’Ώδυνε όρος και έτεκε... θνησιγενή κυβέρνηση «σωτηρίας», με ορισθείσα εξαρχής τη 19η Φεβρουαρίου του ερχόμενου έτους (ή μήπως όχι;), που σημειωτέον είναι και δίσεκτο, ως ημερομηνία διενέργειας των βουλευτικών εκλογών… Με απλές κουβέντες, τα νέα μέτρα που αναμένονται ως παρεπόμενο της συμφωνίας για το «κούρεμα», σε συνδυασμό με την ογκούμενη κοινωνική αγανάκτηση, «σηκώνονται» μόνο από μεγάλες πλειοψηφίες. Όπερ εγένετο!

Η τραπεζο-πτωχευμένη Ευρωζώνη επέβαλε απροσχημάτιστα, σκαιότατα την ιδιότυπη συγκυβέρνηση. Αυτή είναι η αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Τώρα, για τα περί «λαϊκής νομιμοποίησής» της, άλλα λόγια… (πόσο μακρινά φαντάζουν τα περί «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα»…). Το δεκαπενθήμερο από τις 26 Οκτωβρίου ως τις 9 Νοεμβρίου ήταν μεστό ειδήσεων, σασπένς κινήσεων τύπου χαρτοπαιγνίου, όπως σωστά χαρακτηρίστηκαν από πλήθος διεθνών μέσων ενημέρωσης οι κινήσεις των πρωταγωνιστών του «ελληνικού δράματος» και πλήρους έκπτωσης του κύρους του πολιτικού συστήματος.

Πριν 2.227 χρόνια, στις Κάννες της Απουλίας στη Νότια Ιταλία, η ολοσχερής συντριβή του ρωμαϊκού στρατού από τους Καρχηδόνιους του Αννίβα, έφερε στα πρόθυρα της καταστροφής τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Τελικά, η Ρώμη δεν έπεσε και ο ρους της ιστορίας δεν άλλαξε… Στις κοσμοπολίτικες Κάννες της Κυανής Ακτής πριν λίγες εβδομάδες οι δύο κορυφαίοι παράγοντες της ελληνικής πολιτικής σκηνής, ο τέως πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου και ο επί των οικονομικών υπουργός του Ε. Βενιζέλος, «κλήθηκαν» να «γυρίσουν μια νέα σελίδα» στη σύγχρονη ιστορία της οφειλέτριας Ελλάδας, για να μην αλλάξει ο ευρωπαϊκός της ρους ως χώρας προς παραδειγματισμόν τιμωρούμενης! Περιδεείς απολογήθηκαν στους επικυρίαρχους για το πυροτέχνημα του δημοψηφίσματος που εξήγγειλαν, οπότε, με βάση τη συμφωνία για το «κούρεμα», «στρώθηκαν στη δουλειά» για να γίνει πραγματικότητα κατ’ απαίτηση των πιστωτών η «συγκυβέρνηση».

Έτσι η Ελλάδα έγινε για κάποια εικοσιτετράωρα το «πρώτο θέμα» (ή απλώς, «νούμερο») στα ΜΜΕ όλου του πλανήτη, υπερκεράζοντας ακόμη και το μέγα θέμα της Ιταλίας, το οποίο απειλεί να τινάξει την ευρωζώνη στον αέρα, βυθίζοντας σε βαθιά ύφεση την παγκόσμια οικονομία.

Η τρύπα του «ελληνικού ζητήματος» φαίνεται να έκλεισε, τουλάχιστον προσωρινά, με την ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση, προκειμένου να… παραδώσει την εξουσία της σε μία κυβέρνηση κοινής αποδοχής των δύο μεγάλων κομμάτων, και με τη δέσμευση, φυσικά, του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης ότι θα ψηφίσει τη δανειακή σύμβαση και τα συμπαρομαρτούντα για την εφαρμογή της.

