Ξεσπάθωσε ο κ. Φώλιας στη Θεσσαλονίκη. Ανήγγειλε τη δημιουργία «θεσμού για καθαρές τιμές», παραδέχθηκε ότι η εφαρμογή της αγορανομικής διάταξης, σχετικά με την αναγραφή των εκπτώσεων στα τιμολόγια, απέτυχε και μίλησε περί «κρυφών εκπτώσεων» που παίρνουν τα σούπερ μάρκετ από τους προμηθευτές. Θα απαντήσουμε στις αιτιάσεις του. Ποιος ξέρει; ‘Ισως φτάσουν ξώφαλτσα στ’ αφτιά του μερικές κουβέντες…

Κύριε υπουργέ,

Ομολογείτε ότι “τρέφατε την ελπίδα ότι οι προμηθευτές θα εφάρμοζαν τον νόμο. Δεν το έπραξαν, όμως…”. Δηλαδή, τι σόι κράτος είναι αυτό που δεν μπορεί να εφαρμόσει τον νόμο που έθεσε σε εφαρμογή προ τριμήνου; Για κράτος-μέλος της ΕΕ πρόκειται ή για θίασο σκιών; Αρπάξτε τους, επιβάλετε πρόστιμα, στείλτε τους στον εισαγγελέα! Αλλά πού να στραφείτε κατά των πολυεθνικών; Ποιος τολμά να βάλει το κουδούνι στη γάτα; Γι’ αυτό σάς είναι βολικό το τσουβάλιασμα σούπερ μάρκετ και προμηθευτών, έτσι; Εκείνο, όμως, το «έτρεφα την ελπίδα…» τι το θέλατε; Βγάζει μάτι! Λες και η πολιτική και η εφαρμογή των νόμων γίνεται με ελπίδες κι ευχές..

«…Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν αντίμετρα από το υπουργείο», είπατε. Αυτό σημαίνει η νέα διακυβέρνηση; Να κάνει νόμους, οι βιομήχανοι να μην τους εφαρμόζουν, να εξαγγέλλει “αντίμετρα” -δηλαδή, νέους νόμους στη θέση εκείνων που παραβιάζονται- και πάει λέγοντας; Κι αν οι βιομήχανοι δεν εφαρμόσουν και τον νέο νόμο, τι θα κάνετε; Θα τους τιμωρήσετε; Και γιατί δεν τους τιμωρείτε τώρα;

Η μακρόχρονη θητεία μου στον κλάδο των σούπερ μάρκετ, πάνω από 40 χρόνια, και η ιδιότητα του οικονομικού αναλυτή του, με επίσημες δημοσιεύσεις (“Πανόραμα Των Ελληνικών Σούπερ Μάρκετ” και περιοδικό “σελφ σέρβις”, εκδόσεις Comcenter) με υποχρεώνει να σας μιλήσω με αριθμούς και γεγονότα.

Τον Μάιο του 2007 με αγορανομική διάταξη καθιερώθηκε η υποχρεωτική αναγραφή των εκπτώσεων στα τιμολόγια. Εμείς τότε γράψαμε ότι η κατάσταση στον τρόπο τιμολόγησης πρέπει να αλλάξει. Αλλά πρέπει να γίνει σε βάθος χρόνου και μετά από σοβαρή μελέτη. Ο έλεγχος των τιμών αγοράς δεν θα είναι και τόσο εύκολος όσο νομίζουν στο ΥΠΑΝ. Τώρα, λοιπόν, που μπλέξατε, ξαναβρίσκετε συλλήβδην ένοχους τα σούπερ μάρκετ και τους προμηθευτές.

Αλλά τι ακριβώς εννοείτε όταν λέτε ότι γίνονται «κρυφές εκπτώσεις» από τους προμηθευτές προς τα σούπερ μάρκετ, τις οποίες αυτά δεν αποδίδουν στον καταναλωτή; Μα τις εκπτώσεις-παροχές τα σούπερ μάρκετ τις παίρνουν με νόμιμα παραστατικά. Υπάρχει πουθενά νομοθεσία που αποκλείει τη μια ή την άλλη μορφή παροχών; Κι είναι γνωστό ότι οι λογής παροχές υπαγορεύονται από τις ανάγκες του ανταγωνισμού και του marketing.

Οι ελλείψεις της πρόσφατης αγορανομικής διάταξης, της οποίας την εφαρμογή αδυνατεί να επιβάλει το κράτος, φανερώνει ότι οι στο ΥΠΑΝ ενδημούντες έχουν μεσάνυχτα. Οι βιομήχανοι και τα πολυεθνικά μονοπώλια τη δουλειά τους κάνουν. Βρήκαν ανοιχτό παράθυρο; Μπαινοβγαίνουν! Αυτό γινόταν πάντοτε και παντού. Και θα γίνεται όσο δεν αναγνωρίζεται η πραγματική πηγή του προβλήματος. Είναι θέμα, όπως λέμε, “πολιτικής επιλογής”. Αυτά έχει η “ελεύθερη αγορά”, όταν την επιλέγεις.

