Το μεγαλύτερο ζήτημα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές με κινητικά προβλήματα σχετίζεται κατ’ αρχάς με τη δυνατότητα πρόσβασής τους στην αγορά. Συνήθως, όσο μικρότερο είναι ένα κατάστημα τόσο μεγαλύτερο γίνεται το πρόβλημα της πρόσβασής τους σε αυτό. Δεν είναι απλώς ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη για στάθμευση, αλλά δεν υπάρχει ούτε ράμπα για να φτάσουν ως την είσοδό του. «Πολλές φορές αναγκαζόμαστε να σταματάμε έξω από τα μικρά μαγαζιά και να φωνάζουμε “φέρε μου αυτό, φέρε μου εκείνο”». Όπως καταλαβαίνετε, δεν είναι αυτός ο σωστός τρόπος να κάνεις τις αγορές σου», λέει ο κ. Παναγιώτης Δεληγιάννης, γενικός γραμματέας του Πανελλαδικού Συνδέσμου Παραπληγικών και Κινητικά Αναπήρων.

Τα περισσότερα μικρά καταστήματα έχουν από ένα έως τρία σκαλοπάτια στην είσοδό τους. Ακόμα και αν υπάρχει ράμπα, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι έχει τις προδιαγραφές για να κινηθεί με ασφάλεια πάνω της ένα αναπηρικό καροτσάκι. Ο νόμος λέει ότι κλίση της ράμπας πρέπει να είναι μέχρι 6%, αλλά πολύ συχνά η κλίση τους φτάνει μέχρι και 20% ή και 30%. Σε μία ράμπα, στην οποία μπορεί να κινηθεί ένα καρότσι μεταφοράς τροφίμων, για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι μπορεί να κινηθεί ένα αναπηρικό καρότσι. «Όταν βλέπω ράμπα στην οποία ξέρω ότι δεν μπορώ να ανέβω ή να κατέβω, φυσικά την αποφεύγω. Είναι επικίνδυνο να προσπαθήσω χωρίς τη βοήθεια κάποιου», λέει ο κ. Δεληγιάννης.

Ο κ. Αθανάσιος Βίγλας, πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Παραπληγικών, προσθέτει: «Επειδή για εμάς το θέμα της πρόσβασης οπουδήποτε είναι περιοριστικό, έχουμε μάθει πλέον να ενεργούμε βάσει συστάσεων. Αν δεν γνωρίζουμε ότι μπορούμε να πάμε κάπου με ασφάλεια, απλώς, δεν πηγαίνουμε. Από στόμα σε στόμα και ρωτώντας έχουμε κάνει μία άτυπη καταγραφή των καταστημάτων που είναι προσβάσιμα από τους κινητικά αναπήρους. Έχουμε σκεφτεί και την επίσημη καταγραφή ή και κάποιας μορφής πιστοποίηση αυτών των καταστημάτων». Αυτή βέβαια η «λύση» εγκυμονεί πρόσθετες διακρίσεις εις βάρος τους. Αν οι άνθρωποι με κινητικά προβλήματα επιλέγουν χώρους πώλησης με πρωτεύον κριτήριο τη δυνατότητα της πρόσβασής τους σε αυτούς, αυτόματα παραβιάζονται τα καταναλωτικά τους δικαιώματα στην επιλογή προϊόντων και καταστημάτων βάσει των κριτηρίων ποικιλίας, τιμών και ποιότητας.

«Ένα οποιοδήποτε κατάστημα, ακόμα και στην περίπτωση που δεν ήταν δυνατόν να έχει τις κατάλληλες προσβάσεις για άτομα με κινητικά προβλήματα, μπορεί να έχει προβλέψει την ύπαρξη ειδικού χώρου συναλλαγών μέσω παραθύρου», συμπληρώνει ο κ. Νίκος Βουλγαρόπουλος, εκδότης του περιοδικού «Αναπηρία Τώρα».

