Στο τέλος του 2014 το μοναδιαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα είχε υποχωρήσει κατά 13,7% συγκριτικά με τα τέλη του 2009. Κι όμως, ούτε μείωση των τιμών υπήρξε ούτε αύξηση της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, ως αντίδραση στη μείωση του μοναδιαίου κόστους εργασίας, όπως πρεσβεύει η συμβατική θεωρία της εσωτερικής υποτίμησης –ούτως ειπείν του γνώμονα της εφαρμογής των ανηλεών μνημονιακών πολιτικών του 2010-2014.

Η σχετική ανάλυση και το συμπέρασμα περιλαμβάνονται στην πρόσφατα δημοσιευμένη φετινή έκθεση του ΙΝΕ / ΓΣΕΕ για την Οικονομία, όπου καταρρίπτεται, επίσης, ως μύθος η παραδοχή ότι η εσωτερική υποτίμηση ωθεί σε ανάπτυξη τις εξαγωγές. Ειδικότερα, στην Έκθεση αναφέρεται ότι η ανάλυση των εμπειρικών δεδομένων «δεν επιβεβαιώνουν αυτές τις υποθέσεις, που προσδιορίζουν τον πυρήνα της φιλοσοφίας των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Αντίθετα, η μείωση του μοναδιαίου κόστους εργασίας αντί για απασχόληση δημιούργησε ανεργία και μετατράπηκε σε μικρή μείωση του αποπληθωριστή του ΑΕΠ, σχεδόν 5%.

Η διαφορά αυτή μετατράπηκε σε αύξηση του μέσου περιθωρίου κέρδους, δηλαδή επηρέασε τη διανομή του εισοδήματος, προκαλώντας άνιση κατανομή των επιπτώσεων της κρίσης σε βάρος των εισοδημάτων από εργασία. Η βελτίωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ήταν αποτέλεσμα της σημαντικής περιστολής των εισαγωγών, λόγω της δραματικής μείωσης της εγχώριας ζήτησης». Στην Έκθεση συμπεραίνεται, λοιπόν, ότι «είναι αναγκαία η εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών στις αγορές προϊόντων για την αντιμετώπιση των ευρύτατα διαδεδομένων ολιγοπωλιακών καταστάσεων της ελληνικής οικονομίας, έτσι ώστε να καταστεί εφικτή μια σημαντική μείωση των τιμών».

Σχετικά με τις ελληνικές εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών επισημαίνουν οι συντάκτες της Έκθεσης ότι ο όγκος τους το 2014 ήταν αυξημένος περίπου κατά 16% έναντι του 2009, ενώ οι αντίστοιχες αυξήσεις για την Ιρλανδία και την Πορτογαλία ήταν περίπου 45% και για την Ισπανία 30%. «Εάν μάλιστα η ζήτηση για τουριστικές υπηρεσίες στην Ελλάδα δεν είχε αυξηθεί κατακόρυφα το 2014, η εξαγωγική επίδοση της Ελλάδας θα ήταν ακόμα χειρότερη», τονίζουν, φτάνοντας στο γενικό συμπέρασμα ότι «οι εξαγωγικές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας παρουσιάζουν δυσμενή εικόνα, που αποκρύπτεται από την επίδοση του τουριστικού κλάδου…».

Ο φαύλος κύκλος της ύφεσης
Κατά τους εμπειρογνώμονες του ΙΝΕ / ΓΣΕΕ, δεδομένης της δυναμικής σχέσης «κατανάλωση – εγχώρια ζήτηση – οικονομική μεγέθυνση» στο μακροαναπτυξιακό μοντέλο της ελληνικής οικονομίας, η μείωση των μισθών και των συντάξεων, οδηγώντας αναπόφευκτα στη συρρίκνωση της εγχώριας ζήτησης, εξίσου αναπόφευκτα αυξάνει την ανεργία. «Το αποτέλεσμα αυτό ήταν ιδιαίτερα έντονο στο αναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας, όπου η οικονομική δραστηριότητα προσδιορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την εγχώρια ζήτηση», παρατηρούν.

Οι συντάκτες της Έκθεσης θεωρούν ότι η μείωση του κόστους εργασίας (ή οι μειώσεις στον κατώτατο και τον μέσο μισθό και κατ’ επέκταση στο μοναδιαίο κόστος εργασίας), επενεργώντας άμεσα στην αύξηση του ποσοστού της ανεργίας, ακυρώνουν έμπρακτα μία από τις θεμελιακές υποθέσεις των προγραμμάτων λιτότητας που εφαρμόζονται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Επιπροσθέτως, διαπιστώνουν ότι η μείωση του κόστους εργασίας όχι μόνο δεν ώθησε τους εργοδότες σε προσλήψεις περισσότερων μισθωτών εργαζομένων, αλλά από τη σκοπιά της πορείας στην τροχιά του φαύλου κύκλου συνέβαλε και στην κατάρρευση της εγχώριας ζήτησης.