Αλλά το «κρυφές εκπτώσεις» σηκώνει και ακραίες ερμηνείες, δηλαδή ότι τα σούπερ μάρκετ παίρνουν εκπτώσεις και παροχές «κάτω από το τραπέζι», παράνομα! ‘Εχετε τέτοια στοιχεία; Να τα στείλετε στον εισαγγελέα! Θα το δεχτούμε με ανακούφιση, αν αποκαλύψετε απατεώνες και φοροφυγάδες που δυσφημίζουν τον κλάδο. Αλλά όχι ρετσινιές και λάσπη, έτσι;

Με ένα περίεργο παράδειγμα που αναφέρετε κ. Φώλια κάνατε λόγο για αφανές κέρδος 150%. Δεν αντιλαμβάνομαι την αριθμητική σας. Δύο ενδεχόμενα μπορεί να συμβαίνουν. ‘Η οι σύμβουλοι που σας έδωσαν το παράδειγμα πρέπει να μάθουν αριθμητική του δημοτικού, ή τα μπερδέψατε. Θα σας ρωτήσω, όμως, γιατί δεν σας ακούσαμε να αναφέρεστε ποτέ, λχ, στη λιανική των καλλυντικών, των ειδών νοικοκυριού, στα έπιπλα, στους νεωτερισμούς, στα παπούτσια, στα ηλεκτρονικά, στις υπηρεσίες κλπ, όπου τα ποσοστά κέρδους φτάνουν το 200%, το 300% και βάλε;

Αλλά, αν υποθέσουμε ότι κάποιοι «τα παίρνουν κάτω από το τραπέζι» (στείλτε τους στον εισαγγελέα, βάλτε τους λουκέτο!), αυτό σημαίνει ότι όλες οι εμφανείς και νόμιμες εκπτώσεις θα περνούν αυτούσιες στις τιμές λιανικής; Αυτό πού το βρήκατε;

Η τιμή ενός προϊόντος διαμορφώνεται σύμφωνα με το micromarketing, δηλαδή με τον τοπικό ανταγωνισμό του κάθε καταστήματος. ‘Αλλο είδος θα πωληθεί στο κόστος, άλλο με ζημιά, άλλο με μικρό κέρδος, άλλο με μεγάλο κι άλλο με υπερκέρδος. Πρακτική παγκόσμια, που αποβλέπει στο τελικό συνολικό μικτό κέρδος ως ποσοστό επί των καθαρών πωλήσεων. Μπούσουλας γι’ αυτό είναι το λειτουργικό κόστος. Το νεκρό σημείο, κατά την οικονομική πρακτική, βρίσκεται εκεί όπου οι πωλήσεις, πολλαπλασιαζόμενες με το ποσοστό του μικτού κέρδους, ισούνται με τα λειτουργικά έξοδα, δηλαδή το αποτέλεσμα είναι μηδέν. Η θετική διαφορά σημαίνει κέρδος, η αρνητική ζημιά. Για όλο τον κλάδο των σούπερ μάρκετ το 2007 (δείγμα 84 αλυσίδων που καλύπτουν κοντά στο 80% του κλάδου) η θετική διαφορά δείχνει κέρδος +1,80% προ φόρων. Μετά τους φόρους (μαζί με τις φορολογικές διαφορές) μένει ένα 1,2%-1,3%. Σε ένα σύνολο 84 αλυσίδων που μελέτησα, οι 13 έχουν ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το μεγαλύτερο θετικό αποτέλεσμα είναι 7% (το ‘φερε μια μικρή αλυσίδα στην Πάτρα), ενώ οι καλύτερες επιδόσεις αλυσίδων κυμάνθηκαν μεταξύ 1,5% και 4%.

Οι εκπτώσεις με πιστωτικά και άλλες μορφές παροχών κυμαίνονται, σε συνολικό μέσο όρο, από 15% έως 18% των πωλήσεων. Μπορείτε, κ. υπουργέ, να μας πείτε, αν περάσουν όλες στον καταναλωτή, ποιο θα είναι το αποτέλεσμα; Είναι επαρκής η αριθμητική των συμβούλων σας να μας πει τις επιπτώσεις σε μια τέτοια περίπτωση; Είναι απλό, υπουργέ μου, τόσο απλό: όλες οι αλυσίδες θα ήταν ζημιογόνες!

