Καμπανάκι κινδύνου για τις τιμές των νωπών φρούτων και λαχανικών έχει χτυπήσει στο ΥΠΑΑΝ, η ηγεσία του οποίου εκφράζει φόβους ότι η τιμολόγηση στη λιανική κατά τους επόμενους μήνες θα «ξεφύγει», προκαλώντας πληθωριστικό πλήγμα στην οικονομία και τα εισοδήματα.

Υψηλόβαθμοι παράγοντες του υπουργείου, με τους οποίους συνομίλησε το σελφ σέρβις, εξέφρασαν την άποψη πως παρά τη χαμηλή ζήτηση ακόμη και στα αγαθά καθημερινής ανάγκης που προκαλεί η κρίση, οι τιμές των νωπών αγροτικών προϊόντων θα καταγράψουν «ράλι» ανόδου στα ράφια λιανικής. Ειδικότερα επισημαίνουν ότι η έκρηξη των επισφαλειών που σημειώνεται τους τελευταίους μήνες στην εγχώρια αγορά έχει υποχρεώσει τους Ευρωπαίους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων, όπως και τους παραγωγούς σε Αίγυπτο, Τουρκία και Βαλκάνια, να πωλούν προς την Ελλάδα τα προϊόντα τους μόνο τοις μετρητοίς. Η στάση τους αυτή, σε συνδυασμό με την αδυναμία πολλών Ελλήνων εισαγωγέων να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις των προμηθευτών τους, έχει ως αποτέλεσμα την αισθητή μείωση των εισαγόμενων ποσοτήτων νωπών φρούτων και λαχανικών.

Το κόστος της εξωστρέφειας
Την ίδια στιγμή καταγράφεται σημαντική αύξηση των εξαγόμενων ποσοτήτων νωπών οπωροκηπευτικών. Μεγάλος αριθμός Ελλήνων αγροτών στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν υπό συνθήκες ύφεσης έχουν στραφεί προς το εξωτερικό, επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον τους κυρίως στις μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές, όπου διαθέτουν σημαντικό μέρος ή και το σύνολο της παραγωγής τους. Αυτό έχει ως συνέπεια σημαντικές ποσότητες από αυτές που διέθεταν μέχρι πρότινος στην εγχώρια αγορά να διοχετεύονται στο εξωτερικό, περιορίζοντας την εγχώρια προσφορά. Κύκλοι του υπουργείου σημειώνουν ότι η μειωμένη προσφορά, λόγω ακριβώς των περιορισμένων εισαγωγών και των αυξημένων εξαγωγών, ήδη ασκεί πληθωριστικές πιέσεις στη σχετική αγορά, οι οποίες θα εντείνονται όσο κυλά ο χρόνος κι η χώρα θα «βουτά» βαθύτερα στην ύφεση.

Οι καταστροφές στις καλλιέργειες
Στους λόγους για τους οποίους οι τιμές των νωπών φρούτων και λαχανικών θα αυξάνονται στους επόμενους μήνες πρέπει να προστεθούν οι συνέπειες από τις μεγάλες καταστροφές φέτος στις γεωργικές καλλιέργειες των μεγάλων διεθνών αγορών. Η εξέλιξη αυτή πριμοδότησε ανατιμητικές τάσεις στην Ευρώπη, επηρεάζοντας ως ένα βαθμό και την εγχωρία αγορά, ενώ άνοιξε την όρεξη των Ελλήνων παραγωγών για περισσότερες εξαγωγές, λόγω των υψηλότερων τιμών στις οποίες μπορούν πλέον να διαθέτουν τα προϊόντα τους. Στο ΥΠΑΑΝ ήδη έχουν ήδη αντιληφθεί ότι η καταιγίδα των ανατιμήσεων στον κλάδο δεν θα αργήσει, οπότε το ζητούμενο είναι πώς θα μπορέσουν να περιορίσουν την αναμενόμενη «καταστροφή». Αν ελπίζουν σε κάτι τα στελέχη του υπουργείου είναι στην αναμόρφωση του Αγορανομικού Κώδικα και σε ένα πιο διαφανές πλαίσιο τιμολόγησης των αγαθών, ικανό να εντείνει τον ανταγωνισμό και να περιορίσει τη «μαύρη» διακίνηση προϊόντων.

Το «φούσκωμα» των τιμών από το χωράφι στο ράφι
Τα στοιχεία, εξάλλου, που έχει στη διάθεσή του το υπουργείο από τις τιμοληψίες που διενεργεί, για την εξέλιξη των τιμών στα οπωροκηπευτικά από το χωράφι μέχρι το ράφι, δείχνουν ξεκάθαρα το που υπάρχουν τα περιθώρια αυτές να μειωθούν. Παρά τα όσα κατά καιρούς γράφονται περί υπερβολικών αποκλίσεων μεταξύ των τιμών παραγωγού και των τιμών λιανικής, η αλήθεια είναι ότι σε αρκετά προϊόντα οι «αποστάσεις» αυτές δεν είναι υπερβολικές. Υπάρχουν, ωστόσο, είδη οπωροκηπευτικών που κατά την πορεία τους από τα χέρια του παραγωγού στον πάγκο της λαϊκής αγοράς ή του σούπερ μάρκετ οι τιμές τους «φουσκώνουν» πέρα από κάθε λογική.

Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα είναι η μελιτζάνα φλάσκα, την οποία τον Αύγουστο, ενώ ο παραγωγός τη διέθετε προς 0,24 ευρώ το κιλό, τα σούπερ μάρκετ την πωλούσαν προς 0,76 λεπτά το κιλό (προ ΦΠΑ), η πιπεριά η οποία, αντίστοιχα, από τα 0,40 ευρώ το κιλό τιμή παραγωγού πουλήθηκε στη οργανωμένη λιανική προς 1,07 ευρώ το κιλό, η τομάτα, την οποία ο παραγωγός τιμολόγησε προς 0,58 ευρώ το κιλό και το σούπερ μάρκετ προς 1,38 ευρώ το κιλό, το πεπόνι το οποίο από 0,28 ευρώ το κιλό τιμή παραγωγού πωλήθηκε στη λιανική προς 0,85 ευρώ το κιλό ή το ροδάκινο που από 0,43 ευρώ το κιλό πουλήθηκε στον καταναλωτή προς 1,33 ευρώ το κιλό.

Εντυπωσιακή έως εξωπραγματική ήταν η απόκλιση των τιμών στα πορτοκάλια, τα οποία λόγω υπερπροσφοράς πουλήθηκαν από τους παραγωγούς τον Αύγουστο μόλις προς 0,08 ευρώ το κιλό, αλλά διατέθηκαν από τα σούπερ μάρκετ προς 0,50 ευρώ το κιλό, έχοντας προηγουμένως απογειωθεί τιμολογιακώς στη χονδρική, που τα διέθεσε προς 0,35 ευρώ το κιλό. Το χέρι τους για τις υπερβολές στις αποκλίσεις τιμών από το χωράφι στο ράφι έβαλαν βέβαια οι παραγωγοί σε άλλα προϊόντα, οπότε την ευθύνη για τις υψηλές τιμές μοιράστηκαν από κοινού με τα σούπερ μάρκετ. Το κρίσιμο για το υπουργείο είναι να μελετήσει τα στοιχεία που το ίδιο συλλέγει και στα προϊόντα αυτά, στα οποία τα περιθώρια κέρδους κρίνονται ως υπερβολικά, και να παρέμβει με όσα μέσα διαθέτει. Εξάλλου, το εθνικό μας δίκαιο προβλέπει βάσει ποιων διαδικασιών πατάσσεται η αισχροκέρδεια.

Το ερώτημα είναι γιατί το υπουργείο δεν ενεργοποιεί τις σχετικές διατάξεις, εφόσον μπορεί να βασιστεί σε συγκριμένα τιμολογιακά στοιχεία. Το βέβαιο είναι ότι ο καταναλωτής σήμερα δεν «ψήνεται» από κινήσεις εντυπωσιασμού, στις οποίες διέτριψαν τα προηγούμενα χρόνια όλες οι κυβερνήσεις. Σημειώνουμε ότι αν κάποιο προϊόν συμπεριφέρθηκε τιμολογιακώς «λογικά» στο εξεταζόμενο διάστημα ήταν η πατάτα, η οποία ξεκίνησε τη «διαδρομή» της από το χωράφι στα 0,31 ευρώ το κιλό για να φθάσει στο ράφι των σούπερ μάρκετ στα 0,49 ευρώ το κιλό. Η πατάτα και η τομάτα αποτελούν τα δύο γεωργικά προϊόντα με τη μεγαλύτερη στάθμιση στον πληθωρισμό, ο οποίος πρέπει να τονιστεί ότι τον Αύγουστο επιβαρύνθηκε κατά 1,8% από τα τρόφιμα, λόγω ακριβώς της μεγάλης επίδρασης που υπήρξε από τις ανατιμήσεις στα νωπά οπωροκηπευτικά.

Λαϊκές Vs σούπερ μάρκετ
Σε ό,τι αφορά τον τιμολογιακό ανταγω-νισμό μεταξύ σούπερ μάρκετ και λαϊκών αγορών, βάσει των στοιχείων του ΥΠΑΑΝ προκύπτει ότι επί συνόλου 26 προϊόντων για τα οποία υπήρξαν τιμολογιακά στοιχεία και για τις δύο αγορές, τα σούπερ μάρκετ εμφανίζονται να πωλούν ακριβότερα στα 11 από αυτά και οι λαϊκές αγορές στα υπόλοιπα 15. Στην πατάτα τα σούπερ μάρκετ ήταν φθηνότερα από τις λαϊκές αγορές, ενώ στην τομάτα η εικόνα ήταν η αντίθετη. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν περιπτώσεις προϊόντων όπου οι διαφορές τιμών μεταξύ των δύο αγορών καταγράφονται άκρως εντυπωσιακές. Για παράδειγμα, το φρέσκο κρεμμύδι τον Αύγουστο διατέθηκε στα 1,58 ευρώ το κιλό από τις λαϊκές αγορές και στα 0,77 ευρώ από τα σούπερ μάρκετ ή τα ραδίκια Ιταλίας τον ίδιο μήνα πουλήθηκαν προς 0,76 ευρώ το κιλό στα σούπερ μάρκετ και προς 1,15 ευρώ το κιλό στις λαϊκές αγορές.