Ταυτόχρονα, για άλλη μια φορά πιστοποιήθηκε η οικονομική ισχύς της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, η οποία οφείλει τα υψηλά εισοδήματά της στις χιλιάδες βιομηχανίες που μετακόμισαν εκεί από την Αττική. ‘Ομως, η ισχύς αυτή δεν εκφράζεται καθόλου στα εισοδήματα των κατοίκων της περιοχής, αφού η περιφέρεια καταλαμβάνει την τελευταία θέση σε ό,τι αφορά στις δαπάνες των νοικοκυριών για αγορές, καθώς επίσης και μία από τις τελευταίες θέσεις ανάμεσα στις 13 περιφέρειες της χώρας στους δείκτες ευημερίας (αυτοκίνητα ανά 100 κατοίκους, τηλέφωνα, κατοικίες, καταθέσεις κλπ).

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, καθώς και το κατά κεφαλή ΑΕΠ για την τριετία 2004-2006 υπολογίστηκε με βάση την αναθεώρηση του ΑΕΠ κατά ποσοστό 9,6%, που ενέκρινε η Eurostat, όχι κατά 25,7% που είχε αποφασίσει αρχικά η κυβέρνηση, σε μια προσπάθεια να δείξει ότι οι ‘Ελληνες έγιναν ξαφνικά πλούσιοι και κάλυψαν την απόσταση που μας χωρίζει από τους εταίρους μας στην ΕΕ και κυρίως στην Ευρωζώνη.

Με βάση την κυβερνητική αναθεώρηση το κατά κεφαλή ΑΕΠ το 2005 είχε εμφανιστεί αυξημένο κατά 35% (!) σε σχέση με το (μη αναθεωρημένο) αντίστοιχο μέγεθος του 2004. Στην κούρσα του πλουτισμού προηγείτο τότε η Αττική με αύξηση 67,5% (λογικό, γιατί εδώ συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο ποσοστό της παραοικονομίας) και ακολουθούσαν οι τουριστικές περιφέρειες του Νοτίου Αιγαίου με 53,9%, των Επτανήσων με 31,7% και της Κρήτης με 27,8%. Υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης είχε δώσει τότε η ΕΣΥΕ και στις φτωχές περιφέρειες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, της Ηπείρου και της Πελοποννήσου, σε μια προσπάθεια σύγκλισης με την υπόλοιπη ελληνική περιφέρεια. Αντίθετα, μειωμένο ήταν το κατά κεφαλή ΑΕΠ στη Δυτική Μακεδονία (που βρισκόταν πολύ ψηλά στον πίνακα των πλουσίων περιφερειών της Ελλάδας), στη Στερεά Ελλάδα και στο Βόρειο Αιγαίο, το οποίο παρά τη πασιφανή φτώχεια του καταλάμβανε υψηλή θέση στον ίδιο πίνακα.

Κατά κεφαλήν… ξεφούσκωμα

Τελικά, η αναθεώρηση του ΑΕΠ με βάση τις εντολές της Eurostat, βύθισε και πάλι στη φτώχεια τις περισσότερες περιφέρειες της χώρας, οι οποίες μόνο για λίγους μήνες μπόρεσαν να νιώσουν «τη χαρά του να είσαι πλούσιος» (βεβαίως, μόνο στα χαρτιά).

‘Ετσι, το κατά κεφαλή ΑΕΠ από 20.547 ευρώ που ήταν το 2005 με την αναθεώρηση της ΕΣΥΕ, μειώθηκε στα 17.887 ευρώ με τη νέα αναθεώρηση. Η μείωση έφθασε τα 2.660 ευρώ ή ποσοστό 14,9%. Σε σχέση με το πριν από την αναθεώρηση κατά κεφαλή ΑΕΠ του 2004, το 2005 το αναθεωρημένο ΑΕΠ (κατά Eurostat) αυξήθηκε κατά 17,5%. ‘Ομως, η αύξηση αυτή οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη διόγκωση των μεγεθών στην Αττική (αύξηση 48,8%) και κατά δεύτερο λόγο στις αυξήσεις στην Πελοπόννησο (11,6%) και στο Νότιο Αιγαίο (9,7%). Μικρή αύξηση καταγράφηκε στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, στην ‘Ηπειρο και στην Κρήτη, ενώ στις υπόλοιπες επτά περιφέρειες (δηλαδή πάνω από τις μισές) το κατά κεφαλή ΑΕΠ μειώθηκε έως και -21,7% (Βόρειο Αιγαίο), διευρύνοντας περαιτέρω τις ανισότητες ανάμεσα στις διάφορες περιοχές της χώρας.