Θα αντιτάξει κάποιος σώφρων καταναλωτής: Είναι λογικό, δίκαιο και σύννομο τα σούπερ μάρκετ σ’ άλλο προϊόν να μην κερδίζουν τίποτα, σε άλλο να κερδίζουν, πχ 3%, και σε ένα άλλο 70% ή και 150% (κατά τον κ. Φώλια); “‘Οχι!”, απαντάμε κατηγορηματικά. Δεν είναι ούτε δίκαιο, ούτε λογικό με την κοινή λογική. Είναι λογικό, όμως, με τους κανόνες της “ελεύθερης αγοράς”! Είναι σύννομο, καθώς κανένας νόμος δεν το απαγορεύει. Αντιθέτως, απαγορεύεται η παρέμβαση του κράτους στη λειτουργία της αγοράς: Bordless World, Bordless business, κι όποιος αντέξει…

Και επανέρχομαι στην εξαγγελία σας, κ. υπουργέ, για τη δημιουργία «θεσμού για καθαρές τιμές». Πρόκειται για έδεσμα μπαγιάτικο. Το σερβίρισε τη δεκαετία του ’80 ο κ. Κεδίκογλου -τότε υπουργός Εμπορίου. Ούτε λίγο ούτε πολύ απαγόρευσε κάθε έκπτωση, ορίζοντας να μπαίνουν όλα στην τιμολογιακή πολιτική. Αποτέλεσμα; Το φαΐ ξίνισε και πετάχτηκε στα σκουπίδια, απ’ όπου το μάζεψαν οι σύμβουλοί σας και το παρουσίασαν για φρέσκο.

Αλλά είναι ωφέλιμο να θυμόσαστε μερικά πράγματα: Τα εγχείρημα Κεδίκογλου απέτυχε κι αργότερα αποσύρθηκε, αφού δημιούργησε επιπλοκές, τις οποίες δεν είχαν οι τότε εμπνευστές προβλέψει. Ανακαλύφθηκαν μεθοδολογίες για να υπερφαλαγγιστεί το γράμμα του νόμου και να παίρνουν αφανώς, πλην όμως νόμιμα, εκπτώσεις-παροχές οι μικροί λιανοπωλητές και τα σούπερ μάρκετ:

  • Παραδίδονταν, από τον προμηθευτή στον λιανοπωλητή, επί πλέον ποσότητες χωρίς να τιμολογούνται. Στα συνοδευτικά παραστατικά αναφέρονταν ως «διανομή δείγματος δωρεάν». Τις ποσότητες αυτές οι λιανοπωλητές τις πωλούσαν με δική τους ευθύνη. Το πήρε χαμπάρι μετά από μερικά χρόνια το Υπουργείο Εμπορίου, υποχρέωσε τους προμηθευτές τα μεν διανεμόμενα δείγματα να μην είναι της ίδιας συσκευασίας με τα πωλούμενα προϊόντα σε ποσότητα, επ’ αυτών δε να αναγράφεται η ένδειξη «δείγμα δωρεάν», και το θέμα έληξε.
  • ‘Αλλες επινοήσεις: Συμμετοχή σε διαφήμιση, συμμετοχή στο κόστος των τσαντών πελατών με εκτύπωση στη μια όψη του λογότυπου του προμηθευτή, ενοικίαση των κεφαλών στις γόνδολες-ράφια των καταστημάτων (θέσεων, δηλαδή, με πλεονέκτημα προβολής), αμοιβή για προβολή σε ντάνες, αμοιβή για την τοποθέτηση νέων ειδών στα ράφια, αμοιβή για την προβολή προϊόντων μέσω εκφωνήσεων από τα μεγάφωνα (στα ενδιάμεσα της μουσικής, η οποία είναι γνωστή με τον όρο Sonorisation), δωρεάν η πρώτη παραγγελία στο άνοιγμα νέων καταστημάτων.

Να αναφέρω κι άλλες; Δεν φτάνουν αυτές για να δείξουν πού θα εξωθηθεί και τώρα η αγορά, αν το ΥΠΑΝ πρόχειρα και αβασάνιστα προχωρήσει στην εξαγγελθείσα ρύθμιση;

Καταλήγοντας:

Αλλού κ. υπουργέ να αναζητήσετε τα αιτία και τις διορθωτικές κινήσεις κι όχι να κυνηγάτε ανεμόμυλους σαν Δον Κιχώτης. Εδώ βάλατε πλαφόν στα καύσιμα σε ορισμένες περιοχές, και χάλασε ο κόσμος -και σε πολλές περιπτώσεις σάς έγραψαν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους- και τώρα μάς παραμυθιάζετε για μέτρα, αντίμετρα, κερδοσκοπίες των σούπερ μάρκετ και άλλες μεγαλοστομίες αντάξιες αφελών; Γίνετε αποτελεσματικοί ή παρατάτε τα.