Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ζήτηση και των οποίων η παρακολούθηση είναι σημαντική για τη σωστή διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι πολλοί και διαφορετικής φύσεως. Οι επιχειρήσεις έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά στη μελέτη αυτών των παραγόντων, υποτιμώντας, όμως, έναν, που επηρεάζει καθοριστικά κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Μιλάμε για τον καιρό και τις μετεωρολογικές προβλέψεις, που ως εργαλείο για τον καλύτερο προγραμματισμό της προσφοράς προϊόντων αξιοποιείται ελάχιστα από τις επιχειρήσεις.

Μεγάλες λιανεμπορικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, όπως η Wal-Mart και η Tesco, συμβουλεύονται τις αναλύσεις εταιρειών που ασχολούνται με την πρόγνωση του καιρού, με στόχο να ανταποκριθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στη ζήτηση προϊόντων και υπηρεσιών από τους καταναλωτές, αλλά και να μειώσουν τις απώλειες στην εφοδιαστική αλυσίδα, ειδικά στον τομέα των τροφίμων. Όπως υποστηρίζει η Weather Channel, θυγατρική της αμερικανικής εταιρείας The Weather Company, μια εποχική μεταβολή θερμοκρασίας κατά 1°C πάνω ή κάτω από την τυπική θερμοκρασία της συγκεκριμένης περιόδου, οδηγεί σε μεταβολή των πωλήσεων κατά 1pc. Σε έναν κλάδο, όπως αυτός του βρετανικού λιανεμπορίου, με ετήσιο κύκλο εργασιών περί των 300 δισ. λιρών, αυτό το ποσό μεταφράζεται σε κέρδος ή ζημιά περίπου 3 δισ. λιρών.

Η συγκεκριμένη μελέτη της εταιρείας αναφέρει πως το περασμένο φθινόπωρο, που ήταν στη χώρα θερμότερο από ό,τι συνήθως κατά 1,5°C, οι πωλήσεις ειδών ένδυσης – υπόδησης, που αντιστοιχούν στο 13% του συνολικού λιανικού κύκλου εργασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπέστησαν σημαντικό πλήγμα, το οποίο η εταιρεία ποσοτικοποιεί σε απώλειες 700 εκατ. λιρών στο δίμηνο Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου, μόνο λόγω της μεταβολής της ζήτησης για χειμερινά ρούχα. Οι χαμηλές πωλήσεις ειδών όπως μπουφάν, γάντια και μπότες οδήγησαν τα καταστήματα να καθυστερήσουν την αλλαγή στη γκάμα των προϊόντων, με αποτέλεσμα να βρεθούν με επιπλέον στοκ και να αναγκαστούν να προχωρήσουν σε μεγάλες εκπτώσεις στην προ-χριστουγέννων περίοδο.

Γιατί υποτιμάται ο παράγων «καιρός»
Όπως υποστηρίζει τη Εθνική Στατιστική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου (Office of National Statistics), μόνο ακραίες καιρικές συνθήκες έχουν επίπτωση στο σύνολο της βρετανικής οικονομίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι εκτεταμένες χιονοπτώσεις και οι εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες που σημειώθηκαν τον χειμώνα του 2010 και προκάλεσαν πτώση ρεκόρ στις λιανικές πωλήσεις του Δεκεμβρίου (-0,8%, σε μια περίοδο που θεωρείται από τις πιο σημαντικές για τις ετήσιες πωλήσεις). «Ως μια μεταβλητή στο σύνολο της οικονομίας, ο καιρός έχει μεγάλη διακύμανση και είναι τόσο απρόβλεπτος σε μακροπρόθεσμες αναλύσεις, ώστε είναι δύσκολο να ενταχθεί στα περισσότερα οικονομικά μοντέλα», τονίζει ο Paul Walsh, data analyst του The Weather Channel. «Παράλληλα, η επίπτωση επιμέρους ακραίων φαινομένων θεωρείται πως είναι δύσκολο να μετρηθεί και να διαχωριστεί από άλλες οικονομικές εξελίξεις. Γι’ αυτό τον λόγο», δηλώνει ο αναλυτής, «οι επιπτώσεις των καιρικών συνθηκών στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων συχνά υποβαθμίζονται».

