Ακούγοντας την κ. Μαίρη Αλεξίου, πρόεδρο του CSR Hellas, να μιλά για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ), ξέρεις ότι όσα αναλύει δεν είναι σχέδια επί χάρτου, αλλά στρατηγικές που παράγουν χειροπιαστά αποτελέσματα. Στέλεχος εδώ και μία εικοσαετία του ομίλου Τιτάν, σήμερα αρμόδια σύμβουλος Διοίκησης Εταιρικής Ευθύνης και Βιωσιμότητας και μέλος του ΔΣ του CSR Europe, συμμετέχει στην νεοσυσταθείσα Ομάδα Εργασίας του Υπουργείου Οικονομικών για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση και την Πράσινη Οικονομική Μετάβαση ως μία εκ των δύο ειδικών εμπειρογνωμόνων του ιδιωτικού τομέα.
Στην επαγγελματική της πορεία έχει διακριθεί ως μία από τις τριάντα ηγέτιδες γυναίκες στον κλάδο της τσιμεντοβιομηχανίας στην Ευρώπη. Παράλληλα με την καριέρα της έχει συνεργαστεί με κορυφαίους θεσμικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε θέματα κοινωνικής επιχειρηματικότητας και βιωσιμότητας.

σελφ σέρβις: Ποια θεωρείτε βασική αλλαγή στο μοντέλο της ΕΚΕ;

Μαίρη Αλεξίου: Ο CSR Hellas είναι ένας οργανισμός μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που ιδρύθηκε το 2000 με αποστολή να προωθήσει ως έννοια την ΕΚΕ μεταξύ ελληνικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Μέλη του είναι περισσότερες από 150 μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις διαφορετικών τομέων της οικονομίας, φορείς όπως ο ΣΕΒ κ.ά. κλαδικοί οργανισμοί. Ξεκινώντας προ εικοσαετίας, αναδείξαμε το πόσο σημαντική είναι ευρύτερα η επίδραση της οικονομικής δραστηριότητας στην κοινωνία και το περιβάλλον. Η βασική αλλαγή σήμερα είναι ότι πλέον η έννοια αυτή εντάσσεται στο κανονιστικό πλαίσιο.

σ. σ.: Αναφέρεστε στην έννοια της βιώσιμης χρηματοδότησης;

Μ.Α.: Αν δεν έχεις την αντίληψη της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, όταν ασκείς οικονομική δραστηριότητα, δεν πρέπει πρακτικά να χρηματοδοτείσαι. Η βιώσιμη χρηματοδότηση ως νέο πλαίσιο κανονιστικής συμμόρφωσης ενσωματώνει τη φιλοσοφία της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων. Ένα παράδειγμα είναι η ταξινομία για την κλιματική αλλαγή [σ.σ. κατάταξη των οικονομικών δραστηριοτήτων ως προς το ποιες είναι περιβαλλοντικά βιώσιμες, άρα επιλέξιμες για χρηματοδότηση με στόχο τη μετάβαση σε κλιματικά ουδέτερη οικονομία, και ποιες όχι]. Πρόκειται για νόμο της ΕΕ με ισχύ από το 2021 που εφαρμόζεται στα κράτη-μέλη ως έχει. Αυτή είναι και μια σημαντική διαφορά στο πώς βλέπαμε αυτά τα θέματα προ εικοσαετίας και πώς οφείλουμε να σχεδιάσουμε τη λειτουργία μας σήμερα. Το να λειτουργούμε με υπεύθυνο κοινωνικά τρόπο δεν είναι θέμα πρόθεσης, αλλά υποχρέωσης μιας επιχείρησης.

Άμεση προτεραιότητα η βιωσιμότητα

σ. σ.: Στη συγκυρία της ενεργειακής κρίσης και της ακρίβειας σε βασικά αγαθά ποιο είναι το μεγαλύτερο στοίχημα για την πολιτική ΕΚΕ των επιχειρήσεων;

Μ. Α.: Είναι αναγκαίο να περάσουμε σε μια άλλη μορφή λειτουργίας, που να προβλέπει την κατανάλωση ενέργειας εντελώς διαφορετικά από τα ισχύοντα. Το να παράγουμε ενέργεια από άνθρακα και από παράγωγά του είναι παρελθόν. Πρέπει να το αφήσουμε πίσω μας. Είναι ανάγκη να δημιουργήσουμε ένα βιώσιμο σύστημα, που θα στηρίζεται σε άλλες φιλικές στο περιβάλλον μορφές ενέργειας. Αυτό που ζούμε σήμερα είναι η άμεση επίδραση της απόφασης να απεξαρτηθούμε από τη χρήση του άνθρακα.

