Ενδεικτικές του κλίματος που επικρατεί είναι οι ερωτήσεις που υπέβαλαν οι δημοσιογράφοι στους αρχηγούς των δύο μεγάλων κομμάτων στις καθιερωμένες συνεντεύξεις τους στη ΔΕΘ. Οι ερωτήσεις προς τον κ. Γ. Παπανδρέου αφορούσαν στο κυβερνητικό πρόγραμμα που θα εφαρμόσει μετά τις εκλογές, ενώ οι ερωτήσεις προς τον Κ. Καραμανλή περιστράφηκαν κυρίως γύρω από το σενάριο που θέλει τη ΝΔ να χάνει τις εκλογές. Ο νυν πρωθυπουργός ρωτήθηκε επανειλημμένα για το αν θα παραμείνει αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης μετά τις εκλογές ή θα αποχωρήσει από την προεδρία της ΝΔ, ενώ καμία ερώτηση δεν αφορούσε στο κυβερνητικό πρόγραμμα του κόμματός του μετά την 4η Οκτωβρίου.

Επίσης, με περισσή άνεση ο Γ. Παπανδρέου ανακοίνωσε πολύ νωρίς τα ψηφοδέλτια του κόμματός τους, κόβοντας μάλιστα- σε μια επίδειξη θάρρους- τον πρώην πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη από τις λίστες. Αντίθετα, ο Κ. Καραμανλής, αντιμέτωπος εξαρχής με τα «αγκάθια» των «μη καθαρών» βουλευτών και υπουργών και με την ηττοπάθεια των στελεχών του κόμματός του, αλλά και πιεζόμενος έντονα από τους βαρόνους και τα ιστορικά στελέχη της ΝΔ, καθυστέρησε σημαντικά να ανακοινώσει τις λίστες των υποψηφίων του, πιστοποιώντας και με τον τρόπο αυτόν ότι το κυβερνητικό κόμμα παίζει ήδη δεύτερο ρόλο στην πολιτική σκηνή της χώρας.

Φόβοι για ρευστότητα του σκηνικού

Την ώρα που γράφαμε τούτες τις σελίδες, η κάλπη ήταν ακόμα «γκαστρωμένη», όπως έλεγε ο Χαρίλαος Φλωράκης. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει εκπλήξεις, αλλά η κοινωνία και η αγορά φαίνεται να έχει αποδεχθεί πλέον την πρωτιά του ΠΑΣΟΚ. Το ενδεχόμενο που απεύχεται πλέον η πλειονότητα του επιχειρηματικού κόσμου είναι η επίτευξη οριακής πλειοψηφίας ή, ακόμη χειρότερα, η μη επίτευξη πλειοψηφίας από κανένα κόμμα, που αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε νέες εκλογές. Επίσης, αίνιγμα αποτελεί το τι θα πράξουν τα κόμματα της αντιπολίτευσης, και πρωτίστως η ΝΔ, όταν φθάσει η ώρα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αν δεν αποσαφηνίσουν άμεσα τη στάση τους, η χώρα θα βρεθεί στη δίνη μιας παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου για τους επόμενους 5-6 μήνες, με οδυνηρά για την αγορά και την οικονομία γενικότερα αποτελέσματα.

‘Οπως είναι φυσικό, στην παρούσα προεκλογική περίοδο το θέμα που επικρατεί είναι η οικονομία, η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και η έξοδος από την κρίση. ‘Αλλωστε, τη διεθνή οικονομική κρίση επικαλέστηκε ο πρωθυπουργός για να δικαιολογήσει την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες. Χαρακτήρισε, μάλιστα, την απόφασή του για την προκήρυξη των εκλογών ως «απόφαση ευθύνης», ενώ η «υπευθυνότητα» που επιδεικνύει αποτέλεσε το κύριο επιχείρημά του στην προεκλογική περίοδο, σε αντίθεση με την «ανευθυνότητα» του προέδρου της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης.