Το άγχος του πάρκινγκ

Γενικότερα το πρόβλημα της πρόσβασης των καταστημάτων στην πόλη σχετίζεται με το πάρκινγκ. Μόνο που στην περίπτωση των ανθρώπων με κινητικές αναπηρίες είναι σαφώς οξύτερο. Εκτός των υπεραγορών, όπου και εκεί βέβαια υπάρχουν οι εξαιρέσεις, πρόβλεψη θέσεων στάθμευσης οχημάτων ατόμων με κινητικά προβλήματα δεν υπάρχει. Όμως, ακόμα και όπου υπάρχουν τέτοιες θέσεις είναι κατά κανόνα μονίμως κατειλημμένες. Αλλά κι όταν νόμιμα έχουν καταληφθεί από αυτούς για τους οποίους προορίζονται, ποτέ δεν μπορούν να είναι σίγουροι ότι κατά την επιστροφή από τις αγορές τους θα υπάρχει ο δόκιμος χώρος να κινηθούν, ώστε να αποχωρήσουν χωρίς προβλήματα. Θα υπάρχει, άραγε, το αναγκαίο κενό μεταξύ των παρκαρισμένων ΙΧ, ώστε να περάσει ή να στρίψει το καρότσι του παραπληγικού; «Για να μπορέσει να μπει στο αυτοκίνητο το καρότσι, η πόρτα του πρέπει να ανοίξει μέχρι το τέρμα, πράγμα που σημαίνει μια άνεση ανοίγματος τουλάχιστον 1,20 μ από το πλαϊνό ΙΧ. Όταν, λοιπόν, κάποιος “κολλήσει” πλάι στο αυτοκίνητό μου, χωρίς να ξέρει το πρόβλημα που δημιουργεί, είμαι υποχρεωμένος να τον αναζητήσω πίσω στο κατάστημα, να τον καλέσουν από τα μεγάφωνά του κοκ. Αν σου συμβεί μία φορά κάτι τέτοιο σίγουρα δεν θες να σου ξανασυμβεί», εξηγεί ο κ. Δεληγιάννης.

Εργονομία: Άγνωστη έννοια

Η διευθέτηση του χώρου πωλήσεων, τουλάχιστον στις υπεραγορές, πρέπει να επιτρέπει την κυκλοφορία του αναπηρικού καροτσιού, δηλαδή το εύρος των διαδρόμων να διευκολύνει την κίνηση, τους ελιγμούς και τις στροφές του. Όμως, στα περισσότερα καταστήματα το πλάτος των διαδρόμων είναι μικρότερο του 1,20 μ. «Εργονομικές προβλέψεις τις περισσότερες φορές δεν υπάρχουν. Οι διάδρομοι είναι υπερβολικά στενοί. Πολλοί από εμάς κάποιες φορές πέφτουμε, προσπαθώντας να μανουβράρουμε στους διαδρόμους. Μόνο τα καινούργια πολυκαταστήματα τηρούνε τους κανόνες», λέει ο κ. Βίγλας.

Τι γίνεται, όμως, με το ύψος των ραφιών; «Εγώ, για παράδειγμα, μπορώ να φτάσω προϊόντα που βρίσκονται σε ύψος μέχρι 1,5 μ. Στη διαφορετική περίπτωση πρέπει να καλέσω κάποιον να με εξυπηρετήσει. Όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι είναι δύσκολο να προσαρμοστεί το ύψος των ραφιών στις δυνατότητές μας, οπότε, εγώ πχ, απλώς θα προτιμήσω ένα κατάστημα με διαθέσιμους υπαλλήλους να με εξυπηρετήσουν», λέει ο κ. Δεληγιάννης. Και ο κ. Βουλγαρόπουλος συμπληρώνει: «Θέλω να έχω πρόσβαση σε όλους τους χώρους ενός καταστήματος. Να μπω, για παράδειγμα, σε ένα βιβλιοπωλείο και να αισθανθώ αναγνώστης. Να μην μου πουν ότι η αίθουσα ανάγνωσης είναι σε ημιόροφο ή ότι τα βιβλία της τάδε κατηγορίας βρίσκονται στο υπόγειο».