σ. σ.: Δηλαδή η ενεργειακή κρίση είναι το τίμημα της φιλοπεριβαλλοντικής στροφής;

Μ. Α.: Τα δεδομένα λένε ότι αν συνεχίσουμε να παράγουμε και να καταναλώνουμε άνθρακα για την παραγωγή ενέργειας, η επίδραση της κλιματικής αλλαγής θα είναι τέτοια, που θα απειλεί τον άνθρωπο έως και με εξαφάνιση. Η απεξάρτηση από τον άνθρακα είναι μονόδρομος, όχι χωρίς κόστος. Η αλλαγή είναι τεράστια και ριζική, αφού η ενέργεια αφορά το σύνολο της οικονομίας και της κοινωνίας. Συχνά δεν συνειδητοποιείται πόσο μεγάλο κόστος και βάθος έχει.

Το δίλημμα

σ. σ.: Να προετοιμαζόμαστε, δηλαδή, για μακροπρόθεσμη ενεργειακή κρίση;

Μ. Α.: Η κρίση είναι μεν προσωρινή, αλλά είμαστε ακόμα στην αρχή της μετάβασης. Δεν είμαστε ώριμοι για να υλοποιήσουμε τα βήματα, ώστε ως το 2030 να χρησιμοποιούμε ΑΠΕ. Δεν έχουμε μελετήσει επαρκώς πώς θα φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα, τι θα χρειαστεί επενδυτικά στο οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, ώστε η κρίση να είναι κατά το δυνατόν ελεγχόμενη. Η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από πηγές ενέργειας που είναι αρνητικές, όπως τις έχουμε χαρακτηρίσει, σε σχέση με το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Ας θυμηθούμε τι συνέβη πέρυσι στην Εύβοια, την τεράστια περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική καταστροφή… Πρέπει να διαλέξουμε: Ή θα παραμείνουμε στο παραδοσιακό μοντέλο, συνεχίζοντας να χρησιμοποιούμε πηγές ενέργειας, που λόγω και της επιδότησής τους ήταν πιο οικονομικές, αλλά με τεράστιο περιβαλλοντικό και κοινωνικοοικονομικό κόστος ή θα επενδύσουμε σε νέες, αυξημένου μεν κόστους τώρα για τον πολίτη, τις επιχειρήσεις και κράτος, αλλά φθηνότερες μετά από δέκα χρόνια και φιλικές για το περιβάλλον.

σ. σ.: Μια οικονομία όπως η ελληνική, που η ραχοκοκαλιά της αποτελείται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πώς μπορεί να σχεδιάσει αυτή τη μετάβαση;

Μ. Α.: Η ελληνική οικονομία έχει μεγάλο αριθμό μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που έχουν πιο περιορισμένες δυνατότητες να αντιληφθούν το πρόβλημα και να το αναλύσουν, σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες. Το ένα ζητούμενο είναι η υποστήριξη που πρέπει να λάβουν, το άλλο είναι πόσο γρήγορα η Ελλάδα θα «μεταφράσει» τα σχετικά μέτρα της ΕΕ σε στρατηγικό σχεδιασμό, ώστε να γίνει η μετάβασή της στη βιώσιμη οικονομία. Ο ρόλος του CSR Hellas είναι να συμβάλουμε στο σχεδιασμό αυτής της μετάβασης, μέσω της αναζήτησης λύσεων στην επένδυση σε νέες καινοτόμες προσεγγίσεις. Εκεί πρέπει να κατευθύνουμε τους διατιθέμενους πόρους μας επιχειρήσεις και κράτος.

Το ETHOS και οι δείκτες ESG

σ. σ.: Ποιος είναι εξουσιοδοτημένος να αξιολογεί σχετικά και να παρέχει πιστοποιήσεις;

Μ. Α.: Το CSR Hellas σχεδίασε γι’ αυτό το σκοπό το σύστημα οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας –το ονομάσαμε ΕΤΗΟS– που επιτρέπει σε μια επιχείρηση, ανάλογα με την οικονομική της δραστηριότητα, να μελετήσει και να αναγνωρίσει τι σημαίνει «υπευθυνότητα» για την ίδια. Το ΕΤΗΟS υιοθετεί το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ και το εντάσσει στις προδιαγραφές λειτουργίας μιας επιχείρησης. Σημασία δεν έχει τι κάνω τυπικά για να συμμορφωθώ, αλλά πώς το κάνω, ώστε να το αποτέλεσμα να τεκμηριώνει ότι συμμορφώνομαι κατά το πνεύμα του νόμου κι όχι απλώς κατά το γράμμα του.

