Σε συμπληγάδες βρίσκεται η ελληνική γαλακτοβιομηχανία όσον αφορά την κατανάλωση φρέσκου γάλακτος και γιαουρτιού, καθώς οι ανατιμήσεις αποφέρουν τόσο τη μείωση του όγκου πωλήσεων όσο και τη μαζική στροφή του κοινού σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Η πίεση για χαμηλότερες τιμές οδηγεί τους προμηθευτές σε διορθωτικές κινήσεις, ενώ έντονες είναι οι διεργασίες στον μεταποιητικό κλάδο για τη μείωση των τιμών παραγωγού πρωτίστως στο αγελαδινό γάλα. Η κίνηση αυτή έχει ήδη προκαλέσει την οξεία αντίδραση των κτηνοτρόφων.

Οι κτηνοτρόφοι υποστηρίζουν ότι τα τιμολόγια με τις μειωμένες προσφορές που τους αποστέλλουν οι μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες, καθιστούν τις μονάδες τους μη βιώσιμες, οδηγώντας σε μείωση του ζωικού κεφαλαίου και σε παύση δραστηριοτήτων. Οι δυσκολίες στην εισκόμιση γάλακτος, που κορυφώθηκαν μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, φαίνεται ότι έχουν υποχωρήσει, όμως τα προβλήματα δεν έχουν εκλείψει. Η εγχώρια παραγωγή βαίνει διαρκώς μειούμενη. Τα τελευταία επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΛΓΟ-Δήμητρα για το 2022 κατέγραψαν μείωση ποσοτήτων 4,26% του αγελαδινού γάλατος και 5,4% του γίδινου. Με το «Καλάθι του Νοικοκυριού» να επιταχύνει τις ανακατατάξεις επ’ ωφελεία των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, πλέον η μία στις τέσσερις συσκευασίες φρέσκου γάλακτος και σχεδόν η μία στις τρεις συσκευασίες γιαουρτιού έχουν λογότυπα των λιανεμπορικών αλυσίδων. Σε αυτό το περιβάλλον δοκιμάζονται τα επιχειρηματικά σχέδια των καθιερωμένων «παικτών» της αγοράς και των μικρότερων επιχειρήσεων, που καλούνται να ισορροπούν ανάμεσα στις στρατηγικές επιβίωσης και στα πλάνα για την ανάπτυξή τους.

Η κινητικότητα στη γαλακτοβιομηχανία σε ό,τι αφορά εξαγορές, συνεργασίες αλλά και αποεπενδύσεις συνεχίζεται. Τα τελευταία deals στα τέλη του 2022 ήταν η απόκτηση της βιολογικής τυροκομίας Κουρέλας από τη ΔΕΛΤΑ-Vivartia και η πώληση της βουλγάρικης θυγατρικής United Milk, που πλέον ανήκει στον Όμιλο Ελληνικά Γαλακτοκομεία των αδελφών Σαράντη. Παράλληλα, τα φυτικά ροφήματα και επιδόρπια ενισχύουν τη θέση τους ως εναλλακτικές προτάσεις γάλατος και γιαουρτιού παρά την κρίση των ανατιμήσεων. Οι παραδοσιακές γαλακτοβιομηχανίες εμπλουτίζουν τα χαρτοφυλάκιά τους με plant based προϊόντα, τα οποία απευθύνονται σε ένα κοινό που διατίθεται να πληρώνει τη διαφορά της τιμής, για να υποστηρίξει τις διατροφικές του επιλογές, ακόμα κι όταν αυτό σημαίνει μείωση της ποσότητας που καταναλώνει.

