Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γυναικών Στελεχών (European Professional Women’s Network-EuropeanPWN ) είναι ένας σύνδεσμος με περισσότερα από 17 δίκτυα συνεργασίας στην Ευρώπη, ο οποίος έχει στόχο την παροχή εργαλείων, δικτύων, καθώς και υποστήριξης προς τις γυναίκες, προκειμένου να αναλάβουν ηγετικές θέσεις. Το όραμά του είναι η δημιουργία ενός ηλεκτρονικού δικτύου που θα απαρτίζεται από 5.000 γυναίκες-μέλη, προκειμένου να καθοδηγήσουν θετικά και με πρόοδο την αλλαγή στις επιχειρήσεις. Στις 28 Ιανουαρίου, η πρόεδρος του EuropeanPWN, κα Mirella Visser, ήρθε για πρώτη φορά στη χώρα μας, προσκεκλημένη της Επιτροπής Women in Business (WIB) του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου.

Παρουσία υψηλόβαθμων γυναικών στελεχών της οικονομικής και επιχειρηματικής κοινότητας στην Ελλάδα, η κα Visser απευθύνθηκε στο κοινό με θέμα “Women on Boards, Moving Mountains”, το οποίο βασίζεται στο βιβλίο που εξέδωσε πριν από έναν χρόνο. Η κα Visser αναφέρθηκε σε πρόσφατες έρευνες και στατιστικές που έχει συλλέξει το European PWN για τις γυναίκες/στελέχη που είναι μέλη Διοικητικών Συμβουλίων σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Στην ομιλία της αναφέρθηκε αναλυτικά στο ζήτημα της απουσίας γυναικών από τα διοικητικά συμβούλια και γενικότερα από τις ανώτατες θέσεις των επιχειρήσεων.

“Τι μας λένε οι αριθμοί; Από τις πολλές συζητήσεις μου με άνδρες σχετικά με αυτό το θέμα, διαπίστωσα ότι εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη έλλειψη πληροφόρησης για τα στοιχεία και τα μεγέθη. Οι γυναίκες έχουν προοδεύσει ιδιαίτερα εξαιτίας της πρόσβασης στην επίσημη εκπαίδευση. Σήμερα, περισσότερες γυναίκες από ποτέ άλλοτε αποφοιτούν από το πανεπιστήμιο με κάποιο πτυχίο και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι γυναίκες που αποφοιτούν κάθε χρόνο είναι περισσότερες από τους άνδρες. Η δεξαμενή ταλέντων υπάρχει, οι γυναίκες είναι εξίσου ικανές και αποφασισμένες με τους άνδρες για να αποκτήσουν ένα πανεπιστημιακό πτυχίο. Γενικά, οι γυναίκες εμφανίζουν καλύτερα αποτελέσματα στις σπουδές τους από τους άνδρες, επιτυγχάνουν υψηλότερη βαθμολογία και ολοκληρώνουν τις σπουδές τους πιο σύντομα.

Επίσης, ο αριθμός των γυναικών που αναλαμβάνουν διευθυντικά καθήκοντα έχει αυξηθεί. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της ΕΕ, περίπου στο ένα τρίτο των διοικητικών θέσεων στις εταιρείες σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων που ανήκουν σε μικρούς επιχειρηματίες, απασχολούνται πλέον γυναίκες. Ωστόσο, αυτή η τεράστια πρόοδος δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη σε μια συγκρίσιμη αύξηση στον αριθμό των γυναικών που συμμετέχουν σε διοικητικά συμβούλια ή έχουν ηγετικούς ρόλους, ως διευθύνουσες σύμβουλοι και πρόεδροι.

Το ίδιο ισχύει και στην πολιτική ζωή. Αν και σε ορισμένες χώρες ήδη το ένα τρίτο των μελών των κοινοβουλίων είναι γυναίκες, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου γυναίκες που να είναι αρχηγοί κρατών. Είμαι σίγουρη ότι έχετε δει όλοι τις εικόνες των αρχηγών κρατών των χωρών της Ευρώπης σε κάποια από τις συναντήσεις τους. Επί σειρά ετών, η Γερμανίδα καγκελάριος, ‘Ανγκελα Μέρκελ, είναι η μοναδική γυναίκα, αποτελώντας μια πινελιά χρώματος ανάμεσα στα γκρίζα κεφάλια και τα γκρι κοστούμια των γκρίζων ανδρών” τόνισε, μεταξύ άλλων, η κα Visser.