Οι αλλαγές του καιρού ως ρίσκο ή ευκαιρία
Το λιανεμπόριο έχει σήμερα στη διάθεσή του αρκετούς μετεωρολόγους, ερευνητές και αναλυτές, που μπορούν να βοηθήσουν τουλάχιστον στην ελαχιστοποίηση των ζημιών από τις καιρικές αλλαγές. «Ο καιρός είναι πάντοτε ένας παράγοντας ρίσκου αλλά και δημιουργίας ευκαιριών», δηλώνει ο David Frieberg, vice president of marketing της Planalytics, αμερικανικής εταιρείας ανάλυσης των καιρικών συνθηκών, η οποία παρέχει στοιχεία σε λιανεμπορικές επιχειρήσεις και σε προμηθευτές ταχυκίνητων προϊόντων. «Εάν το πετρέλαιο ανέβει κατά 10 σεντς», λέει χαρακτηριστικά, «μπορεί να μην αλλάξει κάτι. Εάν η θερμοκρασία ανέβει κατά 10 βαθμούς, μπορεί να υπάρξουν επιπτώσεις άμεσες και σημαντικές».

Πώς αξιοποιεί το λιανεμπόριο τις πληροφορίες για τον καιρό
Σύμφωνα με την Planalytics, στην περίπτωση που μια εταιρεία έχει στη γκάμα των προϊόντων της κυρίως εποχικά είδη, το 40% περίπου των ετήσιων πωλήσεών της μπορεί να επηρεαστεί από τις αλλαγές του καιρού. Βέβαια, διευκρινίζει πως στις περισσότερες περιπτώσεις, η επίπτωση κυμαίνεται μεταξύ 2% και 8%, λαμβάνοντας υπόψη στις εκτιμήσεις τις περιπτώσεις ακραίων καιρικών συνθηκών, καθώς και των συνηθισμένων εποχικών μεταβολών. Οι ημερήσιες, εβδομαδιαίες και μηνιαίες μεταβολές έχουν μεγαλύτερες επιπτώσεις για την επιχείρηση από ότι τα ακραία φαινόμενα, τονίζει ο Frieberg. Μπορούν πραγματικά να καθορίσουν πότε αρχίζει και πότε τελειώνει μια σεζόν για τον λιανέμπορο, το ανώτερο σημείο της και τη συνολική έντασή της. Σε ρεπορτάζ που δημοσιεύθησε στο site Marketwatch, σημειώνεται πως για να διαχειριστούν καλύτερα το ζήτημα των επιπτώσεων των καιρικών συνθηκών στα οικονομικά αποτελέσματα, οι επιχειρήσεις αξιοποιούν τα μετεωρολογικά στοιχεία με διάφορους τρόπους.

Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, η Wal-Mart χρησιμοποιεί μακροπρόθεσμες προβλέψεις ώστε να βοηθήσει τους διευθυντές των καταστημάτων της να προετοιμαστούν για καιρικά φαινόμενα. Οι διευθυντές ξεκινούν την προετοιμασία περίπου πέντε ημέρες πριν την εκδήλωση των φαινομένων, σύμφωνα με τον Lucas MacDonald, senior manager of emergency operations της αλυσίδας, διασφαλίζοντας πως δεν θα υπάρξουν προβλήματα πρόσβασης στα καταστήματα, τους χώρους στάθμευσης και τις αποθήκες, σε περίπτωση πχ έντονης χιονόπτωσης. Οι επιχειρήσεις αξιοποιούν τα στοιχεία για τον καιρό ώστε να κατανοήσουν τις τάσεις που διαμορφώνονται στο σύνολο της οικονομίας, δηλώνει ο chief economist του National Retail Federation, Jack Kleinhenz. «Καθυστερήσεις σε κατασκευαστικά έργα μεταφράζονται σε απώλεια εσόδων για τους εργαζόμενους σε αυτά, και, κατά συνέπεια, σε μείωση της καταναλωτικής δαπάνης», λέει χαρακτηριστικά. «Είναι απαραίτητη η συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων στοιχείων για τον καιρό», τονίζει. «Πρέπει να προετοιμαζόμαστε για το χειρότερο και να ελπίζουμε για το καλύτερο»…

