Το θέμα ήρθε πρόσφατα στην επικαιρότητα, καθώς η Κομισιόν με πρότασή της αποφάσισε να άρει την δεκαετή απαγόρευση εισαγωγής χλωριωμένων κοτόπουλων από τις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, λοιπόν, που στη Νότια Κορέα ξεσπούσαν αιματηρές ταραχές με αφορμή την απόφαση των ΗΠΑ να απαγορεύσουν την εισαγωγή μη χλωριωμένων κορεάτικων κοτόπουλων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθούσε μετά από 10 χρόνια απαγορεύσεων να επιτρέψει την εισαγωγή τους από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη.

‘Οπως επεσήμανε η κεντρική κλαδική συνεταιριστική ένωση πτηνοτροφικών προϊόντων Πτηνοτροφική, σε σχετικό δημοσίευμα του περιοδικού Ελληνική Πτηνοτροφία (τεύχος 34, Μάρτιος-Ιούνιος 2008), “για μια ακόμη φορά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπονομεύει τα συμφέροντα των Ευρωπαίων παραγωγών, επιχειρήσεων και καταναλωτών. Τα οικονομικά και εμπορικά διαπλεκόμενα υπερίσχυσαν της υγείας των Ευρωπαίων καταναλωτών, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στα κράτη-μέλη την άρση της απαγόρευσης εισαγωγών στην ΕΕ αμερικανικών κοτόπουλων πλυμένων με χλώριο, τα γνωστά “κοτόπουλα με χλωρίνη”…”. Πράγματι, πέρα από τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, τα χλωριωμένα κοτόπουλα αναμένεται να πλήξουν σημαντικά τους Ευρωπαίους πτηνοτρόφους, καθώς, όπως αναμένεται, με την επανέναρξη των εισαγωγών από τις ΗΠΑ, αρχικά θα εισαχθούν 30.000 τόνοι για να φτάσουν σε λίγους μήνες τους 100.000 τόνους.

Εύλογα ερωτήματα

Ο κ. Λάζαρος Τσακανίκας, γενικός διευθυντής του Πτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Πίνδος, επισημαίνει ότι οι ‘Ελληνες πτηνοτρόφοι βρέθηκαν από την αρχή στην πρώτη γραμμή των αντιδράσεων κατά της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σχετικά, μας εξήγησε: “Αυτό που έχει σημασία για μας -και το έχουμε πετύχει στη χώρα μας- είναι οι καλές συνθήκες διαβίωσης των πουλερικών. Προς αυτή την κατεύθυνση παίρνουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα. Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ, με την χλωρίωση πάνω από το κανονικό, σκοτώνουν όλα τα μικρόβια.

Αναρωτιόμαστε: τι ακριβώς θέλουν να κρύψουν; Ποιες πιθανές ασθένειες; Ποια προβλήματα της διαδικασίας παραγωγής, από την επώαση μέχρι τη σφαγή των πουλερικών; Μήπως υπάρχει κάποια σχέση και με τα μεταλλαγμένα; Στις ΗΠΑ, επειδή μειώνονται τα μέτρα για τη διαβίωση των πουλερικών, η αντιμετώπιση των προβλημάτων γίνεται εκ των υστέρων. Για εμάς, αντίθετα, η διασφάλιση της ποιότητας έγκειται στη διενέργεια αυστηρών ελέγχων σε όλη τη διαδικασία παραγωγής. ‘Οσον αφορά στην εμπορική διάσταση του ζητήματος, είναι προφανές ότι μέσω της χλωρίωσης επιμηκύνεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος, οπότε εξασφαλίζονται αφενός μια μείωση του κόστους και αφετέρου η δυνατότητα εξαγωγών σε μακρινές αγορές”.

Κατ’ επέκταση, σκεφτόμαστε: Αν επιτραπεί η εισαγωγή χλωριωμένων αμερικανικών κοτόπουλων, οι Ευρωπαίοι πτηνοτρόφοι, προκειμένου να ανταγωνιστούν τους Αμερικανούς, πιθανόν θα υποχρεωθούν να υιοθετήσουν κι αυτοί ανάλογες μεθόδους επιμήκυνσης της ζωής των προϊόντων τους, με άγνωστες, ωστόσο, συνέπειες για την ποιότητά τους και για την υγεία των καταναλωτών τους.