«Ηρωική» η έξοδος Καραμανλή

Τα επιχειρήματα, πάντως, που έβγαλε από τη φαρέτρα του ο πρωθυπουργός, θεωρήθηκαν ακόμη και από στελέχη του κόμματός του εξαιρετικά αδύναμα, αφού ύστερα από πεντέμισι χρόνια διακυβέρνησης ζήτησε την ανανέωση της λαϊκής εντολής, θέτοντας ως βασικές προτεραιότητες τον αυστηρότερο έλεγχο των δημοσίων δαπανών, την περιστολή της φοροδιαφυγής και την πραγματοποίηση τολμηρών διαρθρωτικών αλλαγών.

Σε μια επίδειξη απονενοημένου πολιτικού θάρρους, ο πρωθυπουργός έταξε στους ψηφοφόρους του κόμματός του το «πάγωμα» των προσλήψεων το 2010, τον περιορισμό των προσλήψεων για μία ακόμη διετία, έτσι ώστε να αναλογεί μία πρόσληψη σε κάθε δύο αποχωρήσεις, το «πάγωμα» συντάξεων και μισθών στον δημόσιο τομέα το 2010 και κανένα νέο επίδομα-καμιά αναπροσαρμογή υπάρχοντος επιδόματος για μία διετία κλπ.

Σε ό,τι αφορά στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, εξήγγειλε τη δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων για όλες τις φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις των φυσικών και των νομικών προσώπων στα πρότυπα του Τειρεσία, την εγκατάσταση online σύνδεσης των ταμειακών μηχανών και των μηχανισμών έκδοσης τιμολογίων όλων των επιχειρήσεων με το Υπουργείο Οικονομίας, την υποχρεωτική ηλεκτρονική υποβολή των φορολογικών δηλώσεων από όλες τις επιχειρήσεις, την επαναφορά των τεκμηρίων διαβίωσης, την αναμόρφωση του συστήματος αυτοτελούς φορολόγησης κά.

Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών αλλαγών, ο πρωθυπουργός εξήγγειλε για μια ακόμη φορά το άνοιγμα όλων των κλειστών επαγγελμάτων, την απλοποίηση των διαδικασιών ίδρυσης επιχειρήσεων, παρεμβάσεις στα καυτά θέματα των εργασιακών σχέσεων, του ασφαλιστικού συστήματος και των δαπανών υγείας, την υλοποίηση του «Καποδίστρια-2» κλπ.

Οι υποσχέσεις-Παπανδρέου

Σε διαφορετική κατεύθυνση κινούνται οι εξαγγελίες του κ. Γ. Παπανδρέου, ο οποίος τόνισε ότι η έξοδος από την κρίση θα επιτευχθεί με την τόνωση της ζήτησης στην αγορά και την περιστολή των δημοσίων δαπανών κι όχι με «παγώματα» και έκτακτες εισφορές. Ανοίγοντας στα χαρτιά του στη ΔΕΘ, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε ότι δεν σκοπεύει να αυξήσει τη φορολογία στις επιχειρήσεις, αλλά να περικόψει τις φοροαπαλλαγές. Η οικονομική πολιτική του ΠΑΣΟΚ θα βασιστεί σε τέσσερις άξονες:

  • Στήριξη του εισοδήματος: Θα δοθούν αυξήσεις πάνω από τον πληθωρισμό σε μισθούς και συντάξεις το 2010 και έκτακτο επίδομα αλληλεγγύης, θα ληφθούν μέτρα για την προστασία των δανειοληπτών, θα παγώσουν τα τιμολόγια των ΔΕΚΟ για ένα χρόνο.
  • Ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας: Θα αυξηθούν οι δημόσιες επενδύσεις στο 4% του ΑΕΠ και θα επιταχυνθεί το ΕΣΠΑ, θα γίνουν «ενέσεις ρευστότητας» στην αγορά, θα αλλάξει ο τρόπος λειτουργίας του Τειρεσία, και θα βελτιωθεί το επιχειρηματικό περιβάλλον.
  • Ενίσχυση της απασχόλησης.
  • Καταπολέμηση της σπατάλης και στην ενίσχυση των φορολογικών εσόδων.