Όμως, διατίθενται προϊόντα ειδικά σχεδιασμένα για ανθρώπους με κινητικά προβλήματα; «Δεν θα έλεγα “ναι” σε ό,τι αφορά την ελληνική αγορά. Στο εξωτερικό, όμως, μπορείς να βρεις κάποια, όπως ειδικές συσκευασίες -πχ μπουκάλια- που ανοίγουν εύκολα κά», λέει ο κ. Βίγλας. Ο κ. Βουλγαρόπουλος πιστεύει ότι υπάρχουν τέτοια προϊόντα, «όπως για παράδειγμα έπιπλα που δεν είναι ογκώδη, ώστε αφήνουν τον περισσότερο δυνατό χώρο για μετακίνηση μέσα στο σπίτι…». Η ανάγκη και μόνο, πάντως, είναι αυτή που ασκεί την ικανότητα του ενδιαφερόμενου να κρίνει αν ανταποκρίνονται ή όχι στις ιδιαιτερότητές του -ειδικές σημάνσεις του τύπου «ειδικά κατασκευασμένο για ανθρώπους με κινητικά προβλήματα» δεν υπάρχουν. «Κανείς δεν πρόκειται να σου πει “αυτό το προϊόν είναι για αναπήρους”, αλλά εμείς με μια ματιά μπορούμε να καταλάβουμε την φιλοσοφία της κατασκευής του».

Επιδόματα πείνας

Άλλο σημαντικό πρόβλημα των ανθρώπων με κινητικά προβλήματα σχετίζεται με την καταναλωτική ισχύ τους. «Τα πενιχρά έσοδα ενός κινητικά αναπήρου είναι αυτά που καθορίζουν τα ψώνια του. Βλέπετε, το αναπηρικό επίδομα στις ημέρες μας δεν φτάνει καλά-καλά να ζήσουμε, όχι να “ξοδέψουμε”. Είναι αυτός ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που δυστυχώς καθορίζει τη ζωή των περισσότερων ατόμων με κινητικά προβλήματα. Και μόνον το κόστος μετακίνησης ενός από εμάς είναι τριπλάσιο σε σχέση με των αρτιμελών», εξηγεί ο κ. Βίγλας και προσθέτει: «Επίσης, με την πρώτη έξοδό μας πρέπει να ψωνίσουμε. Πολλοί από εμάς δεν έχουμε την πολυτέλεια μιας δεύτερης ή τρίτης επίσκεψης στα καταστήματα, αφού μπορεί να εξαρτόμαστε από κάποιον συνοδό, ο οποίος δεν είναι πάντα διαθέσιμος ή και μόνιμος».

Στο εξωτερικό μεριμνούν

Μπορεί το ελληνικό λιανεμπόριο να αντιγράψει κάποιες ιδέες από άλλες ανεπτυγμένες αγορές του εξωτερικού, προκειμένου να διευκολύνει τους πελάτες του με κινητικά προβλήματα στη χώρα μας; Σίγουρα ναι, αλλά αυτό δεν είναι δυστυχώς αρκετό, υποστηρίζει ο κ. Δεληγιάννης. Γιατί; «Έχω ζήσει στην Αγγλία για δύο χρόνια. Εκεί ουδέποτε αισθάνθηκα ότι είμαι ανάπηρος. Αλλά εκεί, βλέπετε, γενικότερα ο σχεδιασμός των πόλεων έχει γίνει βάσει του πληθυσμού τους και των προβλέψεων ανάπτυξής του. Όχι όπως στην Αθήνα, που σχεδιάστηκε για να φιλοξενήσει 1 εκατομμύριο ανθρώπους και τελικά μαζεύτηκαν 5 εκατομμύρια… Επομένως, μιλούμε για γενικότερα προβλήματα λειτουργικότητας των χώρων στην πατρίδα μας κι όχι μόνο των κινητικά αναπήρων».
«Στον Καναδά, στο εσωτερικό κάποιου μεγάλου καταστήματος, συνάντησα μεν σκάλες, αλλά για να μπορέσω να τις ανέβω είχαν προβλεφθεί ειδικά καρεκλάκια με μηχανισμούς, που μου επέτρεπαν να επισκέπτομαι όλα τα επίπεδα του καταστήματος. Εξάλλου, σε πολλά καταστήματα στην Γερμανία ή στην Ολλανδία υπάρχουν ειδικά ηλεκτροκίνητα καρότσια για την μεταφορά των καταναλωτών με κινητικά προβλήματα, που μπορούν να τα οδηγούν με άνεση σε όλα τα τμήματα πωλήσεων για τα ψώνια τους. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί ακόμα και όταν το δικό μου καρότσι δεν είναι συμβατό με τους χώρους του καταστήματος, μπορώ να εξυπηρετηθώ με το δικό τους», τονίζει ο κ. Βίγλας.