Βέβαια, όλα τα παραπάνω δείχνουν πόσο σχετικά είναι τα διάφορα κατά κεφαλή μεγέθη, στον καθορισμό των οποίων παίζουν μεγάλο ρόλο διάφορες πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες (κατανομή επιδοτήσεων, ευημερία των αριθμών κλπ). Επίσης, αίφνης αναδεικνύονται σε πλούσιες περιφέρειες που γνωρίζουν βιομηχανική ανάπτυξη (Στερεά, Δυτική Μακεδονία), στις οποίες όμως η κατανομή του ΑΕΠ κάθε άλλο παρά πλησιάζει το εμφανιζόμενο ως κατά κεφαλή εισόδημα. Για παράδειγμα, στη Δυτική Μακεδονία περίπου το μισό ΑΕΠ παράγεται μόνο από τη ΔΕΗ, αλλά στην κατά κεφαλή διανομή μοιράζεται ανάμεσα σε όλους τους κατοίκους της περιοχής.

Το ίδιο και στη Βοιωτία, η οποία εμφανίζεται μακράν ως ο πλουσιότερος νομός της Ελλάδας, αλλά στους δείκτες ευημερίας κατέχει μία από τις τελευταίες θέσεις, μιας και η μερίδα του λέοντος του τοπικού ΑΕΠ οφείλεται στις βιομηχανίες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Επιστρέφοντας στα μεγέθη της ΕΣΥΕ, που πλέον υπολογίζονται με βάση τις εντολές της Eurostat, μπορούμε να επισημάνουμε τα εξής:

Το χάσμα διευρύνθηκε

Το 2006 το κατά κεφαλή ΑΕΠ αυξήθηκε στο σύνολο της χώρας κατά 7,3% σε σχέση με το 2005 και έφθασε τα 19.194 ευρώ. Η Αττική, με 26.212 ευρώ, κατέχει μακράν την πρώτη θέση στον σχετικό πίνακα του πλούτου. Τη θέση του ουραγού κατέχει η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας με μόλις 11.548 ευρώ. Δηλαδή, η πιο φτωχή περιφέρεια της Ελλάδας καλύπτει μόλις το 44% του κατά κεφαλή ΑΕΠ της πιο πλούσιας και μόλις το 60% του μέσου κατά κεφαλή ΑΕΠ της χώρας.

‘Εναν χρόνο πριν, το 2005, το κατά κεφαλή ΑΕΠ της φτωχότερης περιφέρειας (και πάλι της Δυτικής Ελλάδας) αντιστοιχούσε στο 45,1% της πλουσιότερης (Αττικής) και στο 61,3% του μέσου όρου της χώρας.

Το 2004, με τα μεγέθη πριν από την αναθεώρηση του ΑΕΠ, το κατά κεφαλή ΑΕΠ στη φτωχότερη περιφέρεια (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη) κάλυπτε το 53% του αντίστοιχου μεγέθους της πλουσιότερης (Στερεάς Ελλάδας) και το 75% του μέσου όρου.

Από τα παραπάνω προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι από χρόνο σε χρόνο το χάσμα ανάμεσα στις διάφορες περιφέρειες της χώρας διευρύνεται, και η σύγκλιση μάλλον μετατρέπεται σε άπιαστο όνειρο για ορισμένες «ξεχασμένες» περιοχές, όπως η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η Δυτική Ελλάδα, η ‘Ηπειρος κά.

Το φράγμα των 20.000 ευρώ ξεπέρασε το 2006 το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε μία ακόμη περιφέρεια, τη Στερεά Ελλάδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο η Αττική και η Στερεά Ελλάδα έχουν κατά κεφαλή ΑΕΠ υψηλότερο από τον μέσο όρο της χώρας, ενώ σε μικρή απόσταση βρίσκεται μία ακόμη περιφέρεια, το Νότιο Αιγαίο.

Το 2006 το συνολικό ΑΕΠ της χώρας έφθασε τα 213.985 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 7,7% σε σχέση με το 2005. Στην Αττική παράγεται κάτι λιγότερο από το μισό ΑΕΠ της χώρας, το 49,2%. Μάλιστα, η υδροκέφαλη αυτή περιφέρεια κέρδισε πόντους σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, καθώς το 2004 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 47,6% και το 2005 48,8%.

