Νέα ήθη στη λιανική, τουλάχιστον στα βόρεια σύνορα της χώρας, εισάγει η δυνατότητα της καθημερινής πλέον ικανοποίησης των αναγκών ενός μέρους της εγχώριας ζήτησης της Μακεδονίας και της Θράκης από τη βουλγαρική αγορά. Ενώ διευρύνεται η σχετική εμπειρία των βορειοελλαδιτών, συστηματοποιείται ο τρόπος που τους απευθύνεται η βουλγαρική λιανική, καθιστώντας εξόφθαλμες τις διαφορές τιμών από χώρα σε χώρα σε πανομοιότυπα επώνυμα είδη, δημιουργώντας απορίες και δυσφορία.

H αλυσίδα hard discount Penny Market, θυγατρική του πολυεθνικού κολοσσού της γερμανικής Rewe, μοιράζει κάθε εβδομάδα σε περιοχές της Βόρειας Ελλάδας φυλλάδια προσφορών στα ελληνικά. Δεν θα υπήρχε τίποτα το αξιοπερίεργο, αν η εν λόγω αλυσίδα διέθετε καταστήματα στην Ελλάδα. Μόνο που κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Η αλυσίδα λειτουργεί στη Βουλγαρία τρεις εμπορικές μονάδες στις περιοχές Γκότσε Ντέλτσεφ, Σαντάνσκι και Σβίλενγκραντ, οι οποίες απέχουν λίγες δεκάδες χιλιόμετρα από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.

Το φυλλάδιο της Penny μοιράζεται κάθε εβδομάδα στη Δράμα, στις Σέρρες και στην Ορεστιάδα –η αρχή έγινε την περίοδο των Χριστουγέννων, οπότε τυπώθηκε η πρώτη ελληνική εκδοχή των προσφορών της. Στις γιορτές, λοιπόν, υπήρξε κοσμοσυρροή ελλήνων καταναλωτών στα καταστήματά της, τα οποία διέθεταν, μεταξύ άλλων, προς 2 ευρώ το κιλό την κατεψυγμένη γαλοπούλα. Στο εξής η Penny Market μοιράζει κάθε εβδομάδα ανελλιπώς το φυλλάδιό της, στις ελληνικές πόλεις κοντά στα σύνορα.

Μια βόλτα στο Σαντάνσκι
Το σελφ σέρβις επισκέφτηκε το κατάστημα της Penny στο Σαντάνσκι, ένα τυπικό και με αρκετό γούστο διακοσμημένο κατάστημα discount, με άνετη πρόσβαση και αρκετές θέσεις πάρκινγκ. Το εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι οι διαφορές στις τιμές του από αντίστοιχες στην Ελλάδα όχι μόνο στα private label είδη τροφίμων, όπου οι συγκρίσεις είναι μάλλον… ασύμμετρες, αλλά κυρίως στα επώνυμα.

Διαφορές τιμών προς τα κάτω διαπιστώνονται και στις τιμές των non food προϊόντων. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι, ίσως, δυνατόν να εξαχθούν συμπεράσματα για την ποιότητα των προϊόντων, αλλά το γεγονός ότι το τιμολογιακό τους επίπεδο σε αυτά τα καταστήματα επιτρέπει να τα αγοράσεις εις διπλούν, σε σχέση με τα ισχύοντα στην Ελλάδα, σημαίνει πολλά.

Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ένα επώνυμο αναψυκτικό τύπου Cola σε συσκευασία των 2,5 λίτρων διατίθεται προς 0,80 ευρώ, ένα γνωστό υγρό απορρυπαντικό πλυντηρίου των 1,725 λίτρων προς 4 ευρώ, μια συσκευασία των 500 γραμμαρίων κορυφαίων ιταλικών ζυμαρικών προς 0,90 ευρώ, μια επώνυμη γερμανική σοκολάτα των 100 γραμμαρίων, που πωλείται και στα ελληνικά περίπτερα, προς 0,67 ευρώ, 1 λίτρο καθαριστικού ενισχυτικού πλύσης προς 2,70 ευρώ κοκ. Στα non food είδη μια πληθώρα ηλεκτρικών συσκευών, μεταξύ των οποίων και επώνυμες, διατίθενται σε τιμές κάτω των 10 ευρώ(!), όπως και προϊόντα για το αυτοκίνητο, το γραφείο, την καθαριότητα, τη διατροφή κατοικίδιων κά.

