Τη μείωση της δαπάνης των νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά την αύξησή της ως ποσοστού επί του συνόλου των αγορών, διαπιστώνει το ΙΕΛΚΑ, επισημαίνοντας: «Μία από τις αιτίες αυτής της μείωσης είναι η αξιοποίηση των προσφορών και εκπτώσεων των σούπερ μάρκετ, που προσφέρουν στον καταναλωτή εξοικονομήσεις άνω του 11% στις αγορές του».

Συνολικά η μηνιαία δαπάνη των νοικοκυρών σε ήδη παντοπωλείου, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΕΛΚΑ βάσει της επεξεργασίας των πρόσφατα δημοσιευμένων αποτελεσμάτων της έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2015, έχει μειωθεί την τελευταία επταετία 2009-2015 λόγω της οικονομικής κρίσης κατά 16,3%, ενώ ειδικά η δαπάνη σε τρόφιμα μειώθηκε κατά 12,5%. Το 2009 το μέσο νοικοκυριό δαπανούσε μηνιαίως για είδη παντοπωλείου 444 ευρώ, ενώ το 2015 δαπανούσε 73 ευρώ λιγότερα, δηλαδή 371 ευρώ. Αθροιστικά οι δαπάνες παντοπωλείου, διατροφής και εστίασης μειώθηκαν κατά 23,4% την πενταετία 2009-2015. Με εξαίρεση το 2010, οπότε η δαπάνη των νοικοκυριών σε αυτά τα είδη παρουσίασε για τελευταία φορά αύξηση, κάθε χρόνο έκτοτε εμφανίζει μείωση, κυμαινόμενη από 0,6% έως 6,3%.

Όμως, η δαπάνη των νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου, ενώ σε αξία μειώθηκε, ως ποσοστό επί των συνολικών αγορών των νοικοκυριών αυξήθηκε. Το 2010 αντιστοιχούσε στο 21,5% των αγορών του μέσου νοικοκυριού, ενώ το 2015 στο 26,2%, αυξήθηκε δηλαδή κατά 4,7%. Με άλλα λόγια, ενώ η δαπάνη σε είδη παντοπωλείου μειώθηκε, οι υπόλοιπες δαπάνες (πχ για είδη ένδυσης-υπόδησης, επίπλωσης, υπηρεσίες κλπ) μειώθηκαν με μεγαλύτερο ρυθμό. Η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη, καθώς τα περισσότερα από τα προϊόντα παντοπωλείου και ειδικά τα είδη διατροφής εξυπηρετούν βασικές ανάγκες του νοικοκυριού, που δεν περικόπτονται.

Εξέλιξη μηνιαίων δαπανών νοικοκυριών σχετικών με τρόφιμα / διατροφή 2009-2015
2009 2015 Μεταβολή 7ετίας
Αξία μηνιαίων αγορών Ως % αγορών Αξία μηνιαίων αγορών Ως % αγορών Αξίας % επί συνόλου δαπανών
Είδη διατροφής & παντοπωλείου 443.59 21.5% 371.22 26.2% -16.3% +4.7%
Εστίαση (Εστιατόρια, καφενεία κ.λπ.) 202.69 9.8% 124.14 8.7% -38.8% -1.1%
Σύνολο διατροφή & εστίαση 646.28 31.3% 495.36 34.9% -23.4% +3.6%
ΣΥΝΟΛΟ ΑΓΟΡΩΝ 2065.11 100.0% 1419.57 100.0% -31.3% 0.0%
Πηγή: επεξεργασία στοιχείων ΕΛΣΤΑΤ

Η συμβολή των σούπερ μάρκετ
Κατά τους μελετητές του ινστιτούτου, ένα μεγάλο μέρος της μείωσης της δαπάνης αντιστοιχεί στην αξιοποίηση από τον καταναλωτή των προσφορών κι εκπτώσεων. Ένα άλλο ανακλά τη μεταβολή των καταναλωτικών συνηθειών προς φθηνότερες εναλλακτικές προϊοντικές λύσεις (πχ κοτόπουλο αντί για μοσχάρι), μικρότερες συσκευασίες και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Ειδικότερα ως προς τις προσφορές κι εκπτώσεις επισημαίνουν ότι α) μέσω αυτών εξοικονομούν χρήματα οι 9 στους 10 καταναλωτές, ενώ για τους 7 στους 10 το επίπεδο εξοικονόμησης είναι τουλάχιστον 5% επί της αξίας των αγορών τους και ότι β) η μεσοσταθμική εξοικονόμηση είναι 11,2%, ποσοστό που δεν αποκλίνει από τις μετρήσεις του ΙΕΛΚΑ για το ύψος των σχετικών εξοικονομήσεων.

Όπως σημειώνουν, η μηνιαία συνολική αξία των προσφορών αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε όφελος άνω των 25 ευρώ ανά νοικοκυριό, δηλαδή άνω των 300 ευρώ ετησίως. Το εν λόγω όφελος είναι κατά πολύ σημαντικότερο της αντίστοιχης ωφέλειας του 2010 εξαιτίας της μείωσης της δαπάνης των νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου, αλλά και της αύξησης τόσο του ποσοστού των πωλήσεων που πραγματοποιείται μέσω προσφορών όσο και της αύξησης της μέσης έκπτωσης ανά προσφορά. Συγκεκριμένα το 2010 η μέση μηνιαία δαπάνη στο σούπερ μάρκετ ήταν 250 ευρώ εκ των οποίων το 32% αφορούσε προϊόντα που αγοράστηκαν σε έκπτωση ή υπό προώθηση, με μέσο όφελος 15 ευρώ. Το 2015 αντίστοιχα η μέση δαπάνη εκτιμάται ότι ήταν 220 ευρώ εκ των οποίων το 42% αφορούσε προϊόντα που αγοράστηκαν σε έκπτωση ή υπό προώθηση, με μέσο όφελος 25 ευρώ. Η εκτίμηση για το 2016, όπως αποτυπώνεται σε σχετική έρευνα του ΙΕΛΚΑ με βάση τις εκτιμήσεις στελεχών της αγοράς, είναι ότι μειώθηκε περαιτέρω η δαπάνη για είδη παντοπωλείου, αλλά η μείωση αυτή είναι μικρότερη εκείνης του 2015.