Οι προβλέψεις, πέρα από το να βοηθούν ώστε να υπάρχει επάρκεια στην κάλυψη εποχικής ζήτησης, συμβάλουν επίσης στο να υπάρχει συνέπεια στα χρονοδιαγράμματα των παραδόσεων, ώστε τα προϊόντα να υπάρχουν σε στοκ, όταν τα χρειάζονται οι πελάτες. Ο McDonald (Wal-Mart) αναφέρει ως παράδειγμα τις ακραίες περιπτώσεις των καταιγίδων που πλήττουν συχνά Πολιτείες των ΗΠΑ, όπου είναι απαραίτητο τα καταστήματα να έχουν ήδη φροντίσει να έχουν σε στοκ βασικά προϊόντα για την επιβίωση των κατοίκων, όπως φακούς, μπαταρίες και εμφιαλωμένο νερό και στην περίπτωση έντονης χιονόπτωσης, φτυάρια και αλάτι. Οι προβλέψεις μπορεί να οδηγήσουν, βέβαια, σε υπερ-στοκάρισμα, αλλά, όπως τονίζουν οι ειδικοί «είναι πιο πιθανό τα μετεωρολογικά φαινόμενα να καθυστερήσουν να εμφανιστούν, παρά να ακυρωθούν!».

Κατανοώντας την αξία της πρόβλεψης στην εφοδιαστική αλυσίδα
Τον Οκτώβριο του 2015 δημοσιεύθηκε η μελέτη της εταιρείας μετεωρολογικών προβλέψεων και αναλύσεων του Met Office, της βρετανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας. Στόχος της μελέτης, που εκπονήθηκε από το ειδικό τμήμα retail, η κατανόηση σε βάθος του τρόπου με τον οποίο λιανέμποροι και προμηθευτές αξιοποιούν τα στοιχεία και τις αναλύσεις για τον καιρό, καθώς και τις επιπτώσεις των καιρικών αλλαγών στην επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Πρόκειται για την πρώτη μελέτη του είδους και τα συμπεράσματά της έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Barbara Napiorkowska-Dickson, retail business manager της Met Office, η οποία υπογράφει τη μελέτη, τονίζει πως λίγες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν στοιχεία για τον καιρό στη διαμόρφωση των πλάνων τους. Παρόλα αυτά, ενώ αρκετοί πιστεύουν πως η φύση της δραστηριότητάς τους (τα προϊόντα που αποτελούν τη γκάμα τους) τους κατατάσσει σε μια ομάδα επιχειρήσεων των οποίων η δραστηριότητα δεν επηρεάζεται άμεσα από τις καιρικές αλλαγές, είναι βέβαιο πως ο καιρός θα έχει πάντα άμεση επίπτωση στα logistics και τις εμπορικές δραστηριότητές τους.

Η έρευνα έγινε με online ερωτηματολόγιο, στο οποίο απάντησαν υψηλόβαθμα στελέχη από γνωστές επιχειρήσεις του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων, προμηθευτών και third-party παρόχων υπηρεσιών logistics, αλλά και στελεχών από διαφορετικά τμήματα και λειτουργίες των επιχειρήσεων, που εμπλέκονται στον σχεδιασμό των πλάνων. Επίσης, ζητήθηκε η άποψη του IGD, του γνωστού φορέα έρευνας και εκπαίδευσης στον τομέα του λιανεμπορίου, με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος είχε πρόσφατα πραγματοποιήσει έρευνα σχετικά με την αξία της πρόβλεψης στην εφοδιαστική αλυσίδα και τον ρόλο εξωτερικών παραγόντων, όπως και ο καιρός, στην αποτελεσματική λειτουργία της. Το αποτέλεσμα της συνδυαστικής αυτής μελέτης έδωσε στοιχεία σχετικά με το ποιους τομείς της εφοδιαστικής αλυσίδας επηρεάζει ο καιρός και ποιος ο ρόλος του στη διαμόρφωση της ζήτησης, πώς χρησιμοποιούνται τα μετεωρολογικά δεδομένα για να ληφθούν ορθότερες αποφάσεις και, τέλος, ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στη χρήση των μετεωρολογικών δεδομένων.

