθνώς (best practices), που ο μέσος όρος είναι 4,2%, αποδεικνύεται ότι οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα λειτουργούν εξίσου παραγωγικά και αποδοτικά, όπως οι γνωστές αλυσίδες διεθνώς.

ΜΥΘΟΣ 3. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ ελέγχουν και «καταδυναστεύουν» τη συνολική αγορά του λιανεμπορίου τροφίμων
Υπολογίζεται ότι η συνολική αγορά του λιανεμπορίου τροφίμων στην Ελλάδα είναι 30-31 δισ. ευρώ εκ των οποίων οι πωλήσεις του οργανωμένου λιανεμπορίου (αλυσίδες και συνεταιρισμοί με καταστήματα άνω των 100 τμ) αντιπροσωπεύουν μόλις το 40%, δηλαδή περίπου 11,5-12,5 δισ. ευρώ.

Επίσης, μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών χωρών η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο ποσοστό επιρροής των εξειδικευμένων καταστημάτων (αρτοποιία, κάβες, κρεοπωλεία, οπωροπωλεία κλπ), η οποία φτάνει στο 37% της συνολικής αγοράς, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη είναι μόλις 16%. Αυτό, βέβαια, καταδεικνύει τη μελλοντική προοπτική των μη εξειδικευμένων καταστημάτων.

ΜΥΘΟΣ 4. Τα δίκτυα των σούπερ μάρκετ αναπτύσσονται εις βάρος των άλλων καταστημάτων του λιανεμπορίου τροφίμων
Το λιανεμπόριο τροφίμων, με τα 57.000 καταστήματα πώλησης, έχει το πιο διαδεδομένο πανελλήνιο δίκτυο καταστημάτων, εκ των οποίων τα καταστήματα σούπερ μάρκετ αντιπροσωπεύουν μόλις το 8%-9%. Στη δεκαετία που πέρασε (2000-2009) τη μεγαλύτερη αύξηση σε αριθμό καταστημάτων την είχαν τα αρτοποιεία, με 25% (8.780 καταστήματα), και μετά τα σούπερ μάρκετ, με 17.5% (4.400 καταστήματα).

Την ίδια περίοδο ο αριθμός των παντοπωλείων παρέμεινε στα ίδια επίπεδα, χωρίς να επηρεαστεί αρνητικά από την αύξηση των άλλων δύο κατηγοριών καταστημάτων.

ΜΥΘΟΣ 5. Οι επενδύσεις στο λιανεμπόριο τροφίμων είναι ελάχιστες και μάλιστα για μη παραγωγικές δραστηριότητες
Την προηγούμενη δεκαετία το λιανεμπόριο τροφίμων επένδυσε πάνω από 6,5 δισ. ευρώ εκ των οποίων το 63% από τα σούπερ μάρκετ (παρ’ ό,τι αυτά αντιπροσωπεύουν το 40% των πωλήσεων) και μάλιστα σε πανελλήνια βάση και, βέβαια, χωρίς επιδοτήσεις. Με βάση τα στοιχεία του ελληνικού Δημοσίου, τα 2/3 των επενδύσεων αυτών επικεντρώθηκαν σε βελτίωση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας, μείωσης του κόστους εφοδιασμού, νέες υπηρεσίες στους καταναλωτές κλπ.

Κάποιες από τις επενδύσεις αυτές είναι ιδιαίτερα καινοτομικές και μάλιστα αποτελούν βέλτιστες πρακτικές στην Ελλάδα και διεθνώς, όπως η κεντρικοποίηση των διανομών, τα WMS και VMS συστήματα, το ηλεκτρονικό εμπόριο Β2Β, τα POS και self-checkout συστήματα, τα «πράσινα» καταστήματα, τα συστήματα ανακύκλωσης κλπ.

ΜΥΘΟΣ 6. Οι εργαζόμενοι στο λιανεμπόριο τροφίμων είναι μερικές δεκάδες χιλιάδες
Στην προηγούμενη δεκαετία η απασχόληση στο λιανεμπόριο τροφίμων αυξήθηκε κατά 30%, πράγμα που προσδιορίζει μια από τις μεγαλύτερες κλαδικές αυξήσεις της απασχόλησης στη χώρα.