Προσδοκία διορθώσεων
Για τις εξελίξεις στο χώρο της ελληνικής γαλακτοβιομηχανίας, με έμφαση στο γάλα και το γιαούρτι, μιλάνε στο «σελφ σέρβις» ο αναπληρωτής CEO της Κρι Κρι, κ. Γιώργος Τσινάβος, ο εμπορικός διευθυντής της Δωδώνη, κ. Γιώργος Αυγερίκος, και ο δρ. Θεόδωρος Καλλίτσης, farm-manager της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής. Κοινός προβληματισμός για τις επιχειρήσεις διαφορετικού μεγέθους που δραστηριοποιούνται και στην οργανωμένη λιανική, είναι ο πληθωρισμός που καλπάζει, καθώς τα γαλακτοκομικά προϊόντα μαζί με τα αβγά βρίσκονται στην κορυφή των ανατιμήσεων, καταγράφοντας ετήσιες αυξήσεις 25,6%, σύμφωνα με τους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ. Το μήνυμα που έρχεται από το εξωτερικό σε ό,τι αφορά την αποκλιμάκωση των τιμών διάθεσης στη χονδρική των Ευρωπαίων παραγωγών γάλακτος, δημιουργεί προσδοκίες ότι θα υπάρξουν διορθώσεις και στην εγχώρια αγορά τους επόμενους μήνες. Παρά τη χαραμάδα αισιοδοξίας οι συνομιλητές μας είναι επιφυλακτικοί στις δηλώσεις τους. «Η διατήρηση του πληθωρισμού σε υψηλά επίπεδα είναι κάτι που δυστυχώς θα συνεχιστεί και το 2023, ωστόσο παρακολουθούμε συνεχώς τις συνθήκες που δημιουργούνται στις χώρες που δραστηριοποιούμαστε και προσαρμόζουμε την στρατηγική μας ανάλογα», δηλώνει ο εμπορικός διευθυντής της Δωδώνη, κ. Αυγερίκος. «Τα γαλακτοκομικά είναι προϊόντα πρώτης ανάγκης για τον Έλληνα αλλά και τον ξένο καταναλωτή, επομένως τείνουν να παρουσιάζουν πιο ανελαστική ζήτηση. Παρ’ όλα αυτά οι πληθωριστικές τάσεις επηρεάζουν την συμπεριφορά μερίδας καταναλωτών, οι οποίοι στρέφονται σε πιο οικονομικά προϊόντα», παραδέχεται ο αναπληρωτής CEO της Κρι Κρι. «Το 2023 αναμένουμε ότι θα υπάρξουν διορθώσεις στη διεθνή αγορά. Εκτιμούμε πως θα υπάρξουν διορθώσεις και στις τιμές των προϊόντων της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, ώστε να διασφαλίσουμε τη συνέχεια της παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων, της απρόσκοπτης εκπαιδευτικής διαδικασίας, της οικονομικής στήριξης των σπουδαστών μας και, ταυτόχρονα, της συνέχισης των επενδύσεων στην ανάπτυξη γνώσεων στον αγροδιατροφικό κλάδο», δηλώνει ο κ. Καλλίτσης.

Οι ανατιμήσεις στο γάλα και οι στρατηγικές των γαλακτοβιομηχανιών
Στην ερώτηση «πού αποδίδετε τις ανατιμήσεις σε γάλα και γιαούρτι;», ο κ. Τσινάβος είναι κατηγορηματικός: «Οι ανατιμήσεις σε όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα οφείλονται κατά κύριο λόγο στην αύξηση του κόστους παραγωγής του ελληνικού γάλακτος, το οποίο με τη σειρά του επηρεάστηκε από τις μεγάλες αυξήσεις στις τιμές των ζωοτροφών, που αναλογούν στο 60%-65% του συνολικού κόστους παραγωγής». Ο εμπορικός διευθυντής της Δωδώνη, αναγνωρίζει ότι οι κτηνοτρόφοι δέχθηκαν ισχυρό πλήγμα από τις ανατιμήσεις των ζωοτροφών, αναφέρει ωστόσο ότι «ο βασικότερος παράγοντας που διατηρούσε και συνεχίζει να διατηρεί αυξημένες τις τιμές ο κλάδος μας, είναι το υψηλό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου, οι ακριβές μεταφορές και η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών για τις συσκευασίας».

Σύμφωνα με τον δρ. Καλλίτση, «η αγορά του φρέσκου γάλακτος δέχτηκε ισχυρά πλήγματα στη «μετά-COVID εποχή» εξαιτίας των προβλημάτων στις διεθνείς μεταφορές και της εισβολής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες συνετέλεσαν στη δραματική ανατίμηση των ζωοτροφών και των προσθέτων υλών (π.χ. των συστατικών των διατροφικών συμπληρωμάτων, όπως οι βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία κ.ά.). Όπως ήταν αναμενόμενο, αυτά δημιούργησαν προϋποθέσεις και για επιπρόσθετες πιέσεις από… «στρατηγικές» επιδιώξεις, όπως οι αποκλεισμοί και οι περιορισμοί στη διαθεσιμότητα των ήδη ακριβών πρώτων υλών. Με τη σειρά τους, οι υπέρογκες ανατιμήσεις πίεσαν τους ήδη ευάλωτους κτηνοτρόφους, αυξάνοντας το κόστος διατήρησης των κοπαδιών τους και της λειτουργίας των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων. Η αύξηση της τιμής του γάλακτος και τελικά η επιβάρυνση των καταναλωτών διαμορφώνουν ένα καινούργιο πεδίο, με λιγότερο και πιο ακριβό φρέσκο γάλα στην αγορά. Η αγορά, στο μεταξύ, υποδέχεται υποκατάστατα του γάλακτος, παρασκευαζόμενα από προϊόντα φυτικής προέλευσης και γάλα μακράς διάρκειας. Εδώ βρισκόμαστε σήμερα, σε ένα νέο περιβάλλον υψηλότερων τιμών του φυσικού φρέσκου γάλατος και του φυσικού γιαουρτιού και δυσκολιών στην κατανάλωση», καταλήγει ο farm manager της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής.