Δια της πλαγίας οδού

Η Κομισιόν επέλεξε την πλάγια οδό, προκειμένου να προχωρήσει η άρση των απαγορεύσεων εισαγωγής των αμερικανικών “χλωριωμένων κοτόπουλων”. Η πρότασή της προς την αρμόδια επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων είχε τον τίτλο “Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει στην Επιτροπή Διατροφικής Αλυσίδας προτάσεις για αυστηρό αντιμικροβιακό έλεγχο στα πουλερικά”. Χωρίς, δηλαδή, να αναφέρει ότι η πρότασή της σχετίζεται με την άρση της απαγόρευσης των εισαγωγών, δείχνει τον δρόμο στους Ευρωπαίους παραγωγούς να εναρμονιστούν με τους Αμερικανούς, υιοθετώντας τις μεθόδους τους!

‘Ετσι, η άρση εμφανίζεται ως έμμεση συνέπεια και όχι ως στόχος της απόφασής της, κάτι που επισημαίνουν σε οξείς τόνους οι ‘Ελληνες πτηνοτρόφοι: “Καμία αναφορά για την “ταμπακέρα”, δηλαδή την άρση της απαγόρευσης που ισχύει από το 1997 για τις εισαγωγές των αμερικανικών χλωριο-κοτόπουλων. Η Επιτροπή έκανε ό,τι μπορούσε για να υποβαθμίσει το όλο θέμα, διαπιστώνοντας ότι η ευνοϊκή για την άρση της απαγόρευσης στάση της προσκρούει στη σφοδρή αντίδραση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των γεωργικών συνδικάτων, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των Ενώσεων Καταναλωτών. Κυρίως, όμως, ήθελε να αποκρύψει τις έντονες τριβές για το όλο θέμα μεταξύ των ίδιων των μελών της”.

Η πρόταση της Κομισιόν

‘Οπως αναφέρεται στη σχετική πρόταση, οι αντιμικροβιακές ουσίες που θα επιτρέπονται πλέον για την “εξυγίανση” των πουλερικών είναι το διοξείδιο του χλωρίου, το όξινο θειικό νάτριο, το φωσφορικό τρινάτριο καθώς και υπεροξέα. Αυτές οι χημικές ουσίες θα χρησιμοποιούνται μόνο σε ολόκληρα κοτόπουλα και όχι σε τεμαχισμένα. Επιπλέον, οι πτηνοτροφικές επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να αναγράφουν σε αυτή την περίπτωση ότι τα προϊόντα τους είναι “απολυμασμένα με αντιμικροβιακές ουσίες” ή “απολυμασμένα με χημικά”.

‘Οπως αναφέρουν οι πτηνοτρόφοι, “για να σωθούν τα προσχήματα, η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει την άρση της απαγόρευσης για μία διετία, μετά την οποία θα γίνει επανεξέταση του θέματος. Το “χημικό μπάνιο” στα κοτόπουλα, το οποίο πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα του προϊόντος, θα πρέπει να γίνεται με τη χρήση μιας μόνο ουσίας με βάση το χλώριο και όχι με το κοκτέιλ των τεσσάρων ουσιών”.

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι στην πρόταση δεν προβλέπεται το ξέπλυμα με νερό μετά το “χημικό μπάνιο” των κοτόπουλων, ενώ δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για τη διαχείριση των υγρών αποβλήτων. Λέγεται ότι σχετικές προβλέψεις υπήρξαν, αλλά αποσύρθηκαν μετά από τις ασφυκτικές πιέσεις των Αμερικανών.

Ο εκπρόσωπος τύπου του κ. Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, προέδρου της Κομισιόν, υποστήριξε ότι υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για την υγεία, χωρίς ωστόσο να τα αναφέρει. ‘Ομως, οι κτηνίατροι της ΕΕ έχουν εντελώς αντίθετη άποψη. Σε σχετική ψηφοφορία, ειδικοί κτηνίατροι από τις 27 χώρες μέλη της ΕΕ ψήφισαν κατά οποιασδήποτε εισαγωγής στην ΕΕ “χλωριωμένων” αμερικανικών κοτόπουλων. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις 27 χώρες μόνο η Βρετανία απείχε από τη συγκεκριμένη ψηφοφορία των ειδικών, που διεξήχθη στις 2 Ιουνίου. Οι θέσεις τους υποβλήθηκαν στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας των 27 χωρών μελών, όπου επίσης δεν είχε καμία τύχη η πρόταση της Κομισιόν: 21 από τους 27 υπουργούς Γεωργίας της ΕΕ τάχθηκαν κατά της επιστροφής των “χλωριωμένων” κοτόπουλων στην ευρωπαϊκή αγορά.