Τη δεύτερη υψηλότερη συμμετοχή στον σχηματισμό του ΑΕΠ κατέχει η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (λόγω Θεσσαλονίκης) με μερίδιο 14%, που διατηρείται σταθερό την τελευταία τριετία. Ακολουθούν η Στερεά Ελλάδα με 5,4%, η Θεσσαλία με 5%, η Πελοπόννησος με 4,8%, η Κρήτη με 4,4%, η Δυτική Ελλάδα με 4%, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη με 3,5%, το Νότιο Αιγαίο με 2,6%, η ‘Ηπειρος με 2,2%, η Δυτική Μακεδονία με 2,1%, τα Ιόνια Νησιά με 1,5% και το Βόρειο Αιγαίο με 1,2%.

Από τα στοιχεία της ΕΣΥΕ προκύπτει, επίσης, ότι η ελληνική οικονομία στηρίζεται κυρίως στον τριτογενή τομέα, ο οποίος συμμετέχει κατά 72% στην παραγωγή του εγχωρίου προϊόντος. Πάντως, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το μερίδιο του τριτογενούς τομέα μειώθηκε σε σχέση με το 2005, κατά μιάμιση ποσοστιαία μονάδα (από 73,5% σε 72%). Ο δευτερογενής τομέας της οικονομίας συμμετέχει με μερίδιο 24,2% στον σχηματισμό του ΑΕΠ. Σε σχέση με το 2005 καταγράφεται αύξηση δύο ποσοστιαίων μονάδων. Τέλος, το μερίδιο του πρωτογενούς τομέα συνεχίζει να συρρικνώνεται και από 4,3% που ήταν το 2005 μειώθηκε στο 3,7% το 2006.

Η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία το 2006 αυξήθηκε κατά 6,8% στο σύνολο της χώρας, με τη μεγαλύτερη σχετική αύξηση να καταγράφεται στην Πελοπόννησο (8,5%) και στην Αττική (7,6%) και τη μικρότερη στην Κρήτη (2,8%). Στον πρωτογενή τομέα είχαμε μείωση του σχετικού μεγέθους κατά 8,3%, στον δευτερογενή τομέα αύξηση 16,8% και στον τριτογενή τομέα αύξηση 4,7%.

Η συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ανήλθε το 2006 σε 190,1 δισ. ευρώ, με τον τριτογενή τομέα να συμμετέχει σε αυτή με 136,9 δισ., τον δευτερογενή τομέα με 46,1 δισ. και τον πρωτογενή τομέα με 7,1 δισ. ευρώ. Το μερίδιο της Αττικής ανέρχεται σε 93,5 δισ. και ακολουθούν η Κεντρική Μακεδονία με 26,5 δισ. και η Στερεά με 10,2 δισ. ευρώ.

Λιγότερες περιφέρειες και δήμοι

Με το Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο που ήδη έχει κατατεθεί στη Βουλή, ανοίγει ο δρόμος για τη διοικητική αναδιάρθρωση της χώρας, με στόχο αφενός μεν να προσαρμοστούν οι περιφέρειες στα δεδομένα του νέου εκλογικού νόμου και αφετέρου να προκύψουν βιώσιμες διοικητικές μονάδες, στις προδιαγραφές που θέτει η ΕΕ, ικανές να απορροφήσουν τα κοινοτικά κονδύλια.

Με το σχετικό νομοσχέδιο προβλέπεται η μείωση των περιφερειών, των νομαρχιών και των δήμων της χώρας μέσα σε τέσσερα χρόνια από την ψήφισή του στη Βουλή. Η πρόταση του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι να μειωθούν κατά το ήμισυ, δηλαδή να δημιουργηθούν 6-7 περιφέρειες από τις 13 που υπάρχουν σήμερα και περίπου 25 νομαρχίες από τις 54 σήμερα. Οι δήμοι θα πρέπει να μειωθούν γύρω στους 500 από τους 1.034 σήμερα.

Ακόμη πιο ριζοσπαστικά σενάρια μιλούν για κατάργηση 660 δήμων και μείωση του συνολικού αριθμού σε 350-370 και περιορισμό των νομαρχιών σε 17 (κατάργηση των 37). Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης διχοτομείται σε δύο νομούς (από τους 6 σήμερα). Επίσης, σε τρεις νομούς χωρίζεται η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, και παραμένουν οι δύο νομοί στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. Οι υπόλοιπες περιφέρειες μετατρέπονται σε νομούς (Δυτική Μακεδονία, ‘Ηπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος, Ιόνια Νησιά, Βόρειο Αιγαίο, Κρήτη) και παραμένει ως έχει η περιφέρεια-νομός Αττικής.