Παρά τις προκλήσεις οι γαλακτοβιομηχανίες συνεχίζουν να υλοποιούν τα επενδυτικά τους σχέδια και να ενισχύουν την εξωστρέφειά τους. «Το 2023 θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε με νέα λανσαρίσματα την πολύ επιτυχημένη σειρά λειτουργικών γιαουρτιών Super Spoon. Νέα αναμένονται και στην κατηγορία παιδικών και βρεφικών γιαουρτιών, στην οποία η Κρι Κρι κατέχει κυρίαρχη θέση στην αγορά», λέει ο κ. Τσινάβος. «Απορροφήσαμε ένα μεγάλο μέρος του κόστους και μετακυλήσαμε ένα μέρος του στην κατανάλωση, με σκοπό να διατηρήσουμε ως εταιρεία τη βιωσιμότητά μας. Παρά τις εξελίξεις παραμένουμε πιστοί στο στρατηγικό μας πλάνο και επενδύουμε σε νέες τεχνολογίες, που συγκρατούν το κόστος και είναι ευκολότερα προσαρμόσιμες στις νέες προκλήσεις», δηλώνει ο εμπορικός διευθυντής της Δωδώνη. Η Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή ετοιμάζει ένα νέο φρέσκο γάλα με την ονομασία «Βραδινό», το οποίο θα διατίθεται αρχικά από το πρατήριο προϊόντων που λειτουργεί στις εγκαταστάσεις του ιδρύματος. «Εκτιμούμε ότι θα χαράξει καινούργιες προοπτικές στη διάθεση ειδικών φυσικών προϊόντων και πως η διάθεσή του θα συμβάλει σε νεωτερισμούς στη σήμανση», δηλώνει ο κ. Καλλίτσης.

Ελλειμματική η παραγωγή
«Δυστυχώς η Ελλάδα είναι ελλειμματική στην παραγωγή γάλακτος, με αποτέλεσμα η εγχώρια παραγωγή να μην καλύπτει την ζήτηση. Ως Κρι Κρι, θεωρούμε υποχρέωσή μας να προστατεύσουμε την εγχώρια παραγωγή, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και την εξέλιξή της. Στην κατεύθυνση αυτή επενδύουμε στην υποστήριξη των μικρομεσαίων μονάδων παραγωγής γάλακτος με μορφές συμβουλευτικής στήριξης και εκπαίδευσης, σε συνεργασία με φορείς όπως η Κτηνιατρική σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η οικονομική στήριξη σε επενδυτικά προγράμματα των παραγωγών, αλλά και μέσω της συμμετοχής μας σε δράσεις του Ινστιτούτου Ελληνικού Γάλακτος», λέει ο κ. Τσινάβος. Για την Δωδώνη πρωταρχική σημασία έχει η σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης με τους παραγωγούς, που έχει χτιστεί εξήντα χρόνια. «Ωστόσο, θεωρούμε απαραίτητη τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και από την πολιτεία, ώστε οι παραγωγοί να παραμείνουν στο επάγγελμα και να δοθούν κίνητρα στις επόμενες γενιές, ώστε ν’ ασχοληθούν με την κτηνοτροφία, αξιοποιώντας σύγχρονες μεθόδους. Αντίστοιχα, είναι αναγκαία για τον επιχειρηματικό κόσμο η επίσπευση διαδικασιών, που καθυστερεί η γραφειοκρατία, ώστε να διευκολύνεται η ανάπτυξη άμεσα, σύντομα από άποψη χρόνου», λέει ο κ. Αυγερίκος.