Το πρώτο νομοσχέδιο της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, είπε ο Γ. Παπανδρέου, θα αφορά στους δύο τελευταίους άξονες και θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

  • Ρυθμίσεις για την αναδιανομή των φορολογικών βαρών  -όπως τόνισε, θα φορολογούνται όλα τα εισοδήματα από όποια πηγή και αν έχουν προέλθει, με μια ενιαία προοδευτική και δίκαιη φορολογική κλίμακα.
  • Τα μερίσματα που διανέμονται στους μετόχους θα φορολογούνται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως και τα άλλα εισοδήματα, δηλαδή σε κλίμακα και αφού αφαιρεθεί ο φόρος που έχει παρακρατηθεί στην πηγή.
  • Δεν θα αυξηθεί η φορολογία των επιχειρήσεων, αλλά θα καταργηθούν οι φοροαπαλλαγές. Τα κέρδη που παραμένουν στην επιχείρηση θα φορολογούνται με χαμηλό συντελεστή, με στόχο να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας.
  • Ο ΕΤΑΚ θα καταργηθεί και θα επανέλθει προοδευτικά ο Φόρος Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας.
  • Θα επανέλθει ο φόρος κληρονομιάς και γονικών παροχών, με αύξηση του αφορολόγητου

Το δεύτερο νομοσχέδιο θα αφορά στην προστασία των δανειοληπτών και στην καταπολέμηση της ακρίβειας, ενώ το τρίτο στη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά.

Τέλος, ο κ. Παπανδρέου εξήγγειλε την απλούστευση της φορολογικής νομοθεσίας και την καθιέρωση σταθερού φορολογικού πλαισίου, την επαναφορά του point system, την κατάργηση του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχειών κλπ.

Μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας

Με την εξαγγελία του προγράμματος των πρώτων 100 ημερών από τον Γ. Παπανδρέου, η μάχη των εντυπώσεων μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων επικεντρώθηκε πού θα βρει το ΠΑΣΟΚ τα χρήματα που απαιτούνται για την υλοποίηση των υποσχέσεών του, τα οποία κατά τη ΝΔ ξεπερνούν τα 10 δισ. ευρώ. Το ίδιο διάστημα η αγορά εξακολουθεί να πορεύεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, με όλους τους δείκτες να κινούνται αρνητικά και τους βρόχους της ρευστότητας και της αγοραστικής απραξίας να πνίγουν κυριολεκτικά χιλιάδες εμπορικές και παραγωγικές επιχειρήσεις.

«Ο πολιτικός χρόνος των εκλογών είναι νεκρός χρόνος για το εμπόριο και την αγορά. Τουλάχιστον, όμως, οι εκλογές της 4ης Οκτωβρίου θα μας απαλλάξουν σύντομα από την ομηρία της εκλογολογίας που περιορίζει την επιχειρηματικότητα και δημιουργεί προβλήματα στην αγορά, ενώ ευελπιστούμε ότι θα προκύψει μια φρέσκια κυβέρνηση που θα μας βγάλει από την κρίση, εφαρμόζοντας τις λύσεις που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικονομίας μας», δήλωσε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος της ΕΣΕΕ, κ. Β. Κορκίδης, δίνοντας με παραστατικό τρόπο την οπτική γωνία, από την οποία κοιτά τις εκλογές ο επιχειρηματικός κόσμος της χώρας.