Σε ό,τι αφορά τα private label των Penny, οι τιμές των φρέσκων οπωροκηπευτικών, του κρέατος, των αλλαντικών και των τυροκομικών είναι κάτι περισσότερο από εξαιρετικές (ενδεικτικά, η τιμή ενός κιλού μήλων είναι 0,70 ευρώ). Όσο για τα non food private labels προϊόντα, ένα απορρυπαντικό ρούχων σε σκόνη 5,5 κιλών διατίθεται προς 2,27 ευρώ, μια συσκευασία δέκα σφουγγαριών για το πλύσιμο των πιάτων προς 0,25 ευρώ, ένα υγρό πιάτων των 1,5 λίτρων προς 0,42 ευρώ, μια συσκευασία τεσσάρων ρολών χαρτιού υγείας τριών φύλλων προς 0,85 ευρώ, ένα σετ οδοντόπαστας-οδοντόβουρτσας 0,85 ευρώ κλπ. Εκτός αυτών, ο έλληνας καταναλωτής μπορεί να αγοράσει ελληνικά πορτοκάλια προς 0,60 ευρώ το κιλό ή no name ζυμαρικά του μισού κιλού προς 0,45 ευρώ.

Γενικά, τέτοιες τιμές είναι έως και 50% χαμηλότερες σε κάποια προϊόντα από τις ελληνικές τιμές τους. Εφόσον, μάλιστα, η διαπίστωση αυτή αφορά στα γνωστά επώνυμα brands, ο πλέον ψύχραιμος συμπατριώτης μας-πελάτης της Penny διερωτάται, αν οι διαφορές του μεταφορικού κόστους, των ενοικίων των καταστημάτων, των αμοιβών του προσωπικού κλπ αρκούν για να εξηγηθεί το εύρος της διαφοράς των τιμών.


Δύσκολα εξηγούνται οι μεγάλες διαφορές
Μεγάλες αποκλίσεις διαπιστώνονται και στις τιμές μεταξύ των εγχώριων αλυσίδων και της Billa, που ανήκει επίσης στον όμιλο Rewe, αλλά διαθέτει μεγάλες αίθουσες κλασικών σούπερ μάρκετ. Εκεί πωλούνται ακόμη και ελληνικά επώνυμα τρόφιμα. Οι τιμές τους, όμως, είναι σαφώς χαμηλότερες απ’ ό,τι στη χώρα μας –κι όχι μόνο κοντά στα σύνορα, αλλά και στη Σόφια. Το επισημαίνουμε αυτό γιατί οι τιμές των γειτονικών στην Ελλάδα βουλγαρικών περιοχών είναι ακριβότερες από την υπόλοιπη χώρα, δεδομένου ότι οι τακτικές επισκέψεις εκεί των βορειοελλαδιτών δημιουργούν ευκαιρίες για υψηλότερα ποσοστά κέρδους.

Οι αλυσίδες με παρουσία και στις δύο χώρες είναι ευνόητο πως διαθέτουν τα προϊόντα τους σαφώς φθηνότερα στη Βουλγαρία. Αλλά οι μεγάλες διαφορές τιμών σε πανομοιότυπα είδη, δύσκολα εξηγούνται. Τα λιανεμπορικά δίκτυα διαμορφώνουν τιμολογιακή πολιτική πολλών ταχυτήτων, προκειμένου να ανακόπτουν την προσέλευση ελλήνων καταναλωτών στα βουλγαρικά σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, μειώνουν αισθητά τις τιμές βασικών προϊόντων στα καταστήματα της μεθορίου, σε σχέση με τις τιμές που τα διαθέτουν πχ στη Θεσσαλονίκη ή στην Αθήνα.