Η έρευνα

Προς υποστήριξη των λεγομένων της, η κα Visser παρέθεσε σειρά στατιστικών στοιχείων, τα οποία προκύπτουν από την ανά διετία παρακολούθηση, μέσω του προγράμματος BoardWomen Monitor, της συμμετοχής των γυναικών σε διοικητικά συμβούλια. Στο πλαίσιο του BWM, αναλύονται οι αριθμοί για τη συμμετοχή των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των 300 μεγαλύτερων ευρωπαϊκών εισηγμένων εταιρειών, με βάση τη χρηματιστηριακή τους αξία, σύμφωνα με τον δείκτη FTSE Eurofirst 300 (πχ Shell, HSBC, ING Group, Orange κά). Καθώς τα συστήματα εταιρικής διακυβέρνησης διαφέρουν σε κάθε χώρα, διαφοροποιούμενα μεταξύ διοικητικών συμβουλίων ενός και δύο επιπέδων, στην έρευνα συμπεριελήφθησαν όλα τα μέλη όλων των διοικητικών συμβουλίων (και οι εκτελεστικοί διευθυντές, οι μη εκτελεστικοί σύμβουλοι, οι ανεξάρτητοι σύμβουλοι, τα μέλη των εκτελεστικών συμβουλίων και τα μέλη των εποπτικών συμβουλίων).

Η εθνικότητα των εταιρειών καθορίστηκε με βάση την τοποθεσία των κεντρικών τους γραφείων. Εστιάζοντας στις 300 μεγαλύτερες εισηγμένες εταιρείες της Ευρώπης, η έρευνα δεν συμπεριέλαβε μεγάλες οικογενειακές εταιρείες. Επίσης, ένα σημαντικό μέρος των εταιρειών εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γαλλία και στη Γερμανία, απλώς και μόνο διότι οι εταιρείες από αυτές τις χώρες βασίζονται σε μεγάλες εγχώριες αγορές, ιδιαίτερα σε σύγκριση με χώρες, όπως το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία. Οι 17 χώρες που συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα είναι η Αυστρία, το Βέλγιο, η Δανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Σε συνεργασία με τη διεθνή εταιρεία αναζήτησης διοικητικών στελεχών Egon Zehnder, η έρευνα διεξήχθη για τα έτη 2004, 2006 και 2008.

Βασικές διαπιστώσεις

Σύμφωνα με τα όσα ανέφερε η κα Visser, από την έρευνα προέκυψε πως “οι 300 κορυφαίες ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν πλέον συμμετοχή γυναικών στα διοικητικά τους συμβούλια που ανέρχεται στο 9,7%, κάτι που σημαίνει ότι σχεδόν ένα στα δέκα μέλη διοικητικών συμβουλίων είναι γυναίκα. Αυτό σημαίνει αύξηση από το 8,5% του 2006 και το 8% του 2004. Σε απόλυτους αριθμούς: από ένα σύνολο 5.146 θέσεων σε διοικητικά συμβούλια, οι γυναίκες κατέχουν τις 501 θέσεις. Καθώς το μέσο μέγεθος ενός διοικητικού συμβουλίου είναι 15 μέλη, αυτό σημαίνει ότι κατά μέσο όρο μόνο τα 1,5 μέλη ενός μέσου διοικητικού συμβουλίου είναι γυναίκες…. Τα σκήπτρα στην Ευρώπη κατέχει η Νορβηγία με μεγάλη διαφορά.

Το 2008, η Νορβηγία σημείωσε άλμα με 44,2% συμμετοχή γυναικών στα διοικητικά συμβούλια, ως αποτέλεσμα της πρόσφατης νομοθεσίας ποσόστωσης. Χωρίς τη Νορβηγία, η συμμετοχή των γυναικών σε ΔΣ στην Ευρώπη μειώνεται στο 9,1%, επιβεβαιώνοντας τον μέσο ρυθμό αύξησης της τάξης του 0,5% περίπου σε κάθε διετή περίοδο από το 2004 και μετά. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, κάτι που, όπως διαπιστώνεται από τους αριθμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, μοιάζει να είναι ευσεβής πόθος, η ίση συμμετοχή (50/50 αναλογία ανδρών/γυναικών) θα επιτευχθεί το 2065! Συνεπώς, χρειάζεται να κάνουμε κάτι διαφορετικό”.