Στη μέγγενη της κρίσης

Η εκτόξευση των ακάλυπτων υποχρεώσεων σε επίπεδα που αγγίζουν τα 2,5 δισ. ευρώ το οκτάμηνο του 2009, ποσό που είναι τριπλάσιο από την αντίστοιχη περσινή περίοδο, αποτυπώνει με ακρίβεια το τεράστιο πρόβλημα ρευστότητας που αντιμετωπίζει η αγορά, το οποίο έχει τις ρίζες του στην κάμψη της αγοραστικής ζήτησης, όσο και στην αύξηση των δυσκολιών πρόσβασης των επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση. Οι «τονωτικές ενέσεις» της κυβέρνησης, που εκφράστηκαν κυρίως με την ενεργοποίηση μιας σειράς προγραμμάτων επιδότησης των επιχειρήσεων και με την ενεργοποίηση του ΤΕΜΠΜΕ, δεν στάθηκαν ικανές να ελαττώσουν την πίεση της μέγγενης που περισφίγγει τον επιχειρηματικό κόσμο, ενώ, από την άλλη, τα διάφορα έκτακτα μέτρα, ο φόβος για νέο «πάγωμα» ή και μείωση των αποδοχών και η ολοένα εντεινόμενη ανασφάλεια, οδήγησαν σε περαιτέρω περιορισμό των καταναλωτικών δαπανών, η οποία με τη σειρά της αύξησε ακόμη περισσότερο τα προβλήματα ρευστότητας της οικονομίας.

Σύμφωνα με την έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΟΒΕ, που έγινε λίγες εβδομάδες πριν από την προκήρυξη των εκλογών, οι ‘Ελληνες καταναλωτές είναι οι πιο απαισιόδοξοι στην ΕΕ-27, με μοναδική εξαίρεση τη Λετονία και την Ουγγαρία. Στην ίδια περίπου θέση βρίσκονται οι ‘Ελληνες επιχειρηματίες, αφού το οικονομικό κλίμα στην Ελλάδα είναι το 4ο χειρότερο στην ΕΕ (καταλαμβάνει την 24η θέση ανάμεσα στις χώρες μέλη της ΕΕ).

Καθίζηση όλων των δεικτών

Η εμμονή των καταναλωτών στην αποχή από κάθε είδους αγορές αποτυπώνεται στα στοιχεία της ΕΣΥΕ, που δείχνουν πτώση του όγκου των πωλήσεων τον περασμένο Ιούνιο κατά 14,5%, μείωση που κάθε άλλο παρά συγκυριακή είναι, αφού από τις αρχές του χρόνου η ΕΣΥΕ καταγράφει σταθερά ποσοστά πτώσης πάνω από 10% κάθε μήνα. Η κατάσταση δεν φαίνεται να βελτιώθηκε ούτε τους επόμενους μήνες, ενώ ανεκμετάλλευτη για το εμπόριο κύλησε και η περίοδος των εκπτώσεων, παρότι τα ποσοστά έκπτωσης ήταν ιδιαίτερα δελεαστικά. Σύμφωνα με έρευνες των εμπορικών συλλόγων, οι 7 στους 10 εμπόρους δηλώνουν ότι οι πωλήσεις τους μειώθηκαν την περίοδο των εκπτώσεων. Η μείωση κατά μέσο όρο κυμάνθηκε γύρω στο 20%, ενώ σε ορισμένους κλάδους έφθασε ακόμη και το 40%.

Η μείωση της καταναλωτικής ζήτησης έχει προκαλέσει καθίζηση στους κρίκους της παραγωγικής και εφοδιαστικής αλυσίδας που προηγούνται του εμπορίου, όπως είναι η βιομηχανία, οι μεταφορές, η αποθήκευση και το χονδρικό εμπόριο. Για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, το ΑΕΠ έλαβε αρνητικό πρόσημο το β’ τρίμηνο του 2009, ενώ οι νέες παραγγελίες στη βιομηχανία τον Ιούνιο ήταν μειωμένες κατά 36%, σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2008, γεγονός που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση των λιανικών πωλήσεων, αλλά και στη σημαντική κάμψη των εξαγωγών και των επενδύσεων. Στις μεταφορές, η πτώση του κύκλου εργασιών το α’ τρίμηνο άγγιξε το 48%, ενώ στους τομείς των υπηρεσιών αποθήκευσης και του χονδρικού εμπορίου η πτώση φθάνει το 31,2% και το 15,3% αντίστοιχα.

Το άρθρο δημοσιεύεται στο τεύχος 387 (Σεπτέμβριος 2009) του περιοδικού «σελφ σέρβις» (Εκδόσεις Comcenter).