Τι έδειξε η έρευνα
Μεταξύ των ευρημάτων της έρευνας συγκαταλέγονται τα εξής: Σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες τοποθετούν τον καιρό στην τρίτη θέση κατάταξης, ως έναν από τους σημαντικότερους εξωτερικούς παράγοντες επηρεασμού της ζήτησης. Ακριβώς επειδή είναι εξωτερικός παράγοντας, κρίνεται αναγκαία η χρήση υπηρεσιών μετεωρολογικών προβλέψεων. Παρόλα αυτά, μόλις το 16% των επιχειρήσεων, ειδικά στον εμπορικό κλάδο, χρησιμοποιεί εξειδικευμένες υπηρεσίες παροχής μετεωρολογικών προβλέψεων, ενώ το 19% επαφίεται στα δωρεάν στοιχεία των κρατικών μετεωρολογικών υπηρεσιών. Παρά το γεγονός ότι τα στοιχεία για τον καιρό βρίσκονται στη τρίτη θέση από το τέλος, σε ό,τι αφορά τους παράγοντες που έχουν ήδη ενσωματωθεί στον προγραμματισμό των επιχειρήσεων, καταλαμβάνουν την τρίτη θέση μεταξύ των υπηρεσιών που θα ήθελαν να χρησιμοποιούν οι ερωτηθέντες. Επίσης, το 67% των ερωτηθέντων απαντά πως γενικότερα οι προβλέψεις έχουν γίνει σήμερα πολύ πιο δύσκολες και υπάρχει μια σαφής επιθυμία αξιοποίησης των μετεωρολογικών προβλέψεων, ειδικότερα για εμπορικούς σκοπούς, όπως στις περιπτώσεις της online επισκεψιμότητας και του προγραμματισμού των ενεργειών μάρκετινγκ.

Ο καιρός επηρεάζει όλους τους τομείς της εφοδιαστικής αλυσίδας και, σύμφωνα, με τους ερευνητές του Met Office, θα έχει όλο και μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια, καθώς οι απαιτήσεις των πελατών του λιανεμπορίου εξελίσσονται και το ρίσκο που θα καλούνται στο μέλλον να αναλάβουν οι επιχειρήσεις, λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, προβλέπεται πως θα είναι μεγαλύτερο. Οι λιανέμποροι και οι προμηθευτές κατηγοριών προϊόντων, στις οποίες η κατανάλωση επηρεάζεται άμεσα με τις καιρικές συνθήκες, όπως οι κατηγορίες του κρέατος για BBQ, σαλάτες, ποτά και σούπες, και ειδικότερα σε περιοχές όπου ο καιρός χαρακτηρίζεται από μεγάλες μεταβολές, θα δεχθούν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις. Στο λιανεμπόριο τροφίμων, η αξιοποίηση των μετεωρολογικών προβλέψεων έχει μεγαλύτερη σημασία, λόγω της φύσης των προϊόντων (διάρκεια ζωής τους) αφού οι απώλειες, εάν η ζήτηση δεν έχει προβλεφθεί σωστά, μπορεί να είναι μεγάλες. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει ο λιανέμπορος τις επερχόμενες καιρικές αλλαγές, γιατί οι αλλαγές στην καταναλωτική ζήτηση ορισμένων προϊόντων μπορεί να είναι το ίδιο γρήγορες με αυτές του καιρού.

Οι λιανέμποροι είναι πιο συχνοί χρήστες των μετεωρολογικών υπηρεσιών επί πληρωμή από ότι οι προμηθευτές τους (27% έναντι 11% αντίστοιχα). Η μελέτη δίνει την εξήγηση πως αυτή η διαφορετική αντιμετώπιση οφείλεται στο ότι συνήθως οι λιανέμποροι έχουν να διαχειριστούν μια πολύ πιο ευρεία γκάμα προϊόντων, πολλά εκ των οποίων επηρεάζονται από τις αλλαγές του καιρού, από ότι οι προμηθευτές, που διαχειρίζονται μικρότερο αριθμό κατηγοριών. Σε κάθε περίπτωση, έστω και αν οι κατηγορίες δεν επηρεάζονται από τον καιρό σε μεγάλο βαθμό, είναι βέβαιο πως οι καιρικές αλλαγές θα επηρεάσουν σημαντικά τις υπηρεσίες logistics, την επιλογή των προϊόντων που θα τοποθετηθούν στο ράφι σε μια συγκεκριμένη περίοδο, και το σύνολο των εμπορικών δραστηριοτήτων.