Εξάλλου, τα μέλη της Μόνιμης Επιτροπής για την Τροφική Αλυσίδα και την Υγεία των Ζώων σε συνεδρίασή τους απέρριψαν με 316 ψήφους κατά, καμία υπέρ και 29 αποχές την πρόταση της Κομισιόν.
 
“‘Οχι” από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Τη σκυτάλη πήρε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που και πάλι με συντριπτική πλειοψηφία είπε “όχι”. Με ψήφους 526 υπέρ, 27 κατά και 11 αποχές ενέκρινε πρόταση ψηφίσματος που υπέβαλαν από κοινού ευρωβουλευτές από τις έξι μεγαλύτερες πολιτικές ομάδες, απορρίπτοντας την εισαγωγή των “χλωριωμένων” κοτόπουλων στην Ευρώπη. Κατά την άποψη των ευρωβουλευτών, η πρόταση της Κομισιόν δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των ευρωπαίων πολιτών σε ό,τι αφορά στην ασφάλεια και στην υγιεινή των τροφίμων. Θεωρούν ακόμη ότι πιθανή εφαρμογή της πρότασης θα υποσκάψει την ήδη εύθραυστη εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων καταναλωτών έναντι των τροφίμων που πωλούνται εντός ΕΕ.

Οι ‘Ελληνες ευρωβουλευτές πρωτοστάτησαν στις αντιδράσεις. Ο κ. Γεώργιος Παπαστάμκος, ευρωβουλευτής της ΝΔ, σημειώνει: “Δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να αποδεχτούμε λύσεις που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών και αλλοιώνουν το ευρωπαϊκό διατροφικό μοντέλο… Η ‘Ενωση οφείλει να αντισταθεί σθεναρά στις πιέσεις των εμπορικών της εταίρων για αποψίλωση των ευρωπαϊκών αυστηρών κανόνων ασφαλείας, υγιεινής και ποιότητας των τροφίμων”. Ο κ. Κώστας Δρούτσας, ευρωβουλευτής του ΚΚΕ, αφού επισημαίνει τον κίνδυνο καρκινογόνου δράσης των ουσιών που χρησιμοποιούνται για την “απολύμανση”, σχολιάζει: “Η χρήση χλωρίου και άλλων ουσιών, με τη δικαιολογία της αντιμικροβιακής δράσης, στην ουσία είναι μέθοδος συντήρησης των προϊόντων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, διευκολύνοντας έτσι την εμπορευσιμότητά τους και τα κέρδη των πολυεθνικών”.

Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης

Εξάλλου, ο κ. Αλέξανδρος Κοντός, υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιτρέψει προσωρινά την εισαγωγή χλωριωμένων κοτόπουλων από τις ΗΠΑ, δήλωσε: “Η χώρα μας, όπως κατ’ επανάληψη δηλώσαμε στα Συμβούλια Υπουργών Γεωργίας της ΕΕ, είναι κάθετα αντίθετη με την εισαγωγή κοτόπουλων που απολυμαίνονται με οποιεσδήποτε αντιμικροβιακές ουσίες. Την αντίθεσή μας αυτή εκφράσαμε για μία ακόμα φορά στο τελευταίο Συμβούλιο των Υπουργών Γεωργίας της ΕΕ, στις 19 Μαΐου στις Βρυξέλλες, όπου με τη θέση μας αυτή ταυτίστηκε η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών-μελών της ΕΕ. Η -έστω και με περιορισμούς- πραγματοποίηση εισαγωγών “χλωριωμένων” κοτόπουλων έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική μας για την διάθεση στην αγορά υγιεινών και ασφαλών τροφίμων. Η πολιτική μας παραμένει αταλάντευτα σταθερή, όπως και στα μεταλλαγμένα, με την απαγόρευση των εισαγωγών τους“.

Μια αντίθετη άποψη

Ο κ. Απόστολος Ράντσιος, πρώην πρόεδρος της Παγκόσμιας Κτηνιατρικής Εταιρείας και επίκουρος καθηγητής του ΑΠΘ, εκφράζει μια κάπως διαφοροποιημένη άποψη: “Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ έχουν μια διαφορετική νοοτροπία σε ό,τι αφορά στην εξυγίανση των κοτόπουλων. Οι Αμερικανοί δέχονται τις επιφανειακές παρεμβάσεις που γίνονται με διάφορες μεθόδους, όπως είναι η ακτινοβολία, η χρήση ατμού και διάφορων χημικών.