Έτσι, διατυμπανίστηκε με κάθε επισημότητα και… κωλοτούμπα η πειθαναγκαστική εποπτεία της χώρας μας από τους πιστωτές της. Μόνο που λίγες ώρες πριν το «κλείσιμο της ελληνικής εκκρεμότητας» η Ιταλία άνοιξε την πόρτα του ΔΝΤ και της τρόικας. Και σε λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο οι Γάλλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με το δικό τους πρόγραμμα σκληρής λιτότητας…

Χωρίς ρευστότητα και ζήτηση
Πέρα από τις ραγδαίες εξελίξεις στο πεδίο της ελληνικής πολιτικής ζωής, στο αμιγώς οικονομικό πεδίο «η επόμενη ημέρα μετά το “κούρεμα”, λέει ότι οι Έλληνες θα πρέπει να ζουν πλέον χωρίς δανεικά και οι επιχειρήσεις χωρίς χρηματοδότηση», επισημαίνεται σε ενημερωτικό σημείωμα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου (ΕΣΕΕ).

«Το σχέδιο καθιστά ασφαλείς τις καταθέσεις», αλλά «οι τράπεζες θα βρεθούν στην άβολη θέση να είναι οι αρνητικοί συντελεστές της αλλαγής του εγχώριου επιχειρηματικού χάρτη, αφού η μη χρηματοδότηση της αγοράς και των νοικοκυριών, θα οδηγήσει σε αναγκαστικές μεταβιβάσεις περιουσιών για την εξόφληση νέων υποχρεώσεων και παλαιών χρεών…».

Με απλά λόγια, το «στέγνωμα» και των τελευταίων σταγόνων χρηματοδότησης που έπεσαν ως τώρα, θα εξαναγκάσει τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές να πουλήσουν τις περιουσίες τους για να επιβιώσουν και δη σε τιμή ευκαιρίας, όσο-όσο –θα φάνε, δηλαδή, τις ίδιες τους τις σάρκες…

Το διαφαινόμενο νέο «κούρεμα» των εισοδημάτων, η επιβολή φόρων και εισφορών επί παντός του επιστητού, η πλήρης αποψίλωση του κοινωνικού κράτους, που θα εξαναγκάσει τα νοικοκυριά να διαθέτουν επιπλέον εισοδήματα για την κάλυψη αναγκών σχετικών με την υγεία, την κοινωνική πρόνοια, την εκπαίδευση κλπ, θα βυθίσουν ακόμη περισσότερο το λιανικό εμπόριο και την παραγωγή στο τέλμα της ύφεσης, θα πολλαπλασιάσουν τα «λουκέτα», θα μεγεθύνουν την ανεργία και θα επιτείνουν την ερημοποίηση των εμπορικών δρόμων της Αθήνας και των άλλων μεγάλων πόλεων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις κορυφαίων παραγόντων της ΓΣΕΒΕΕ, τα δύο τελευταία χρόνια τα λουκέτα έκλεισαν πάνω από 150.000 επιχειρήσεις, ενώ αναμένονται επιπλέον 200.000 λουκέτα την επόμενη διετία. Άνθιση γνωρίζει μόνο ο κλάδος της αγοράς χρυσού και κοσμημάτων, αλλά και η λεγόμενη «επιχειρηματικότητα ανάγκης» από άνεργους και νέους που, αδυνατώντας να μπουν στην αγορά εργασίας, επενδύουν τις όποιες οικονομίες τους ή το προϊόν εκποίησης των περιουσιακών στοιχείων τους στην ίδρυση μικρών (θνησιγενών κατά πλειονότητα) επιχειρήσεων, κυρίως στον τομέα της εστίασης και δη του πρόχειρου φαγητού και του delivery.

Επίσης, «μόδα» τείνει να γίνει και η στροφή στην αγροτική οικονομία. Όμως, αυτή «η επιστροφή στις ρίζες» για τη συντριπτική πλειονότητα των «αγροτών ανάγκης» δύσκολα μπορεί να καλύψει κάτι περισσότερο από μέρος των διατροφικών τους αναγκών και σε καμμία περίπτωση τις ανάγκες τους σε ρευστό (δάνεια, ΔΕΚΟ, εφορία, χαράτσια, φροντιστήρια, υγεία κλπ).