Η κατοχή ηγετικών θέσεων από γυναίκες, δηλώνει η κα Visser, εξακολουθεί να είναι κάτι πολύ σπάνιο. “Μόνο 6 γυναίκες στις 300 κορυφαίες εταιρείες κατέχουν ηγετικές θέσεις, ως διευθύνουσες σύμβουλοι ή πρόεδροι -αυτές είναι οι εξής: η Cynthia Carrol της Anglo-American στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Marjorie Scardino της Pearson στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Nancy McKinstry της Wolters Kluwer στην Ολλανδία, η Ana Patricia Botin της Banesto στην Ισπανία, η Benedicte Schilbred της DnB στη Νορβηγία και η Heidi Hutala της Neste Oil στη Φινλανδία.

Η συμμετοχή σε ένα διοικητικό συμβούλιο είναι ένα πράγμα, αλλά η πραγματική επιρροή σε αυτό είναι κάτι διαφορετικό. Καθώς οι περισσότερες αποφάσεις στα διοικητικά συμβούλια προετοιμάζονται από επιτροπές αυτών των συμβουλίων, ερευνήσαμε τη θέση των γυναικών σε αυτές τις επιτροπές. Χωρίς αυτό να αποτελεί έκπληξη, διαπιστώσαμε ότι στις επιτροπές των διοικητικών συμβουλίων, όπως στην επιτροπή ελέγχου και στην επιτροπή καθορισμού υποψηφίων μελών, τυπικά προεδρεύουν άνδρες, μόνο στο 4,3% των επιτροπών προεδρεύουν γυναίκες, κάτι που, αν αναλογιστούμε ότι σχεδόν το 10% των μελών των διοικητικών συμβουλίων είναι γυναίκες, είναι επίσης ένα υπερβολικά χαμηλό ποσοστό. ‘Ετσι, ακόμη και αν στο διοικητικό συμβούλιο συμμετέχουν γυναίκες, αυτές εξαιρετικά σπάνια κατέχουν ηγετικές θέσεις ή άλλες θέσεις ισχύος”.

Η ελληνική πραγματικότητα

Αναφερόμενη στα αποτελέσματα που αφορούν στη χώρα μας, η κα Visser μάς ενημέρωσε πως από το δείγμα των 300 μεγαλύτερων εταιρειών που περιλαμβάνονται στον δείκτη FTSE Eurofirst 300, οι 9 είχαν την έδρα τους στην Ελλάδα και συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα και ήταν η Alpha Bank, η Τράπεζα Πειραιώς, η Coca-Cola HBC ΑΕ, η Cosmote Mobile Telecommunications, η EFG Eurobank Ergasias, ο Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδος (ΟΤΕ), η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, ο ΟΠΑΠ και η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού. Αυτές οι επιχειρήσεις είχαν συνολικά 116 θέσεις στα διοικητικά τους συμβούλια, εκ των οποίων μόνο 7 ανήκαν σε γυναίκες. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό 0,8%, ούτε καν 1%. Από τις 17 χώρες της έρευνας, η Ελλάδα κατέχει τη 15η θέση. Μόνο στην Ιταλία και την Πορτογαλία οι γυναίκες κατέχουν λιγότερες θέσεις στα διοικητικά συμβούλια. ‘Ολες οι γυναίκες είχαν την ελληνική ιθαγένεια, συνεπώς, φαίνεται ότι στην Ελλάδα δεν έχει εμφανιστεί ακόμη η τάση της αντιπροσώπευσης διαφορετικών εθνικοτήτων.

Οι αιτίες

Στην έρευνα διερευνήθηκαν οι αιτίες της χαμηλής συμμετοχής γυναικών σε διευθυντικές θέσεις, και δόθηκαν ορισμένες απαντήσεις που σχετίζονται με τη χαμηλή προβολή των γυναικών-manager σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους τους, με τη μεγαλύτερη συμμετοχή των ανδρών σε θέσεις στο εξωτερικό και, κατά συνέπεια, σε διεύρυνση των οριζόντων τους και την ενίσχυση της εμπειρίας τους σε θέματα που αφορούν στον τομέα τους, ενώ καταρρίφθηκαν οι αιτιάσεις που σχετίζοντας με τη διαφορά επαγγελματικού υπόβαθρου μεταξύ γυναικών και ανδρών στελεχών.

