Η καλλιέργεια καταναλωτικής συνείδησης αποτελεί ευρωπαϊκή προτεραιότητα: «Ένα πρόγραμμα για τους καταναλωτές 2014-2020» τιτλοφορείται η νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που θα επιλύει κρίσιμα ζητήματα στο πεδίο της ασφάλειας των προϊόντων, της πληροφόρησης και της έννομης προστασίας των καταναλωτών, διασφαλίζοντάς τους ότι θα µπορούν να αποκοµίζουν όλα τα οφέλη της ενιαίας αγοράς, χωρίς να διακυβεύονται η ασφάλεια και τα οικονοµικά τους συµφέροντα.

Το πρόγραμμα, συνολικού ύψους 175 εκατ. ευρώ για όλη την ΕΕ, αποσκοπεί να αλλάξει τα δεδομένα σε πλήθος ζητημάτων, όπως αυτό της ασφάλειας, καθώς δεν υφίσταται ακόμα ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας µεταξύ των κρατών-µελών για την ασφάλεια των προϊόντων στην ενιαία αγορά, αλλά και να αντιμετωπίσει κινδύνους συνεπεία της παγκοσµιοποίησης στην αλυσίδα παραγωγής και προβλήματα ασφάλειας των υπηρεσιών κι έλλειψης της κατάλληλης δοµής για τον συντονισµό τους σε επίπεδο ΕΕ.

Λύσεις θα προωθήσει το πρόγραμμα και στο πεδίο της πληροφόρησης-εκπαίδευσης των καταναλωτών, όπου τεκμαίρεται η έλλειψη θεµελιωµένων και αξιόπιστων δεδομένων κι αναλύσεων για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, μειωμένες δυνατότητες στις δομές των καταναλωτικών οργανώσεων, έλλειψη πόρων και εµπειρογνωµοσύνης κυρίως στα νέα κράτη-µέλη.

Σε ό,τι αφορά την πληροφόρηση των καταναλωτών διαπιστώνεται η υστέρηση διαφανών, συγκρίσιµων, αξιόπιστων και εύχρηστων πληροφοριών, ιδίως στις διασυνοριακές υποθέσεις, όπως και η ελλιπής κατανόηση εκ μέρους τους των βασικών τους δικαιωμάτων και των μέτρων προστασίας τους στις συναλλαγές τους με το λιανεμπόριο. Τούτο αποδίδεται στην ανεπάρκεια των υφιστάµενων εργαλείων της ΕΕ για την εκπαίδευση των καταναλωτών κυρίως στο ψηφιακό περιβάλλον.

Στις προτεραιότητες του προγράμματος βρίσκεται η προώθηση των δικαιωμάτων και της έννομης προστασίας του καταναλωτή, καθώς διαπιστώνεται η συρρίκνωση της προάσπισής τους, όπως επίσης και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών.

Εφαρμοζόμενες δράσεις
Μολονότι τα προβλήµατα που καλείται να αντιµετωπίσει το πρόγραμμα είναι ποικίλα, το σχετικά µικρό µέγεθός του συνεπάγεται ότι οι χρηματοδοτούμενες δράσεις του πρέπει να εστιάζονται σε τοµείς όπου η ευρωπαϊκή παρέµβαση θα είναι καταλυτική και θα προσθέσει αξία.

Στο πλαίσιο αυτό, οι υπό ανάληψη δράσεις επικεντρώνονται στις νοµικές υποχρεώσεις που επιβάλλει στα κράτη-µέλη της ΕΕ το υφιστάµενο κοινοτικό κεκτηµένο της προστασίας των καταναλωτών. Έτσι θα δοθεί χρηµατοδότηση για τη συντήρηση και την ορθή λειτουργία του δικτύου RAPEX (σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ για όλα τα επικίνδυνα καταναλωτικά προϊόντα, εκτός τροφίμων, φαρμακευτικών και ιατροτεχνολογικών ειδών), του δικτύου των εθνικών αρχών επιβολής και των βάσεων δεδοµένων για τα καλλυντικά.

Παράλληλα, θα υλοποιηθούν δράσεις, που είτε καθυστερεί η ανάληψή τους σε εθνικό επίπεδο είτε είναι αδύνατον να εφαρμοστούν, λόγω του «ενωσιακού» χαρακτήρα τους. Σ’ αυτές περιλαμβάνεται η υποστήριξη των καταναλωτών σε διασυνοριακά ζητήµατα, µέσω της συγχρηµατοδότησης της λειτουργίας του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Καταναλωτών, αφού οι εθνικές αρχές ή καταναλωτικές οργανώσεις συνήθως δεν είναι σε θέση να παρέχουν σχετικές συµβουλές και υποστήριξη στους καταναλωτές.

Επίσης, προωθείται η ανάπτυξη ηλεκτρονικού συστήµατος επίλυσης των διαφορών ενωσιακής εµβέλειας, το οποίο θα ασχολείται, μεταξύ άλλων, µε διασυνοριακές υποθέσεις, ενώ θα ενισχυθεί η συνεργασία με διεθνείς εταίρους, προκειµένου να αντιµετωπίζονται οι κίνδυνοι της παγκοσµιοποίησης στην αλυσίδα παραγωγής. Επιπρόσθετα, θα διασφαλιστεί η εκπροσώπηση των καταναλωτικών συµφερόντων σε επίπεδο ΕΕ, µέσω της οικονοµικής ενίσχυσης των οργανώσεών τους.

Σχετικά με τη συμπλήρωση της αποδοτικότητάς των μέτρων που λαµβάνονται σε εθνικό επίπεδο, το πρόγραμμα θα υλοποιήσει δράσεις συντονισμού στον τοµέα της ασφάλειας των προϊόντων και της υποχρεωτικής κατοχύρωσης των καταναλωτικών δικαιωμάτων. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω σχετικών εκστρατειών ευαισθητοποίησης των αρμόδιων φορέων των κρατών-µελών, αλλά και συνεργασιών µε ενδιάµεσους φορείς, µε στόχο την παροχή αξιόπιστων πληροφοριών στους καταναλωτές.

Τέλος, θα υποστηριχθεί η κατάρτιση των καταναλωτικών οργανώσεων, η οποία θα ήταν πιο δαπανηρή σε εθνικό επίπεδο και θα δημιουργηθεί πλατφόρµα ανταλλαγής και από κοινού χρήσης, των ορθών πρακτικών εκπαίδευσης των καταναλωτών.