Το λιανεμπόριο χωρίς σύνορα είναι πλέον πραγματικότητα μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, καθώς αμφότερες οι χώρες είναι μέλη της ΕΕ, οπότε η μετακίνηση και τα ψώνια ένθα κακείθεν των συνόρων γίνεται απρόσκοπτα και χωρίς διατυπώσεις. Η πραγματικότητα αυτή ευνοείται από δύο παράγοντες. Πρώτον, από το γεγονός ότι τα σούπερ μάρκετ στη Βουλγαρία, συμπεριλαμβανομένων της Penny, δουλεύουν επτά ημέρες την εβδομάδα –μεταξύ Δευτέρας και Σαββάτου από τις 7 το πρωί έως τις 10 το βράδυ και τις Κυριακές από τις 8 το πρωί ως τις 9 το βράδυ…

Και δεύτερον, από το ότι σε όλο το φάσμα τους τα αγαθά και οι υπηρεσίες στη γείτονα πωλούνται πολύ φθηνότερα απ’ όσο στην Ελλάδα, αρχής γενομένης από τη βενζίνη (1,10 ευρώ, έναντι κατ’ ελάχιστον 1,50-60 ευρώ εντός συνόρων) και τη διανυκτέρευση σε ξενοδοχείο, όπου με 40-50 ευρώ μένει κανείς σε «πεντάστερο» υπερπολυτελές ξενοδοχείο.

Προμήνυμα εισόδου του ομίλου Rewe;
Τίποτε δεν αποκλείει ότι οι εμπειρίες του ομίλου Rewe από τους έλληνες πελάτες του δεν θα τον ωθήσει στην απόφαση να επεκταθεί στη χώρα μας –ιδιαίτερα εφόσον αναμένεται περαιτέρω συμπίεση των τιμών των προς πώληση ή ενοικίαση ακινήτων, που προσφέρονται για την εγκατάσταση καταστημάτων. Κατά πληροφορίες μας, μάλιστα, οι επιτελείς της Rewe ήδη εξέτασαν την πωλούμενη στην Ελλάδα ακίνητη περιουσία της Aldi, ωστόσο, την έκριναν ασύμφορα ακριβή.
Σήμερα ο όμιλος Rewe διαθέτει 47 Penny και περισσότερα από 80 Billa στη Βουλγαρία, αναμετρούμενος με τη Lidl, που επεκτείνεται επίσης ραγδαία στη γειτονική χώρα.

Η δομή της βουλγαρικής λιανικής θυμίζει την Ελλάδα της δεκαετίας του ΄80, καθώς μόλις το 30%-35% των αγορών των καταναλωτών πραγματοποιείται μέσω των σούπερ μάρκετ. Το μείζον ποσοστό τους καλύπτεται από τα χιλιάδες μικρομάγαζα της Βουλγαρίας, που παραμένουν αρκούντως ανταγωνιστικά, καθώς έχουν σχεδόν μηδενικό κόστος λειτουργίας, ενώ πολλές φορές κρατούν για λογαριασμό τους τον ΦΠΑ!

Αν και η συγκέντρωση του βουλγαρικού λιανεμπορίου θεωρείται κάτι περισσότερο από βέβαιη, για την ώρα τα παραδοσιακά καταστήματα λιανικής αριθμούν περί τα 35-40 χιλιάδες, ελέγχοντας, μάλιστα, περισσότερο από το 80% των συνολικών πωλήσεων οπωροκηπευτικών στη χώρα. Ο αριθμός τους, πάντως, σταδιακά μειώνεται (το 2005 υπολογίζονταν άνω των 41.500), ενώ εκείνος των σούπερ μάρκετ και των υπέρ μάρκετ βρίσκεται σε αντιστρόφως ανάλογη πορεία.

Η έλευση των μεγάλων αλυσίδων οξύνει τον ανταγωνισμό, ρίχνοντας τις τιμές, οπότε οι λιανικές πωλήσεις σημειώνουν ανοδική τάση. Αυτό δεν θα συνέβαινε, φυσικά, χωρίς τη συνεχή αύξηση της αγοραστικής δύναμης των Βουλγάρων. Την άνθηση της λιανικής ενισχύει κι η δημιουργία νέων εμπορικών κέντρων.
Ενδεικτικά, μόνο στη Σόφια θα ολοκληρωθούν ως τα τέλη του 2013 πέντε νέες σχετικές επενδύσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι πέρυσι η Βουλγαρία, σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Cushman & Wakefield, πήρε την πρωτιά στη λίστα των χωρών της ΕΕ με τον μεγαλύτερο αριθμό νέων εμπορικών κέντρων.