σ. σ.: Ποια είναι η σχέση της ΕΚΕ με τους δείκτες ΕSG (Environment – Society Governance), που ενσωματώνει πλέον και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πολιτική της για τη βιώσιμη χρηματοδότηση;

Μ. Α.: Οι δείκτες ESG είναι κριτήρια, που συνδέονται με τη μέτρηση του αποτελέσματος της υπεύθυνης λειτουργίας μιας επιχείρησης –είναι το συμπλήρωμα της ΕΚΕ. Όταν θέλω να δω αν είναι υπεύθυνη μια επιχείρηση, κοιτάω να δω πώς είναι οργανωμένη, χρησιμοποιώντας συστήματα όπως το ΕTHOS. Αλλά όταν πάω να αξιολογήσω το αποτέλεσμα από τη λειτουργία του συστήματος, πρέπει να χρησιμοποιώ κριτήρια ΕSG ή, αλλιώς «κριτήρια βιωσιμότητας», τα οποία εξειδικεύονται κατά κλάδο.
Ευρωπαϊκή στρατηγική και χρονοδιαγράμματα

σ. σ.: Ποιος ορίζει τα κριτήρια αυτά; Έχουν τεθεί σαφείς κανόνες;

Μ. Α.: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει τη νέα Στρατηγική Βιώσιμης και Δίκαιης Μετάβασης ως το 2030, με την Πράσινη Συνθήκη του 2019. Τότε τέθηκαν τα ερωτήματα «πώς θα πάμε στη νέα βιώσιμη εποχή;» και «πώς θα αλλάξουμε επιχειρηματικό μοντέλο;». Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το νέο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για την ταξινομία, την βιώσιμη χρηματοδότηση και τις βιώσιμες επενδύσεις. Για να οριστούν τα κριτήρια που συνδέονται με την αξιολόγηση τι είναι βιώσιμη επένδυση και τι δεν είναι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέθεσε σε ειδικούς εμπειρογνώμονες την κατάρτιση ESG κριτήριων. Έχω την χαρά να συμμετέχω σε αυτή την ομάδα, έχοντας την ευθύνη συντονισμού της ειδικής ομάδας εργασίας που περιγράφει τα κριτήρια βιωσιμότητας για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Το πρώτο ερώτημα που μας τέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι αν μπορούμε να έχουμε τα ίδια κριτήρια για όλες τις επιχειρήσεις.

Η απάντηση είναι «όχι». Με άλλα κριτήρια κρίνεται μια εισηγμένη επιχείρηση (ο Τιτάνας, η ΔΕΗ, η Eurobank κ.ά.), με άλλα μια ΜμΕ. Το δεύτερο ερώτημα που έθεσε η Επιτροπή είναι πώς ακριβώς θα αξιολογηθεί μια ΜμΕ, ώστε να κριθεί αν είναι βιώσιμη και να χρηματοδοτηθεί με τα κατάλληλα εργαλεία. Ως τον Οκτώβριο φέτος τα κριτήρια αυτά θα είναι έτοιμα, οπότε θα παρουσιαστούν ευρύτερα στο κοινό των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων των χωρών-μελών της ΕΕ, προκειμένου να ενσωματωθούν στο εθνικό τους δίκαιο.

σ. σ.: Δεδομένου ότι τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης πρέπει να απορροφηθούν ως το 2026, υπάρχει χρόνος;

Μ. Α.: Η φιλοσοφία της βιωσιμότητας υπάρχει στην αρχιτεκτονική του Ταμείου Ανάκαμψης. Προκειμένου να υλοποιηθεί έγκαιρα η εξειδίκευση των κριτηρίων για τις ελληνικές επιχειρήσεις, το Υπουργείο Οικονομικών σύστησε ειδική ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων για τη βιώσιμη χρηματοδότηση και την «πράσινη» μετάβαση.
Καμία ελληνική επιχείρηση δεν πρέπει εντέλει να εξαιρεθεί από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης ή όποιου άλλου πλαισίου. Ως το τέλος Μαΐου έχουμε αναλάβει την υποχρέωση ως ομάδα εργασίας για τα κριτήρια ESG για τις ΜμΕ, στην οποία είμαι υπεύθυνη συντονισμού, να παρουσιάσουμε την πρότασή μας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ως τα τέλη του Οκτωβρίου να έχουμε τελειώσει την ανάλυση των κριτηρίων για τις μεγάλες εταιρείες. Από τον Οκτώβριο φέτος οι εισηγμένες επιχειρήσεις πρέπει να ακολουθούν το πρότυπο βιωσιμότητας της ΕΕ, προκειμένου να είναι συμβατές με το πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και όλα τα άλλα χρηματοδοτικά πλαίσια της περιόδου 2021-2027.