Νέες καταναλωτικές τάσεις και προϊόντα PL
Η Κρι Κρι δεν βλέπει ανταγωνιστικά την άνοδο των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, καθώς δραστηριοποιείται ενεργά στο σχετικό τομέα. «Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας είναι πολύ επιτυχημένα σε αγορές της Ευρώπης, με μερίδια της τάξης του 40%-50%, δείχνοντας σημαντική τάση ανάπτυξης και στην Ελλάδα. Είναι προϊόντα με δυνατά brands και πολύ αυστηρές ποιοτικές προδιαγραφές. Η Κρι Κρι ήταν από τις πρώτες εταιρείες που ξεκίνησε να παράγει γιαούρτια ιδιωτικής ετικέτας στην Ελλάδα, αλλά και για το εξωτερικό. Πλέον έχουμε σημαντική αξιοπιστία και εμπειρία στον τομέα αυτό», λέει ο κ. Τσινάβος. Ο ίδιος εντοπίζει ως δυναμική καταναλωτική τάση τη στροφή στην υγιεινή διατροφή υπό την ομπρέλα «Good For You», κάτι που στο χαρτοφυλάκιο της Κρι Κρι εκφράζεται με τα λειτουργικά γιαούρτια. «Το ενδιαφέρον των καταναλωτών για γαλακτοκομικά προϊόντα και τα εναλλακτικά υποκατάστατά τους αυξάνεται, καθώς προσπαθούν να συμπληρώσουν τη διατροφή τους με θρεπτικά συστατικά, που τονώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα και βελτιώνουν την υγεία συνολικά. Ταυτόχρονα, προσελκύονται όλο και περισσότερο από προϊόντα προστιθέμενης αξίας με ειδικά προϊοντικά χαρακτηριστικά, όπως το κατσικίσιο γιαούρτι, τα plant based επιδόρπια και τα γιαούρτια που δεν περιέχουν λακτόζη. Αυτό ωστόσο που παραμένει ίδιο, είναι η σταθερή προτίμηση για τα ελληνικά, αγνά και ποιοτικά προϊόντα», δηλώνει ο εμπορικός διευθυντής της Δωδώνη. «Η επιλογή των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας αυξάνει, στο πλαίσιο της κυριαρχίας του κριτηρίου της τιμής στις επιλογές των καταναλωτών, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι υπολείπονται της ποιότητας», σχολιάζει ι ο farm manager της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής. «Γνωρίζουμε πως δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας στην τιμή. Όμως, μπορούμε και πρέπει να παράγουμε πάντοτε γάλα της υψηλότερης ποιότητας και να περιμένουμε από το «κύριο προϊόν» μας –που είναι οι απόφοιτοι της σχολής και η διακριτή αριστεία στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης στις επιστήμες της αγροδιατροφής στην πατρίδα μας– να είναι το κριτήριο επιλογής κάθε μπουκαλιού γάλακτος που διαθέτουμε στην αγορά», καταλήγει.

Κραυγή αγωνίας από τους κτηνοτρόφους
Εν μέσω διεργασιών στη γαλακτοβιομηχανία, οι Έλληνες κτηνοτρόφοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη μείωση των προσφερόμενων τιμών παραγωγού στο γάλα, που έχει ήδη ξεκινήσει στο αγελαδινό και μεταφέρεται στο αιγοπρόβειο. Την αρχή έκανε ο Σύνδεσμος Ελληνικής Κτηνοτροφίας με μια οξεία ανακοίνωση στα μέσα Ιανουαρίου. «Οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται σε μια κρίσιμη καμπή για την συνέχιση της παραγωγικής τους δραστηριότητας. Η διαφορά τιμής παραγωγού και τιμής πώλησης στο ράφι είναι χαώδης. (…) Ας αναλογισθούν και οι μεταποιητές και τα σούπερ μάρκετ, αν θα έχουν κερδοφορία χωρίς γάλα. Ας αναλογισθεί η κυβέρνηση πού θα οδηγηθεί η αγροτική παραγωγή χωρίς παραγωγούς» σημειώνουν, ζητώντας επιπλέον κρατική στήριξη για τους κτηνοτρόφους και ελέγχους κατά της κερδοσκοπίας. Ακόμα πιο υψηλούς καταγγελτικούς τόνους χρησιμοποίησαν οι αγελαδοτρόφοι της Ένωσης Φυλής Χολστάιν Ελλάδος, αμφισβητώντας το επιχείρημα των γαλακτοβιομηχανιών ότι θα ομαλοποιηθεί η κατάσταση με τις τιμές των ζωοτροφών και της ενέργειας. «Οι τιμές στα βασικά είδη των ζωοτροφών, τουλάχιστον μέχρι το Σεπτέμβριο του 2023, δεν πρόκειται να μειωθούν για τους παραγωγούς, διότι οι προμήθειες έγιναν όλο αυτό το διάστημα στις ιδιαίτερα υψηλές τιμές που υπάρχουν σήμερα» επιμένουν, ζητώντας από την πολιτεία να συγκαλέσει έκτακτη σύσκεψη για τις τιμές του γάλακτος, με τη συμμετοχή εκπροσώπων του της γαλακτοβιομηχανίας, των παραγωγών, των καταναλωτικών ενώσεων και των αλυσίδων σούπερ μάρκετ.