Η «πέτρινη» διετία 2012-13
Το λιανικό εμπόριο την τελευταία τριετία βιώνει με τραγικό τρόπο τις συνέπειες της κρίσης. Το οικονομικό μοντέλο που είχε υιοθετηθεί τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα ευνόησε τον υπερεπαγγελματισμό στον κλάδο. Με το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης η εικόνα άλλαξε άρδην. Το εμπόριο αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευάλωτο στη βίαια αλλαγή του καταναλωτικού μοντέλου. Με μειωμένη κατανάλωση και χωρίς το εύκολο τραπεζικό χρήμα, οι εμπορικές επιχειρήσεις εμφάνισαν πολύ σύντομα συμπτώματα έντονης ασφυξίας.

Έτσι, ενώ στην ακμή τους έφτασαν να απασχολούν περισσότερους από 830.000 εργαζόμενους, πάνω από το 18% του εργατικού δυναμικού της χώρας, ήδη ο αριθμός τους έχει μειωθεί σε λιγότερους από 770.000, με το ποσοστό των μερικώς απασχολουμένων να διογκώνεται συνεχώς.

Την τελευταία τετραετία, δηλαδή σε σύγκριση με το 2007 -τελευταίο έτος ανοδικής πορείας των δεικτών- ο όγκος των λιανικών πωλήσεων, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, έχει μειωθεί κατά μέσο όρο 21,4% το οκτάμηνο Ιανουαρίου- Αυγούστου για το οποίο υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία. Τις μεγαλύτερες απώλειες υπέστη ο κλάδος των επίπλων-ηλεκτρικών συσκευών και οικιακού εξοπλισμού με 38,5% και ακολουθούν τα καύσιμα με 32,6%. Στα σούπερ μάρκετ ο όγκος των πωλήσεων κατέγραψε πτώση 11,5%, στα μικρότερα καταστήματα τροφίμων 20,6% και στα πολυκαταστήματα 14,6%.

Η επόμενη διετία χαρακτηρίζεται ως «πέτρινη» από την ΕΣΕΕ, η οποία επικαλούμενη στοιχεία της τελευταίας έκθεσης της Κομισιόν για τους βασικούς δείκτες της ελληνικής οικονομίας, επισημαίνει ότι η μετά «κούρεμα» εποχή επιφυλάσσει μια πολύ σκληρή πραγματικότητα για τον ελληνικό λαό.

• Οι αμοιβές των εργαζομένων στο σύνολο της οικονομίας, σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, από 77,4 δισ. ευρώ το 2011, θα μειωθούν στα 71,7 δισ. ευρώ το 2013.
• Το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών από 171,7 δισ. ευρώ θα μειωθούν σταδιακά στα 164,9 δισ. ευρώ το 2014.
• Οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές θα μειωθούν από 46,6 δισ. ευρώ σε 43,3 δισ. ευρώ το 2014.
• Η ιδιωτική κατανάλωση από τα 163,6 δισ. ευρώ θα μειωθεί στα 157,4 δισ. ευρώ το 2013.
• Οι άμεσοι φόροι θα αυξηθούν από 17,3 δισ. ευρώ το 2011 σε 19,6 δισ. ευρώ το 2013 και σε 20,7 δισ. ευρώ το 2014.
• Οι άνεργοι από 833.300 το 2011 θα αυξηθούν σε 925.000 το 2012.
• Το ΑΕΠ από 217,8 δισ. ευρώ το 2011, θα μειωθεί στα 212,1 δισ. ευρώ το 2012.

«Το ελληνικό εμπόριο βρίσκεται ανάμεσα στις συμπληγάδες τραπεζών και προμηθευτών», επισημαίνει ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων, κ. Γ. Κασιμάτης, τονίζοντας ότι «η ρευστότητα αναδεικνύεται στο μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής επιχειρηματικότητας». Εξαιτίας του «κουρέματος» του χρέους,  «η ρευστότητα από ελάχιστη θα γίνει μηδενική, επιδεινώνοντας την κατάσταση στην αγορά και φέρνοντας σε αδιέξοδο και κλείσιμο επιχειρήσεις μέχρι χθες υγιείς».