Από τη διαίρεση αυτή θα προκύψουν οι εξής περιφέρειες: Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, Κεντρικής Ελλάδας (‘Ηπειρος, Θεσσαλία, Στερεά), Δυτικής Ελλάδας (Επτάνησα, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος), Αττικής, Αιγαίου.

Κύριοι πόλοι και άξονες ανάπτυξης

Με το νομοσχέδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ προβλέπεται επίσης η δημιουργία μητροπολιτικών δήμων στα μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς και η ενίσχυση των δίπολων για γειτονικές μεγάλες πόλεις. Οι κύριοι πόλοι ανάπτυξης χαρακτηρίζονται από τέσσερις ιεραρχημένες κατηγορίες αστικών κέντρων, για την ανάπτυξη των οποίων περιλαμβάνονται συγκεκριμένες προτάσεις:

  • Μητροπολιτικά κέντρα: Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
  • Λοιποί εθνικοί πόλοι: Πάτρα, δίπολο Λάρισα-Βόλος, Ιωάννινα, δίπολο Ηράκλειο-Χανιά, δίπολο Κομοτηνή-Αλεξανδρούπολη.
  • Δευτερεύοντες πόλοι: Κέρκυρα, δίπολο Κοζάνη-Πτολεμαΐδα, Λαμία, Τρίπολη, Καβάλα, Καλαμάτα.
  • Λοιποί δυναμικοί πόλοι: Αγρίνιο, Δράμα, δίπολο Τρίκαλα-Καρδίτσα, Κατερίνη, Ξάνθη, Σέρρες, Χαλκίδα.

Επίσης, προτείνεται η δημιουργία αξόνων ανάπτυξης, που θα βασίζονται στο διαμορφούμενο δίκτυο αστικών πόλων και θα «πατούν» στους μεγάλους οδικούς άξονες που λειτουργούν ή βρίσκονται στη φάση της κατασκευής σε ολόκληρη τη χώρα. Οι άξονες αυτοί είναι οι εξής:

  • Ανατολικός χερσαίος άξονας: Παραμένει ο παραδοσιακός άξονας της χώρας και «πατάει» πάνω στην Εθνική Οδό (ΠΑΘΕ).
  • Βόρειος άξονας: Περιλαμβάνει το μητροπολιτικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, τα σημαντικά αστικά κέντρα της Ηπείρου, Μακεδονίας και Θράκης και τις πύλες εξόδου της χώρας προς τα Βαλκάνια, την Ιταλία και την Τουρκία.
  • Δυτικός άξονας: Περιλαμβάνει τους κύριους αναπτυξιακούς πόλους της Ηγουμενίτσας, Πάτρας και Καλαμάτας και αναπτύσσεται κατά μήκος της Ιονίας Οδού και του αυτοκινητοδρόμου Κόρινθος-Πάτρα-Πύργος-Τσακώνα.
  • ‘Aξονας κεντρικής ενδοχώρας: Αναπτύσσεται κατά μήκος του άξονα της Κεντρικής Ελλάδας (Ε65) και στοχεύει στη διασύνδεση των δυτικών περιοχών της Πίνδου με τον παραδοσιακό άξονα Βορρά-Νότου. Οργανώνεται μεταξύ άλλων από τους αστικούς πόλους Λαμία, Τρίκαλα-Καρδίτσα, Λάρισα-Βόλος.
  • Διαγώνιος άξονας: Αναπτύσσεται κατά μήκος του οδικού άξονα Λαμία-Ιτέα-’Αμφισσα-Αντίρριο-Πάτρα,
  • ‘Aξονας Κεντρικής Πελοποννήσου: Αναπτύσσεται κατά μήκος του οδικού άξονα Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα-Σπάρτη-Γύθειο.
  • ‘Αξονας Κρήτης: Αναπτύσσεται κατά μήκος του βόρειου οδικού άξονα του νησιού.
    Τέλος, προτείνεται η δημιουργία πολυπολικών αναπτυξιακών νησιωτικών συμπλεγμάτων στο Αιγαίο (Κυκλάδες, Βόρειο Αιγαίο, Δωδεκάνησα), που αναπτύσσουν δράσεις διεθνούς και εθνικής εμβέλειας, με κύριο προσανατολισμό στον τουρισμό, τον πολιτισμό και το περιβάλλον.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 373 του περιοδικού «σελφ σέρβις» (εκδόσεις Comcenter).