Τι κι αν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον πληθωρισμό τον Μάιο δείχνουν αποκλιμάκωση του ρυθμού των ανατιμήσεων στα τρόφιμα, οι παράγοντες της αγοράς παραμένουν επιφυλακτικοί. Οι δηλώσεις δύο εκ των κορυφαίων επιχειρηματιών του οργανωμένου λιανεμπορίου και της βιομηχανίας τροφίμων δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας για αξιοσημείωτη υποχώρηση των τιμών στα τρόφιμα.

Η πρώτη ψυχρολουσία ήρθε από τις δηλώσεις του κ. Σπύρου Θεοδωρόπουλου, προέδρου και διευθύνοντα συμβούλου της Bespoke Holdings SGA, στη συνέντευξη τύπου που παραχώρησε στους δημοσιογράφους, ανακοινώνοντας την υποψηφιότητά του για την προεδρία του ΣΕΒ. Σύμφωνα με την ανταπόκριση του Food Reporter (Κωνσταντίνος Βορίλας), ο κ. Θεοδωρόπουλος παραδέχθηκε ότι «το επίπεδο τιμών στην Ελλάδα είναι υψηλότερο» απ’ ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αν και, όπως είπε, δεν έχει γίνει ποτέ μια σοβαρή μελέτη των αιτίων του φαινομένου. Τονίζοντας ότι «δεν έχω δει ποτέ καρτέλ» και ότι «δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το όριο, μετά το οποίο τα κέρδη ονομάζονται υπερκέρδη», αποκάλυψε ότι έχει κατατεθεί αίτημα προς τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Γιάννη Στουρνάρα, προκειμένου να μελετηθούν οι παράγοντες που αυξάνουν το κόστος και τις τιμές. Σε αντίθεση με όσους θεωρούν ότι η υπερσυγκέντρωση της αγοράς οδηγεί στον έλεγχο των τιμών από τα ολιγοπώλια, χαρακτήρισε προβληματική την πολυδιάσπαση της αγοράς. «Έχουμε πάρα πολλά μικρά μαγαζιά. Είναι πάνω από 24.000 τα σημεία πώλησης. Αυτό ενθαρρύνει τις υψηλότερες τιμές και τον πληθωρισμό τροφίμων», είπε χαρακτηριστικά.

Εκεί όμως που πραγματικά αποτυπώθηκε μια δυσοίωνη εικόνα, ήταν στις προβλέψεις του για τις διεθνείς τιμές των βασικών διατροφικών αγαθών και τις πιθανές ελλείψεις τους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. «Το κακάο από τα 4,20 ευρώ ανέβηκε στα 42 ευρώ το κιλό κι όταν έπεσε η τιμή του, έφτασε μέχρι τα 26 ευρώ και να είμαστε κι ευχαριστημένοι», είπε. «Σε κάποια προϊόντα θα πάψει να τίθεται θέμα τιμής, καθώς θα εκλείψουν αυτά τα ίδια. Η τιμή του πορτοκαλιού έχει τριπλασιαστεί, αν και τώρα είναι εκτός εποχής. Αν δεν ανακάμψει ο μεγάλος πορτοκαλεώνας της νότιας Αμερικής, θα υπάρχει πάντα έλλειψη πορτοκαλιών», επεσήμανε.

Σε παρόμοιο κλίμα κινήθηκαν οι δηλώσεις του κ. Αριστοτέλη Παντελιάδη, προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της Metro, σε ενημέρωση των δημοσιογράφων. Απαντώντας σε ερώτηση εάν προβλέπει σημαντική υποχώρηση των τιμών στο ράφι είπε «δεν είμαι αισιόδοξος για συνολικά αρνητικό πληθωρισμό στα τρόφιμα. Έχουν αυξηθεί πολλά κόστη, οι τιμές της ενέργειας μπορεί να αποκλιμακώθηκαν, αλλά ποτέ δεν θα επανέλθουν στα επίπεδα προ της κρίσης. Είναι δύσκολο να ελπίζουμε πως θα δούμε μια σοβαρή αποκλιμάκωση των τιμών». Από την άλλη πλευρά, τόνισε ότι ο πραγματικός πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ τους τελευταίους μήνες «γύρισε» σε αρνητικές ενδείξεις, στο -1%, κι ότι σε γενικές γραμμές είναι κατά πολύ χαμηλότερος της στάθμισής του από την ΕΛΣΤΑΤ. Όπως επισήμανε, μία από τις αιτίες της εν λόγω απόκλισης των δεικτών, είναι ότι στους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ δεν αποτυπώνονται οι προσφορές κι οι προωθητικές ενέργειες ούτε οι αλλαγές στη βαρύτητα των προϊόντων που συνθέτουν το καλάθι του νοικοκυριού.