Ταυτόχρονα, η συνεισφορά μου στην ομάδα του Υπουργείου Οικονομικών είναι η «μετάφραση» των ευρωπαϊκών κριτηρίων για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Τον Σεπτέμβριο φέτος θα δούμε και τις προτάσεις πώς το Ταμείο Ανάκαμψης και τα άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία που διαθέτει η Ελλάδα, μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοδότησης Μετάβασης, θα υλοποιήσουν την επόμενη περίοδο έως το 2027 την προσαρμογή των ελληνικών επιχειρήσεων στις νέες συνθήκες. Είναι ένα πολύ σημαντικό έργο και για μένα προσωπικά και για όλη την ομάδα εργασίας. Η πιο σημαντική προτεραιότητά μας είναι η σαφήνεια των κριτηρίων, ώστε να καταλαβαίνουν οι ελληνικές επιχειρήσεις τι πρέπει να κάνουν και πώς, ώστε να προσαρμοστούν στο νέο επιχειρηματικό μοντέλο.

Βιαστείτε, δεν υπάρχει χρόνος!

σ. σ.: Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία κα πρόκληση στην παρούσα συγκυρία για τις ελληνικές επιχειρήσεις, ειδικά στο χώρο των σούπερ μάρκετ και των FMCG; Μήπως σε περιόδους έντονης κρίσης τα κριτήρια ESG είναι «πολυτέλεια»;

Μ. Α.: Υπάρχει μια διάσταση που δεν έχουμε ακόμα αποκωδικοποιήσει. Καταρχήν τα κριτήρια ESG θα επιβληθούν στις μεγάλες επιχειρήσεις, όμως κατά την πρόβλεψη του νέου πλαισίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να περάσουμε στη νέα φάση, πρέπει να υιοθετηθούν κριτήρια βιωσιμότητας και στις εφοδιαστικές αλυσίδες. O πρώτος κλάδος που επηρεάζεται πιο ορατά από την αλλαγή αυτή, είναι ο αγροδιατροφικός. Η Οδηγία που συμπληρώνει τη νέα κανονιστική συμμόρφωση, αφορά αυτό που λέμε «από το χωράφι στο πιάτο». Οι προδιαγραφές ESG στον αγροδιατροφικό τομέα θα επηρεάσουν όλη την αλυσίδα, από τον αγρότη και τον κτηνοτρόφο μέχρι το ράφι του σούπερ μάρκετ, όπου το προϊόν οφείλει να έχει σήμανση, στην οποία θα εξηγείται στον καταναλωτή κατά πόσο ο τρόπος που έχει παραχθεί είναι συμβατός με όλα τα ESG κριτήρια. Άρα η εφοδιαστική αλυσίδα μπαίνει σε νέα μορφή λειτουργίας. Αν δεν τηρηθούν οι σχετικές προδιαγραφές, ο καταναλωτής θα ψάχνει στο ράφι τα σχετικά προϊόντα και δεν θα μπορεί να τα εντοπίσει. Τα σούπερ μάρκετ, λοιπόν, που πρώτα θα προσφέρουν προϊόντα με κριτήρια βιωσιμότητας, θα είναι πιο μπροστά, καθώς θα παρέχουν τη σχετική επιλογή στους πελάτες τους. Το ίδιο ισχύει για τους παραγωγούς. Αν οι επιχειρήσεις του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα δεν προσαρμοστούν έγκαιρα, τότε άλλες πιο ώριμες σε θέματα βιωσιμότητας, πιθανώς ξένες, παραγωγικές αλλά και διανομής, θα αποκτήσουν πλεονέκτημα έναντί τους.

σ. σ.: Είμαστε, δηλαδή, σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο…

Μ. Α.: Το σημαντικότερο είναι το χρονοδιάγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο προβλέπει ότι όλα αυτά πρέπει να τα έχουμε ολοκληρώσει ως το 2025. Άρα, είτε είμαστε παραγωγοί είτε προμηθευτές είτε επιχειρήσεις σούπερ μάρκετ, πρέπει να επισπεύσουμε τις απαιτούμενες επενδύσεις στη βιώσιμη λειτουργία. Εκεί που δεν σκεφτόμασταν τη διάσταση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας, τώρα πρέπει να γίνει το πρώτο μας μέλημα.