Σήμερα εργάζονται στον κλάδο περί τα 190.000 άτομα, με σημαντικά ποιοτικά κριτήρια, αφού αφορούν σε εργαζομένους σε όλες τις γεωγραφικές περιφέρειες της Ελλάδας και ομάδες του πληθυσμού όπου η ανεργία είναι υψηλότερη, όπως ανειδίκευτοι, νέοι, γυναίκες και ηλικιωμένοι. Αν ληφθεί υπόψη ότι ένα σημαντικό ποσοστό των ιδιοκτητών μικρών καταστημάτων καλύπτει την «εξ ανάγκης επιχειρηματικότητα», τότε η σημασία της προσφοράς δυνατότητας εργασίας αυξάνεται.

ΜΥΘΟΣ 7. Οι τιμές στα σούπερ μάρκετ συνεχώς ανεβαίνουν
Πρόσφατη μελέτη του ΙΕΛΚΑ αποδεικνύει ότι την περίοδο Ιανουάριος 2010-Απρίλιος 2011 ο γενικός δείκτης τιμών στα σούπερ μάρκετ είχε μια αύξηση της τάξης του 1,73%.

Αν, όμως, αφαιρεθούν οι αυξήσεις του ΦΠΑ, τότε η πραγματική μείωση είναι της τάξης του 1,77%. Αυτό αποδεικνύει τη συνεχή προσπάθεια των προμηθευτών και του οργανωμένου λιανεμπορίου για συγκράτηση των τιμών και απορρόφηση των αυξήσεων του ΦΠΑ. Όμως ο αντίστοιχος δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ, που περιλαμβάνει και άλλα σημεία πώλησης, όπως μικρά καταστήματα και λαϊκές αγορές, είχε την ίδια περίοδο μια μεγαλύτερη αύξηση της τάξης του 3,53%.

ΜΥΘΟΣ 8. Οι τιμές του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων στην Ελλάδα είναι ακριβότερες από άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Πρόσφατη μελέτη του ΙΕΛΚΑ υπολόγισε το τυπικό καλάθι της νοικοκυράς (21 προϊόντα) στην Ελλάδα με αντίστοιχα της Αγγλίας και Ισπανίας, συγκρίνοντας πάνω από 800 τιμές των προϊόντων αυτών. Το ελληνικό οργανωμένο λιανεμπόριο έχει σημαντικά χαμηλότερο μέσο καλάθι αγορών από την Αγγλία (κατά 16%) και ελαφρώς χαμηλότερο από την Ισπανία (2%). Αν αφαιρεθεί ο ΦΠΑ, τότε το μέσο τυπικό καλάθι στην Ελλάδα είναι χαμηλότερο κατά 22% και 7% αντίστοιχα της Αγγλίας και Ισπανίας.

Από τις 21 κατηγορίες προϊόντων του τυπικού καλαθιού ο έλληνας καταναλωτής βρίσκει στο οργανωμένο λιανεμπόριο στις 15 κατηγορίες (71%) μέσες τιμές χαμηλότερες απ’ ό,τι στην Αγγλία και στις 13 κατηγορίες (62%) μέσες τιμές χαμηλότερες απ’ ό,τι στην Ισπανία.

ΜΥΘΟΣ 9. Οι προοπτικές του λιανεμπορίου τροφίμων είναι περιορισμένες
Η διεθνής πρωτοβουλία «εφοδιαστική αλυσίδα του μέλλοντος» προσδιορίζει τις τέσσερις κύριες προκλήσεις του κλάδου: βιώσιμη ανάπτυξη και επιχειρηματικότητα, συνεργατική εφοδιαστική αλυσίδα, τεχνολογικά ενεργοί καταναλωτές, υγεία και ευεξία των καταναλωτών όπως και ποιότητα ζωής. Το ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων εδώ και καιρό έχει ξεκινήσει συγκεκριμένα έργα/επενδύσεις, προκειμένου να αντιμετωπίσει θετικά τις προκλήσεις αυτές.

Επίσης, σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει η αναμόρφωση του αναχρονιστικού θεσμικού πλαισίου εμπορίου και συναλλαγών, όπως και η αναβάθμιση των υποδομών στην Ελλάδα, καθώς είναι σημαντική η επιβάρυνση του κόστους της αλυσίδας εφοδιασμού, εξαιτίας των ελλείψεων στις οδικές υποδομές, αλλά και λόγω των αναχρονιστικών κανονισμών λειτουργίας των Ι.Χ. φορτηγών, των αποθηκών διανομής έως των ίδιων των καταστημάτων σούπερ μάρκετ.

Η επίλυση των παραπάνω προβλημάτων, που άρχισε να γίνεται σταδιακά από την πολιτεία, θα αυξήσει την παραγωγικότητα των καναλιών διανομής και θα επεκτείνει περαιτέρω τις προοπτικές του κλάδου.