Οι Ευρωπαίοι είναι αντίθετοι. Ο λόγος είναι ότι πιστεύουν πως οτιδήποτε και να χρησιμοποιήσεις, δεν κάνεις ομοιόμορφη καταστροφή των βακτηριδίων, αλλά μένουν πίσω πολλά και έτσι ανατρέπεις και την βιολογική ισορροπία. Εφόσον υπάρχουν παθογόνα βακτηρίδια, μπορεί αντί για καλό να κάνουμε κακό. Η άποψή μου είναι ότι η μέθοδος της επιφανειακής αντιμετώπισης θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνο -τονίζω μόνο– στα πουλερικά. ‘Ολοι γνωρίζουμε ότι, πχ, στη σαλμονέλα που υπάρχει σε μεγάλη έκταση στα κοτόπουλα, το παθογόνο βακτηρίδιο βρίσκεται στην επιφάνεια. Μπορούμε να εφαρμόσουμε μεθόδους εξυγίανσης με φωσφορικά, με ακτινοβόληση με οζονισμό ή με τη χρήση χλωριούχων. Νομίζω ότι ο χημικός κίνδυνος από τα λεγόμενα “χλωριωμένα κοτόπουλα” δεν είναι αξιόλογος -χλώριο χρησιμοποιούμε και για την εξυγίανση του πόσιμου νερού. Δεν θα ήμουν, λοιπόν, αντίθετος στην εισαγωγή τους”.

Αμερικανικές απειλές

Αν θεωρήσετε πως το θέμα, μετά τη δυναμική αντίδραση των επιστημονικών φορέων, της αρμόδιας επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έληξε, πλανάσθε. Οι Αμερικανοί θεωρούν εξαιρετικά σημαντικό το ζήτημα και συνεχίζουν να πιέζουν αφόρητα, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, απειλώντας με αντίποινα! Ούτε μπορεί να θεωρήσει κανείς ότι η Κομισιόν προχώρησε στη σχετική πρόταση χωρίς να γνωρίζει ότι θα συναντούσε τεράστιες αντιδράσεις, πράγμα που σημαίνει πως ό,τι έκανε ήταν μέρος μιας γενικότερης στρατηγικής. Τα μέλη της, μάλιστα, με επικεφαλής τον υπέρμαχο της άρσης της απαγόρευσης, Επίτροπο Βιομηχανίας κ. Γκίντερ Φερχόιγκεν, κάνουν λόγο για “αμφίβολης νομιμότητας” απαγόρευση, αφού, όπως ισχυρίζονται, “καμία εξέταση των κοτόπουλων αυτών δεν κατέδειξε κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών”, θέση που κατ’ αντιστοιχία θυμίζει τον υπουργό που ζητούσε να του φέρουν “έναν νεκρό από το νέφος της Αθήνας”! ‘Ετσι, δεν είναι απίθανο η λύση του ζητήματος να αναζητηθεί “στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου”. Σχετικά, οι αρμόδιοι δηλώνουν: “Ελλείψει οιασδήποτε ένδειξης ότι η χρήση χλωρίνης μετά τη σφαγή βλάπτει τον άνθρωπο, τα επιχειρήματα διατήρησης του εμπάργκο βρίσκονται νομικά σε αδυναμία”.

Επιχειρήματα-αντεπιχειρήματα εν συντομία

Οι υπέρμαχοι της χλωρίωσης υποστηρίζουν ότι έχει χαμηλό κόστος, ότι πρόκειται για τεχνολογία δοκιμασμένη στον χρόνο, ότι τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε αυτήν είναι σχετικά μη τοξικά, ότι έχει ευρεία μικροβιοκτόνα δράση κι ότι τα βακτήρια σε αυτήν δεν αποκτούν ανθεκτικότητα.

Οι πολέμιοί της υποστηρίζουν ότι η δράση του χλωρίου επηρεάζεται από το pH, ότι μειώνεται σε χαμηλές θερμοκρασίες, ότι σε κάθε περίπτωση είναι παράγοντας πρόκλησης ερεθισμών, με υψηλή διαβρωτική δράση, που συν τοις άλλοις αλλοιώνει τη γεύση του προϊόντος. Κυρίως, επισημαίνουν ότι μετά τη χλωρίωση παραμένουν στο κρέας οι ουσίες που προκαλούν καρκινογόνες ενώσεις και ότι σχετικά είναι ακόμη άγνωστες οι επιπτώσεις στην υγεία των καταναλωτών.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 376 του περιοδικού “σελφ σέρβις” (εκδόσεις Comcenter).