“Υπάρχει μια σημαντική διαφορά που δεν περιμέναμε να ανακαλύψουμε”, είπε η κα Visser. “Συγκρίνοντας το ακαδημαϊκό υπόβαθρο των κορυφαίων 100 ανδρών και γυναικών, διαπιστώσαμε ότι το 9,5% των γυναικών κατείχε PhD (διδακτορικό δίπλωμα), σε σύγκριση με το 33% των ανδρών που είχαν τέτοιο τίτλο -τρεις φορές περισσότεροι, μια μεγάλη διαφορά που με έκανε να απορήσω. Πώς καταφέρνει κάποιος να ανέλθει σε μια τόσο υψηλή θέση και να αποκτήσει και ένα PhD, το οποίο απαιτεί πολλά έτη σπουδών για να ολοκληρωθεί; Αναζητώντας τι κρύβεται πίσω από τα νούμερα, ανακαλύψαμε ότι οι περισσότερες γυναίκες είχαν εργαστεί για να αποκτήσουν το διδακτορικό τους, ενώ σχεδόν όλοι οι άνδρες κατείχαν τίτλους PhD που τους είχαν απονεμηθεί τιμητικά, χωρίς να έχουν κάνει τη σχετική ακαδημαϊκή εργασία.

Οι γυναίκες αποκτούν εργαζόμενες σκληρά τα διδακτορικά τους, ενώ οι άνδρες τα αποκτούν εργαζόμενοι «έξυπνα». Αυτή η διαφορά καταδεικνύει ξεκάθαρα τις εκτενείς και εξαιρετικά επιτυχημένες δραστηριότητες δικτύωσης των ανδρών. Αυτός είναι ένας από τους κρίσιμους τομείς, όπου οι γυναίκες πρέπει να μάθουν από τους άνδρες, αν θέλουμε να γεφυρώσουμε το χάσμα συντομότερα από το 2065″.

Και διαπιστώνει. “Το συμπέρασμα είναι αδιαμφισβήτητο. H συμμετοχή των γυναικών στα ανώτατα διοικητικά κλιμάκια είναι κάτι καλό για τα αποτελέσματα της επιχείρησης. Εταιρείες με τρεις ή περισσότερες γυναίκες στο διοικητικό συμβούλιο εμφανίζουν τελικά αποτελέσματα που είναι καλύτερα κατά 15 έως 35%. Ωστόσο, οι έρευνες δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση, και εξακολουθούμε να μην μπορούμε να δηλώσουμε ότι, επειδή ακριβώς μια εταιρεία έχει περισσότερες γυναίκες στο διοικητικό της συμβούλιο, τα τελικά της αποτελέσματα είναι βελτιωμένα. ‘Οποια και αν είναι η αιτία, οι μέτοχοι θα πρέπει να αρχίσουν να συνειδητοποιούν ότι μια εταιρεία χωρίς γυναίκες στο διοικητικό της συμβούλιο ενδέχεται να μην τους προσφέρει τόσο καλές αποδόσεις όσο οι εταιρείες που απασχολούν γυναίκες σε τέτοιες θέσεις”.

Μεταξύ των προτάσεων για την αλλαγή της σημερινής πραγματικότητας, με τις οποίες ολοκλήρωσε την ομιλία της η κα Visser, συγκαταλέγεται η πρόταση της εφαρμογής της νομοθεσίας ποσόστωσης στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων, με παράδειγμα την εφαρμογή της στη Νορβηγία, αλλά και ο διορισμός στη θέση του διευθύνοντος συμβούλου των εταιρειών γυναίκας (οι γυναίκες προτείνουν ευκολότερα γυναίκες σε υψηλές θέσεις). Αλλά η σημαντικότερη αφορούσε στην προτροπή προς τις ίδιες τις γυναίκες να προσέξουν την εκπαίδευσή τους, αλλά και τις επιλογές τους στη καριέρα τους.