Δεν παρέλειψε κι αυτός να αναφερθεί στις διεθνείς τιμές των τροφίμων, φέρνοντας επίσης ως παράδειγμα την περίπτωση του κακάο, οι τιμές του οποίου παραμένουν πολύ υψηλές, παρά την αποκλιμάκωσή τους από το ιστορικό τους ρεκόρ τον Απρίλιο. Πέραν των ιδιομορφιών και των πιθανών στρεβλώσεων της εγχώριας αγοράς, αυτό που κάνει τους εκπροσώπους της βιομηχανίας και του μεγάλου λιανεμπορίου να «κρατούν μικρό καλάθι» σε ό,τι αφορά το μέλλον των τιμών στα τρόφιμα, είναι ο συνδυασμός της διεθνούς γεωπολιτικής αβεβαιότητας με τις επιπτώσεις της επιδεινούμενης κλιματικής αλλαγής. Οι δύο αυτοί παράγοντες καθιστούν εξαιρετικά δύσκολες τις προβλέψεις για την εξέλιξη των τιμών και την επάρκεια βασικών αγροδιατροφικών αγαθών. Η αυξανόμενη πιθανότητα σπάνης μιας σειράς προϊόντων, εκτός του ότι απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια της ανθρωπότητας, ευνοεί κερδοσκοπικά παιχνίδια, ειδικά στα τρόφιμα που είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης στα διεθνή χρηματιστήρια, μέσω των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης.

Αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ελαιολάδου
Τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (Ιnternational Oil Council), που παρακολουθεί τις τιμές του ελαιολάδου στις σημαντικότερες αγορές της ΕΕ, καταγράφουν υψηλές ανατιμήσεις συγκριτικά με πέρυσι, χωρίς να προεξοφλούν το τι μέλλει στη συνέχεια της τρέχουσας ελαιοκομικής περιόδου. H έρευνα του ΙΟC εστιάζει στις αγορές του Μπάρι της Ισπανίας, των Χανίων στην Ελλάδα και της Χαέν στην Ανδαλουσία της Ισπανίας, οι οποίες, όπως σημειώνεται, καλύπτουν άνω του 60% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιολάδου. Ειδικά οι τιμές στην Ισπανία, επισημαίνεται, επηρεάζουν τις υπόλοιπες ελαιοπαραγωγούς χώρες, κυρίως σε ό,τι αφορά το ελαιόλαδο που προορίζεται για εξαγωγές. Βάσει του πιο πρόσφατα δημοσιευμένου δελτίο τιμών του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας, η μέση τιμή χονδρικής του έξτρα παρθένου ελαιολάδου στην Ισπανία είναι 785 ευρώ τα 100 κιλά –αύξηση 32,7% συγκριτικά με την περσινή τιμή. Σημαντικά ακριβότερο είναι και το ιταλικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, 925 ευρώ τα 100 κιλά, εμφανίζοντας αντίστοιχη αύξηση 52,4%. Προς το παρόν οι τιμές στην Ελλάδα κινούνται χαμηλότερα απ’ ό,τι διεθνώς, με τη μέση τιμή του παρθένου ελαιολάδου στα Χανιά να κυμαίνεται στα 720 ευρώ τα 100 κιλά, αύξηση 28,6% συγκριτικά με πέρυσι.

Σύμφωνα πάντως με τις πιο πρόσφατες αναλύσεις του Συνδέσμου Ελαιοκομικών Δήμων Κρήτης (ΣΕΔΗΚ, sedik.gr), ο οποίος εκδίδει σε τακτική βάση δελτίο τιμών παραγωγού για την Ελλάδα και το εξωτερικό, οι εξελίξεις στην αγορά ελαιολάδου παραμένουν αβέβαιες. Όπως επισημαίνει ο επιστημονικός σύμβουλος του ΣΕΔΗΚ, γεωπόνος δρ. Νίκος Μιχελάκης, οι τιμές θα επηρεαστούν «από το τελικό ποσοστό της ερχόμενης παραγωγής και εδώ και κυρίως στην Ισπανία», κάτι που δεν είναι ακόμα αρκετά εμφανές, ενώ σημαντικός θα είναι ο ρόλος «της πορείας εξάντλησης των αποθεμάτων κυρίως στην Ισπανία».

Διεθνής ανησυχία για σιτηρά, κακάο, καφέ και πορτοκάλι
Μετά την έκρηξη των διεθνών τιμών στα σιτηρά το 2022 –όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία πυροδότησε ανησυχίες για ελλείψεις αλλά και κερδοσκοπικά παιχνίδια–, ακολούθησε μια περίοδος αποκλιμάκωσης πέρυσι, με τη βοήθεια της καλής συγκομιδής και των αυξημένων εξαγωγών από τη Ρωσία. Φέτος, όμως, νέα σύννεφα φαίνονται στον ορίζοντα, αφού η ξηρασία κι ο παγετός επηρέασαν αρνητικά την παραγωγή στη Ρωσία, τη μεγαλύτερη εξαγωγό σιτηρών στον κόσμο. Σύμφωνα με το διεθνές παρατηρητήριο αγορών Trading Economics, οι αναλυτές αναθεώρησαν επί τα χείρω τις εκτιμήσεις τους για τη σοδειά φέτος στη Ρωσία, κατά 10%, ωθώντας σε αισθητή άνοδο τιμών στα χρηματιστηριακά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης. Η γενική εικόνα παραμένει αβέβαιη, καθώς αναμένονται οι εξελίξεις στις σοδειές των ΗΠΑ και της Κίνας, ενόσω η αγορά αντιδρά νευρικά με συνεχείς αυξομειώσεις.

Εκτός των διεθνών τιμών του κακάο, που εκτοξεύτηκαν άνω του 200% σ’ ένα χρόνο, ανησυχία υπάρχει και για τις τιμές του καφέ. Η Βραζιλία, κορυφαίος εξαγωγέας της ποικιλίας Αράμπικα, αντιμετωπίζει ξηρασία, που πυροδοτεί κερδοσκοπική άνοδο της ζήτησης στα χρηματιστήρια, ενώ, σύμφωνα πάντα με διεθνείς αναλυτές, η μεταβλητότητα των τιμών συνδέεται και με την πρόσφατη κρίση του κακάο. Σε υψηλά επίπεδα κινούνται και οι διεθνείς τιμές του χυμού πορτοκαλιού στα χρηματιστήρια, έχοντας σημειώσει ετήσια αύξηση περίπου 58% (24% από την αρχή της χρονιάς), ενώ το Μάιο έφτασαν σε ιστορικό ρεκόρ όλων των εποχών, σχεδόν στα 5 δολάρια ανά λίβρα. Η μειωμένη παραγωγή της Βραζιλίας, της μεγαλύτερης εξαγωγού χώρας χυμού στον πλανήτη, λόγω καυσώνων και ασθενειών των εσπεριδοειδών, σε συνδυασμό με τη μείωση της παραγωγής των πορτοκαλεώνων της Καλιφόρνιας και της Φλόριντα, αναμένεται ότι θα διατηρήσει τις τιμές του προϊόντος σταθερά πάνω από 4 δολάρια ανά λίβρα από περίπου 2,5 δολάρια πέρυσι τέτοια εποχή.