Τη λύση θα δώσει ο νόμος

Ποιες είναι οι λύσεις που μπορούν να δοθούν; «Τη λύση θα την εγγυηθεί η εφαρμογή του νόμου. Σε ό,τι αφορά τα καινούργια έργα, τίποτα δεν μπορεί να φτιαχτεί κατά παράβαση του νόμου που ορίζει τα απαραίτητα για τη διευκόλυνσή μας. Πέραν αυτού, οι προσπάθειές μας αποβλέπουν στο να υπάρξει μία ημερομηνία υποχρεωτικής εφαρμογής του νόμου στο σύνολο των ακινήτων. Η σχετική μέριμνα πρέπει να ξεκινά από τη διαμόρφωση των πεζοδρομίων και να εκταθεί στα προβλεπόμενα για όλους τους κοινόχρηστους χώρους, στους οποίους εντάσσονται και τα λιανεμπορικά καταστήματα», λέει ο κ. Δεληγιάννης.
«Κατά την προσωπική μου άποψη, μια λύση είναι το franchise καταστημάτων εστιασμένων στην εξυπηρέτηση ανθρώπων όπως εμείς. Κι αυτό διότι κατά μόνας οι Έλληνες δύσκολα σχεδιάζουν τα μαγαζιά τους βάσει προβλέψεων ώστε να εξυπηρετούν και άτομα με κινητικά προβλήματα. Δυστυχώς, τα μικρά καταστήματα λιανικής ουσιαστικά υποβαθμίζονται από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες τους», εκτιμά ο κ. Βουλγαρόπουλος, προσθέτοντας: «Επίσης, είναι πολύ σημαντικό τέτοια καταστήματα να διαφημίζονται στον ειδικό τύπο, να έχουν websites και φυσικά να προσφέρουν τη δυνατότητα πρόσβασης στα προϊόντα τους μέσω του διαδυκτίου. Ο κατάλογος προϊόντων στο Internet θα διευκόλυνε πολύ την κατάσταση».

Το Internet είναι πράγματι ένας αρκετά διαδεδομένος τρόπος αγορών μεταξύ των καταναλωτών με κινητικά προβλήματα. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι η ενδεδειγμένη λύση στα προβλήματά τους, δεδομένου ότι ο σκοπός δεν είναι η καθήλωση του κινητικά ανάπηρου μέσα στο δωμάτιό του -το αντίθετο μάλιστα. Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι τον βοηθάει αμβλύνοντας τα προβλήματα που του δημιουργεί η καθημερινότητα των συναλλαγών. «Εγώ, για παράδειγμα, ούτε συμπαθώ τις ηλεκτρονικές αγορές ούτε πιστεύω ότι καταναλωτές και πωλητές στη χώρα μας είναι έτοιμοι να λειτουργήσουν με αυτές. Όμως, η οργάνωση με καταλόγους προϊόντων προσβάσιμους μέσω Internet είναι απαραίτητη!», λέει με σημασία ο κ. Βουλγαρόπουλος.

Ο μισός πληθυσμός άτομα μειωμένης κινητικότητας

Όταν μιλούμε για άτομα μειωμένης κινητικότητας εννοούμε περίπου το 40% έως 50% του πληθυσμού. Οι κινητικά ανάπηροι άνθρωποι αποτελούν μόλις μια ομάδα αυτού του συνόλου, στο οποίο εντάσσονται πάρα πολλοί υπερήλικες, οι εγκυμονούσες, οι άνθρωποι που υφίστανται πρόσκαιρα τις συνέπειες κάποιων ατυχημάτων και οι μητέρες που σπρώχνουν τα καροτσάκια με παιδιά τους. Όλοι αυτοί αντιμετωπίζουν παρόμοια ή έστω λιγότερης έκτασης προβλήματα με τους συνανθρώπους μας που έχουν μόνιμα προβλήματα αναπηρίας. Ωστόσο, «και με όλα αυτά, μπορείτε να καταλάβετε γιατί είναι πολύ δύσκολο να συναντήσετε ανθρώπους με κινητικά προβλήματα κυρίως μέσα σε μικρά καταστήματα -όχι τόσο στα πολυκαταστήματα. Ουσιαστικά είμαστε αποκλεισμένοι από ένα μεγάλο κομμάτι της αγοράς», λέει ο κ. Π. Δεληγιάννης, γενικός γραμματέας του Πανελλαδικού Συνδέσμου Παραπληγικών και Κινητικά Αναπήρων.

Συνοδευτικά κείμενα: