Η ανασφάλεια για το αύριο βασιλεύει στη σημερινή Ελλάδα των ανισοτήτων, σύμφωνα με μεγάλη έρευνα με αντικείμενο τη φτώχεια. Περισσότεροι από 6 στους 10 Ελληνες φοβούνται ότι μπορεί κάποια στιγμή να περιπέσουν σε κατάσταση φτώχειας, ενώ περισσότεροι από 9 στους 10 ζητούν τη μέριμνα του κράτους για την καταπολέμησή της, όντας πεπεισμένοι ότι είναι αποτέλεσμα των κοινωνικών ανισοτήτων και κάθε άλλο παρά τεμπελιάς ή ατυχίας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κάτω από το όριο της φτώχειας ζουν γύρω στα 2,2 εκατομμύρια Ελληνες, δηλαδή το 21% του συνολικού πληθυσμού τής χώρας.

Από την έρευνα προκύπτει, επίσης, ότι οι συμπολίτες μας στη συντριπτική τους πλειονότητα είναι πεισμένοι ότι οι κοινωνικές ανισότητες θα συνεχίσουν να διευρύνονται, ενώ πιστεύουν ότι η φτώχεια κάθε άλλο παρά αποτέλεσμα τεμπελιάς ή ατυχίας είναι. Αντίθετα, εκτιμούν ότι η κύρια αιτία της φτώχειας είναι “η μεγάλη αδικία που υπάρχει στην κοινωνία μας”. Περισσότεροι από 9 στους 10 πιστεύουν ότι την κύρια ευθύνη για την αντιμετώπιση της φτώχειας την έχει το κράτος.

Καταλυτικά, όμως, για τη χώρα μας ήταν και τα στοιχεία για τη φτώχεια, που δημοσιοποίησε πριν από λίγες ημέρες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα με αυτά, κάτω από το όριο της φτώχειας (δηλαδή με εισοδήματα μικρότερα του 60% του εθνικού μέσου όρου) ζουν γύρω στα 2,2 εκατ. Ελληνες, δηλαδή το 21% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιρλανδία, κατέχει την πρωτιά στην ΕΕ-15 σε ό,τι αφορά το ποσοστό των φτωχών επί του συνόλου του πληθυσμού.

Σε ό,τι αφορά τη γεωγραφική κατανομή της φτώχειας, η Ηπειρος κατέχει τα πρωτεία με το 37% του πληθυσμού της κάτω από τα όρια της φτώχειας. Ακολουθούν η Στερεά Ελλάδα με 32% και η Δυτική Ελλάδα με 31%.

Τρομερές είναι οι κοινωνικές ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως πιστοποιείται για άλλη μια φορά από τα στοιχεία του ΟΗΕ. Σύμφωνα με αυτά:

  • Το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού (κάτοικοι της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης) συγκεντρώνει το 40% του παγκόσμιου πλούτου.
  • Το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 85% του παγκόσμιου πλούτου.
  • Το φτωχότερο 50% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει μόλις το 1% του παγκόσμιου πλούτου!

Ο φόβος μπροστά στη φτώχεια

Η έρευνα για τη φτώχεια στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε από την ΚΑΠΑ Research, σε συνεργασία με το London School of Economics, το διάστημα από τον Μάιο ως τον Οκτώβριο. Στο γενικό πληθυσμό πραγματοποιήθηκαν δύο έρευνες πεδίου, η πρώτη τον Ιούνιο και η δεύτερη τον Οκτώβριο. Τρία είναι τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αυτής της έρευνας:

  • Περισσότεροι από 6 στους 10 Ελληνες φοβούνται ότι κάποια στιγμή μπορεί να βρεθούν και οι ίδιοι σε κατάσταση φτώχειας.
  • Οι 7 στους 10 θα δέχονταν να πληρώνουν κάποιον επιπλέον φόρο (στη βενζίνη ή στα τσιγάρα), αν γνώριζαν ότι τα χρήματα αυτά θα διετίθεντο για την καταπολέμηση της φτώχειας! Μόνο το 30% δήλωσε ότι δεν θα δεχόταν έναν τέτοιον φόρο.
  • Πάνω από το 68% των συμπατριωτών μας πιστεύουν ότι η διαφορά μεταξύ πλουσίων και φτωχών στη χώρα μας θα αυξηθεί στο άμεσο μέλλον.

Η πλειονότητα των συμπολιτών μας φαίνεται να έχει πεισθεί ότι η φτώχεια δεν αντιμετωπίζεται με επιδόματα. Ετσι, μόνο το 25% τάσσεται υπέρ της χορήγησης μηνιαίου επιδόματος 100 ευρώ σε όσους δηλώνουν εισόδημα κάτω από ένα ποσό, θεωρώντας ότι αυτός είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος να γίνει κάτι για τους φτωχούς. Αντίθετα, το 72,5% των ερωτώμενων τάχθηκε υπέρ της ενεργητικής αντιμετώπισης του προβλήματος, δηλώνοντας ότι θα προτιμούσε με τα χρήματα αυτά να υλοποιηθούν προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε να βρουν δουλειά χιλιάδες άνθρωποι και να μη μείνουν φτωχοί για πάντα.

Αξίωση για κοινωνικό κράτος

Ενα ολόκληρο κεφάλαιο της έρευνας αφιερώθηκε στις δράσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας. Τα ευρήματα που προέκυψαν μπορεί να συνοψιστούν στα εξής:

  • 7 στους 10 ερωτώμενους θεωρεί ότι για την αντιμετώπιση της φτώχειας πρέπει πρωτίστως να καταπολεμηθεί η ανεργία και να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Για το 57% πολύ σημαντικό ρόλο θα παίξει η ενίσχυση των μισθών και των συντάξεων και μόλις το 14% “ποντάρει” στα επιδόματα, στα βοηθήματα κλπ.
  • Ευθύνη για την καταπολέμηση της φτώχειας θα πρέπει να αναλάβει, για το 92,4% των ερωτώμενων, το κράτος, για το 65,1% οι νομαρχίες και οι δήμοι και για το 26% τα πολιτικά κόμματα.
  • Σε ό,τι αφορά τον ρόλο του κράτους, το 64,2% πιστεύει ότι θα πρέπει να δίνει κίνητρα στους φτωχούς να επανενταχθούν (εργασία, κατάρτιση κλπ) και μόνο το 34% προκρίνει την ενίσχυση των φτωχών με επιδόματα.
  • Το 30% των πολιτών θεωρεί ότι η ίδρυση του Εθνικού Ταμείου κατά της Φτώχειας είναι το σημαντικότερο μέτρο από αυτά που ανακοίνωσε το ΥΠΕΘΟ για την καταπολέμηση της φτώχειας. Ακολουθούν με 29,3% η λήψη στοχευμένων μέτρων για τους πραγματικά φτωχούς, με 13,2% η χορήγηση 1.000 ευρώ τον χρόνο σε όσους έχουν εισόδημα κάτω από 5.000 ευρώ, με 8,8% το πολύτεκνο επίδομα στις τρίτεκνες οικογένειες, με 6,8% το διπλασιασμό του ΕΚΑΣ κλπ.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σχεδόν οι μισοί συμπολίτες μας πιστεύουν ότι οι φτωχοί περιέπεσαν στην κατάσταση φτώχειας μετά από κάποιο σοβαρό πρόβλημα που αντιμετώπισαν (στην υγεία ή στην εργασία), ενώ μόνο ένας στους τρεις θεωρεί ότι οι φτωχοί ήταν πάντα φτωχοί. Για το 34,3% η φτώχεια είναι κάτι το αναπόφευκτο, όπως εξελίσσεται ο σύγχρονος κόσμος, ενώ το 34,2% πιστεύει ότι υπάρχουν φτωχοί λόγω της μεγάλης αδικίας στην κοινωνία μας. Για το 12,6% οι φτωχοί είναι άτυχοι και για το 10,5% τεμπέληδες.

Σε ένα εντυπωσιακό ποσοστό, 71,8% στην έρευνα του Ιουνίου και 61,9% στην έρευνα του Οκτωβρίου, πιστεύουν ότι στη διάρκεια της ζωής μας ο καθένας μπορεί να πέσει σε κατάσταση φτώχειας.

Το δράμα των φτωχών

Από μία ομάδα ερωτήσεων, που απευθύνονταν μόνο στους φτωχούς, προέκυψε ότι το καθαρό μηνιαίο εισόδημά τους ανέρχεται κατά μέσο όρο στα 457,7 ευρώ. Τα αντίστοιχα ποσά στους άνδρες είναι 435,2 ευρώ και στις γυναίκες 473,3 ευρώ. Κατά ηλικία, το μέσο εισόδημα διαμορφώνεται ως εξής:

  • 18-24 ετών, 442,7 ευρώ.
  • 25-34 ετών, 449,5 ευρώ.
  • 35-49 ετών, 433,7 ευρώ.
  • 50-59 ετών, 481,1 ευρώ.
  • 60 ετών και άνω, 466,9 ευρώ.

Οι άνθρωποι αυτοί εκτιμούν ότι χρειάζονται κατά μέσο όρο 933,7 ευρώ για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες κάθε μήνα (927,7 ευρώ οι άνδρες και 938 ευρώ οι γυναίκες). Η διαφορά αναγκαίου και πραγματικού εισοδήματος ανέρχεται κατά μέσο όρο στα 476 ευρώ (492,3 ευρώ στους άνδρες και 464,7 ευρώ στις γυναίκες), ενώ ανάλογα με τις ηλικίες κυμαίνεται από 370,8 έως 683,2 ευρώ.

Κατά το 22,7% οι φτωχοί δεν διαθέτουν θέρμανση, έναντι 13,5% στο σύνολο του πληθυσμού. Επίσης, κατά το 8,9% ζουν σε υπόγεια, έναντι 5% στο σύνολο του πληθυσμού. Κατά το 38,8% οι φτωχοί δηλώνουν ότι η κατάσταση της υγείας τους είναι κακή ή πολύ κακή, έναντι ποσοστού 13,2% στο σύνολο του πληθυσμού της χώρας.

Οι φτωχοί, όπως απάντησαν οι ίδιοι, σε ποσοστό 67,7% στερούνται τη διασκέδαση, σε 61,7% δεν πηγαίνουν διακοπές ούτε μία φορά τον χρόνο, ενώ πάνω από το 48% στερούνται την καλή διατροφή και σε ποσοστό 36% στερούνται την πρόσβαση στις φροντίδες υγείας και 29,5% τη μόρφωση. Σχεδόν κατά το 16% οι φτωχοί δεν έχουν πρόσβαση σε νερό, ρεύμα και θέρμανση.

Τα 3/4 των φτωχών νοιώθουν ανασφάλεια και αδυναμία να τα βγάλουν πέρα, ενώ σχεδόν οι μισοί νοιώθουν ότι είναι στο περιθώριο. Τέλος, πάνω από το 1/3 νιώθουν ότι αποτελούν βάρος για την οικογένειά τους.