Μόνο μαύρα μαντάτα
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, δηλαδή πριν εκδηλωθεί η νέα ραγδαία επιδείνωση του πολιτικού και οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη, ο δείκτης οικονομικού κλίματος στη χώρα μας «καρφώθηκε» σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα ιστορικά. Ειδικότερα στον τομέα του λιανικού εμπορίου, σύμφωνα με την Έρευνα Οικονομικής Συγκυρίας του ΙΟΒΕ, οι επιχειρηματικές προσδοκίες επιδεινώθηκαν στα τρόφιμα-ποτά και τα είδη οικιακού εξοπλισμού, ενώ σημείωσαν μικρή ανάκαμψη στην ένδυση-υπόδηση και στα πολυκαταστήματα.

Σε ό,τι αφορά τον δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης, «οι έλληνες καταναλωτές», σημειώνει το ΙΟΒΕ, «παραμένουν εξαιρετικά ανασφαλείς ως προς την εξέλιξη της οικονομίας, των οικονομικών του νοικοκυριού τους και την ανεργία και μαζί με τους Πορτογάλους παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην Ευρώπη».

Τη δύσκολη θέση των ελληνικών νοικοκυριών επιβεβαιώνουν και τα ευρήματα παγκόσμιας έρευνας της Nielsen, από τα οποία προκύπτει ότι ο ένας στους τέσσερις Έλληνες δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν ούτε τις βασικές τους ανάγκες. Εννέα στους δέκα Έλληνες άλλαξαν τις αγοραστικές τους συνήθειες, ενώ τρεις στους τέσσερις έχουν μειώσει τις δαπάνες για διασκέδαση εκτός σπιτιού και τρεις στους πέντε για φαγητό από έξω. Επίσης, τρεις στους τέσσερις Έλληνες αγοράζουν φθηνότερα καταναλωτικά προϊόντα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα έρευνας του ΕΒΕΑ για τα προβλήματα στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα στην παρούσα φάση. Σύμφωνα με αυτά:
• «Προβλήματα ύψιστης βαρύτητας» χαρακτηρίζονται η έλλειψη σταθερότητας στο φορολογικό, εργασιακό και ασφαλιστικό καθεστώς (από το 80% των ερωτηθέντων) και η ψυχολογία της αγοράς (από το 78%).
• «Πάρα πολύ σημαντικά προβλήματα» χαρακτηρίζονται το ύψος των φορολογικών συντελεστών (62%), η αδυναμία πάταξης του παραεμπορίου (57%), η αδυναμία πρόσβασης στο τραπεζικό σύστημα (49%), η μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων και συνταξιούχων (51%), η διαφθορά (52%)  και η φοροδιαφυγή (55%).
• «Μείζονος σημασίας πρόβλημα» χαρακτηρίζεται η γραφειοκρατία στις συναλλαγές με το Δημόσιο.

Αντίθετα, «μετρίως σημαντικό πρόβλημα» χαρακτηρίζεται το ύψος του μισθολογικού κόστους από το 43% των επιχειρήσεων, ενώ το 13% το θεωρεί ελάχιστα σημαντικό και 20% λίγο σημαντικό. Μόλις το 24% των επιχειρήσεων θεωρεί το πρόβλημα πολύ ή πάρα πολύ σημαντικό.

 Πίνακας: Εξέλιξη του δείκτη όγκου λιανικών πωλήσεων το 8μηνο Ιανουαρίου-Αυγούστου (έτος βάσης 2005=100)

 Κλάδος  2007  2011  %
 Γενικός δείκτης  108,3  85,1  -21,4%
 Γενικός δείκτης πλην καυσίμων  107,7  84,9  -21,2%
 Μεγάλα καταστήματα τροφίμων  110,9  98,1  -11,5%
 Πολυκατστήματα  118,4  101,1  -14,6%
 Καύσιμα  102,4  69,0  -32,6%
 Τρόφιμα, ποτά, καπνός  98,4  78,1  -20,6%
 Φαρμακευτικά, καλλυντικά  103,5  98,0  -5,3%
 Ένδυση, υπόδηση  94,8  73,9  -22,0%
 Έπιπλα, ηλεκτρικά, οικιακός εξοπλισμός  122,0  75,0  -38,5%
 Βιβλία  102,1  71,0  -30,5%

 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