Συνολικά, οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις είναι εκείνες που είναι πιο πιθανό να πληρώσουν για τις σχετικές υπηρεσίες πρόβλεψης, παρά το γεγονός ότι πολύ μικρότερες επιχειρήσεις πλήττονται σημαντικά από τις αλλαγές του καιρού, σε βαθμό που αυτό να δικαιολογεί το κόστος αυτής της υπηρεσίας. Ο μέσος όρος των πηγών που χρησιμοποιούνται από τις επιχειρήσεις (επί πληρωμή και δωρεάν) είναι, σύμφωνα με την έρευνα, 1,8 ανά επιχείρηση. Όσο για τα αποτελέσματα της χρήσης μετεωρολογικών προβλέψεων από συγκεκριμένες εταιρείες (επί πληρωμή), οι επιχειρήσεις που τις χρησιμοποιούν δηλώνουν βελτίωση της εξυπηρέτησης των πελατών (62%), μεγαλύτερη ακρίβεια στις προβλέψεις των πωλήσεων (57%), μεγαλύτερη διαθεσιμότητα των προϊόντων στο ράφι (51%) και λιγότερα απορρίμματα (43%), σε παράγοντες δηλαδή που είναι από τους σημαντικότερους για τον κλάδο. Άρα, από την έρευνα επιβεβαιώνεται η αξία που έχει για τις επιχειρήσεις λιανεμπορίου και τους προμηθευτές τους η γνώση σχετικά με την εξέλιξη των καιρικών φαινομένων, στην προσπάθεια μεγιστοποίησης της ικανοποίησης των πελατών, αλλά και την απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.

Τι ενδιαφέρει το λιανεμπόριο
Όπως αναφέρει η έρευνα, οι λιανέμποροι στο Ηνωμένο Βασίλειο ενδιαφέρονται κυρίως για τη θερμοκρασία, για τις ώρες ηλιοφάνειας και για ακραία καιρικά φαινόμενα. Όταν εξετάζουν το ιστορικό των φαινομένων, αναζητούν κυρίως τον μέσο όρο των θερμοκρασιών του Σαββατοκύριακου και των δεδομένων ανά γεωγραφική περιοχή. Βέβαια, όπως τονίζει ένας senior supply chain manager φρέσκων προϊόντων, στέλεχος αλυσίδας εθνικής εμβέλειας, η ζήτηση προϊόντων μπορεί να μεταβάλλεται δραματικά ανάλογα με τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας εντός μιας ημέρας. Για παράδειγμα, αναφέρει πως στην περίπτωση που κατά την χρονική περίοδο του μεσημεριανού γεύματος έχουμε ήλιο και αργότερα βρέξει, μπορεί να διατεθούν έως και 20% περισσότερα σάντουιτς από ότι εάν έβρεχε το μεσημέρι (και ο ήλιος έβγαινε αργότερα). Αντίστοιχη αντίδραση μπορεί να υπάρχει και στα είδη BBQ. Εάν ο ήλιος βγει στις 5μμ ο καταναλωτής θα έχει πιθανότατα ήδη αναβάλει τα σχέδια για τη συγκεκριμένη διαστηριότητα. Εάν όμως η μέρα ξεκινήσει με ήλιο, είναι πολύ πιθανό να κάνει τις απαραίτητες αγορές, έστω κι αν προβλέπεται για αργότερα πως θα συννεφιάσει.

Το Met Office χαρτογράφησε τους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψη τους οι λιανέμποροι στον προγραμματισμό τους και συνέκρινε τις απαντήσεις του συνόλου των ερωτηθέντων κατά τη διάρκεια της έρευνας με εκείνες των λιανεμπόρων που χρησιμοποιούν μόνο δωρεάν υπηρεσίες μετεωρολογικών προβλέψεων. Όσοι χρησιμοποιούν μόνο δωρεάν υπηρεσίες έχουν την τάση να παρακολουθούν αποκλειστικά τη διακύμανση της θερμοκρασίας στη φάση του σχεδιασμού των πλάνων τους. Από την άλλη πλευρά, όσοι χρησιμοποιούν υπηρεσίες επί πληρωμή λαμβάνουν υπόψη περισσότερες παραμέτρους, όπως για παράδειγμα τις ώρες ηλιοφάνειας και την επίπτωση που έχουν στη διάθεση των πελατών και τις αγοραστικές τους συνήθειες. Οι πάροχοι αυτών των υπηρεσιών διαθέτουν τη συγκεκριμένη πληροφόρηση στους πελάτες τους, συνεισφέροντας στον καλύτερο προγραμματισμό της επιχείρησης.